تغییر الگوی کشت بر زمین بایر سوء مدیریت مدیران
آرمان ملي : هرچند تنوع اقليمي بهدليل گستردگي خاک ايران در طول و عرض جغرافيايي، امکان توليد محصولات متنوعي در بخش کشاورزي را مهيا ساخته است اما ميزان اراضي قابل کشت و قابل بهرهبرداري براي کشاورزي بسيار پايين بوده بنابراين با وجود تنوع اقليمي گسترده بخش کشاورزي از کمبود دو شاخص کليدي آب و زمين حاصلخيز رنج ميبرد که ريشه اين کمبودها به طبيعت و سوء مديريت استفاده از منابع مذکور مرتبط ميشود اما مهمترين نشانههاي سوءمديريت استفاده از منابع در بخش کشاورزي ميتوان به استفاده از روشهاي سنتي و فناوريهاي قديمي، بيتوجهي به الگوي کشت مناسب با توجه به وضعيت منابع آبي در هر منطقه، ضعف در زيرساختهاي نگهداري و حملونقل، نامتوازن بودن و عدم هماهنگي سياستها با شرايط توليد و امکانات توزيع شده در طول زنجيره برمي گردد از سوي ديگر با آنکه بحث تغيير الگوي کشت از مدتها پيش آغاز شد و چندي پيش نيز وزير کشاورزي بر آن تاکيد کرد اما استمرار کشاورزي سنتي، تعامل کشاورزان به دليل به خطرافتادن منابع درآمدي حاصل از تغيير کشت محصول خود از جمله شاخصهايي است که سد راه اين طرح بوده اين درحالي است که به عقيده کارشناسان حوزه کشاورزي در صورت بيتوجهي به اجراي تغيير الگوي کشت، تغييرات اقليمي و بحران کمبود آب به زودي با چالش جدي در تامين محصولات و کالاهاي اوليه مواجه خواهيم شد.
برنامهاي براي پس از کشت نداريم
ابوالقاسم عربيون، کارشناس کشاورزي در اين خصوص به «آرمان ملي» گفت: کشاورزي ايران هنوز سنتي و نه بر اساس علم روز و با استفاده از تکنولوژيهاي نوين مديريت ميشود و هيچ يک از مسئولاني که در اين حوزه هستند تخصص مديريتي در حوزه فعاليت خود ندارند و اگر ادعايي در اين بخش از طرف آنها صورت گيرد قطعا از دايره انصاف خارج شدهايم در حالي که هر روز خبر شنيدن خشک شدن تالابها و درياچه اروميه و زاينده رود را ميشنويم و خبرها حاکي از آن است که هنوز الگوي کشت تغيير داده نشده و همچنان بر کشت محصولات آب بَري چون برنج و هندوانه حتي در مناطق خشک اصرار داريم در حالي که 90 درصد آب کشور به بخش کشاورزي اختصاص دارد که متأسفانه بيش از 70 درصد آن به هدر ميرود که اين امر زيرسايه عدم ساختار مديريتي رخ ميدهد. عربيون افزود: براي ارتقاي سطح بهرهوري در بخش کشاورزي بايد ظرفيتهاي موجود در اين حوزه را بهبود بخشيد به ويژه ساختار سازماني و نيروي انساني کارآمد در اين زمينه به کار گرفت تا موتور محرکه اقتصاد از چرخش خوبي برخوردار شود اما در حال حاضر برنامهاي براي پس از کشت نداريم و اشرافي هم روي ميزان توليد محصولات کشاوري وجود ندارد. ازسوي ديگر تحقيقات در بازار داخل و خارج از کشور در حوزه کشاورزي وجود ندارد در حالي که در صورت توجه به اين حوزه قادرخواهيم بود علاوه بر اشتغالزايي مطلوب پاسخگوي بسياري از مشکلات در عرصه اقتصادي نيز باشيم.
اصرار بر استفاده از روشهاي نخ نما شده در کشاورزي
اين فعال حوزه کشاورزي ادامه داد: در حال حاضر در کشورهاي پيشرفته از سيستمهاي نوين کشاورزي و پهپادهاي پيشرفته در اراضي 1000 تا 2000 هکتاري مورد استفاده قرار ميگيرد و سمپاشيها به صورت موضعي در بخشهاي مورد نياز استفاده ميشود در حالي که در سيستم کشاورزي ما همچنان بر واردات سم به مقادير زياد و سمپاشيهاي فراوان در کل زمينهاي کشاورزي تاکيد ميشود اين درحالي است که اين روش امروزه در دنيا نخ نما شده و برحفظ شاخصهاي زيست محيطي و ارائه محصولات ارگانيک به عنوان اولويت اساسي در کشاورزي تاکيد ميشود. عربيون معتقد است: مشکل بزرگ ديگر مقابله با بحران خشکسالي و کمبود منابع آبي است که نشات گرفته از کمبود دانش و مديريت ضعيف است و متأسفانه در اين خصوص طي ساليان گذشته هيچ تغيير و تحولي صورت نگرفته و در حالي از نبود آب و خشکسالي دم ميزنيم که هيچ راهکاري در خصوص کاشت محصولات کشاورزي بسيار آب بر انجام ندادهايم و اقدامات صورت گرفته حتي در حد و اندازه دانش ابتدايي در سالهاي دور و احداث قنات براي مقابله با خشکسالي نيز نيست اين درحالي است که همواره بر کاهش هزينهها، استفاده بهينه از منابع موجود و صرفه جويي در زمان به هنگام فرآيند توليد تاکيد شده اما در اجرا با کمبود نيروهاي حرفهاي مواجهيم.
فاصله با تکنولوژيهاي روز دنيا اين کارشناس بيان کرد: کشاورزي ايران از استانداردهايي مانند الگوي کشت، تناوب زراعي، ميزان برداشت، استحصال منابع و تراکم مزرعه بهرهمند نيست در حالي که در تمام دنيا براي دسترسي به اقلام کشاورزي پربازده از روشهاي جديد استفاده ميکنند همچنين بهره گيري از کشاورزي دانش محور در تمام دنيا مرسوم بوده اما استفاده از روشهاي سنتي کشت در کشور ما مشکلساز شده است براي مثال بر اساس تحقيقات صورت گرفته مشخص شده تا دو دهه آينده کشورهايي در عرصه اقتصادي موفق خواهند بود که مواد غذاييشان را را خودشان توليد کنند و نيازي به واردات نداشته باشند از اين رو تغيير الگوي کشت در ايران ضرورتي انکارناپذير است. او با بياناينکه قيمت تضميني محصولات کشاورزي به ويژه در راستاي اجراي طرح تغيير الگوي کشت بايد پيشران توسعه باشد افزود: قيمت تضميني بايد بهگونهاي باشد که کشاورزان را علاقهمند به کشت و کار و توسعه محصول کرده و هزينه فعاليتهاي کشاورزان و خانوادههاي آنها را جبران کند. ابوالقاسم عربيون اضافه کرد: خريد تضميني و افزايش کسب درآمد، انگيزه براي ماندن در اين بخش را افزايش ميدهد که البته خريد تضميني نيز شرايط خود را دارد و بايد به گونهاي انجام شود که منافع حاصل از آن براي همگان تضمين شود هرچند در اين بخش مشکلات ساختاري وجود دارد که با وجود اشاره صريح قانون به آن در حوزه اجراي آنها با چالش مواجه ميشويم و متأسفانه در بخش نظارت و بازرسي کسي پاسخگو نيست که اميد است تکنولوژيهاي نوين همزمان با به کارگيري از نيروهاي کاردان در تمام سطوح بخش کشاورزي شرايط را براي حرکت موتور کشاورزي فراهم آورد.
خودکفايي محصولات کشاورزي چگونه ممکن است؟
عابدي كوپايي کارشناس ديگري در حوزه کشاورزي دراين خصوص معتقد است: كشاورزان در تغيير الگوي كشت مقاومت به خرج ميدهند، اما بايد به كمبود آب، تغيير كشت و كمبود درآمد نيز توجه داشت يعني اگر به كشاورزي كه محصولي با قيمت مناسب ميفروشد گفته شود که سطح اراضي خود را كاهش دهد درقبال اين مساله قطعا مقاومت ميكند و لازم است که حمايتهاي دولتي دراينجا پر رنگتر عمل کند و از طريق بيمه محصولات و خريد تضميني كشاورز را راضي به تغيير الگوي كشت کند. كوپايي افزود: منابع آب موجود در كشور نميتواند ما را به سمت خودكفايي موادغذايي ببرد، چراکه براساس تحقيقات از دهههاي اخير ادامه اين رويكرد باعث از بين رفتن منابع آبي كشور و تحت تاثير قرار گرفتن تمام فعاليتهاي صنعتي و كشاورزي خواهد شد بنابراين با شرايط كنوني ميزان بهره وري محصولات كشاورزي حدود 1. 1 يا 1. 2 كيلوگرم بر مترمكعب مصرف آب است كه با رشد جمعيت فعلي پيش بيني ميشود در آيندهاي نه چندان دور بهره وري به 1. 6 يا 1. 8 كيلوگرم بر مترمكعب مصرف آب برسد. عابدي كوپايي ادامه داد: از آنجا که با کمبود منابع آبي روبهرو هستيم تنها راهكار توجه به مباحث زراعي، نژادي، مهندسي، زيست فناوري است که تحقيقات خوبي در زمينه محصولات راهبردي كشور صورت گرفته اما متأسفانه اين مطالب در دانشگاهها بايگاني شده و به صحنه جامعه و عمل كشاورزان راه پيدا نکرده است. او معتقد است: توسعه افقي كشاورزي در مراکز استان بايد حذف و به سمت توسعه عمودي و افزايش بهره وري پيش رود همچنين لازم است به سمت كشتهاي مقاوم به خشكي و شرايط شوري پيشروي کنيم همچنين برنامه توسعه كشاورزي بايد مطابق با شرايط محيطي و منابع بوده تا برنامههاي توسعه پيش برود. اين کارشناس بيان کرد: ايران كه بارندگي يك چهارم دنيا و تبخير آب حدود سه برابر متوسط جهاني را داراست بايد برنامهريزيهاي توليدياش مبتني بر مصرف آب باشد و اگر تاكنون آسيب جدي به منابع خاك و آب زده شده است تنها به دليل شرايط محيطي و بيآبي نيست، چراکه ذات شرايط محيطي ايران از ابتدا به همين صورت بوده است و اکنون که جمعيت افزايش پيدا كرده و فشار جمعيتي بيشتر از گذشته شده است همين مساله باعث شده تا نسبت به 40 سال گذشته به منابع آسيب بيشتري وارد کنيم به همين جهت ضروري است که با تغيير الگوي کشت مبتني بر شرايط محيطي و براساس اطلاعات موجود پهنه بندي كشت در برخي از استانها صورت بگيرد.
