کلید خانه شماره 10 داونینگ در دست خانم نخست وزیر

بعدازظهر 7 ژوئيه (16 تير) وقتي پس از ساعت‌ها انتظار «بوريس جانسون» از خانه شماره 10 داونينگ استريت خارج شد تا پيش روي خبرنگاران، خبر کناره‌گيري خود را از پست دوست‌داشتني‌اش، نخست وزيري اعلام کند، شايد برجسته‌ترين کارشناسان سياسي در امور بريتانيا نمي‌توانستند پيش‌بيني کنند که حدود دو ماه بعد وزير فرمانبردار امور خارجه؛ «ليز تراس» نام خود را به‌عنوان سومين بانوي نخست وزير در سياست انگلستان ماندگار کند. برگزاري جشن‌هاي شب کريسمس سال نو ميلادي 2021 مشهور به «پارتي گيت» در محل اقامتگاه نخست وزير در دوران قرنطينه کرونا، هزينه‌هاي نامتعارف تزئين محل سکونت و واگذاري مسئوليت به فردي که داراي انحرافات اخلاقي بود، مانند زلزله‌ سياسي، زمين را زير پاي بوريس جانسون لرزاند. همه اين رخدادها، استعفاي دو تن از اعضاي کابينه «ساجد جاويد»، وزير امور بهداشت و «ريشي سوناک»، وزير خزانه‌داري (صدراعظم) را در پي داشت که نخست وزير را به پنهانکاري و دروغگويي متهم مي‌کردند. به عبارتي ديگر بوريس جانسون که فکر مي‌کرد ده سال در خانه شماره 10 حکمراني مي‌کند در سيلاب دروغ و بي‌اخلاقي‌اي گرفتار شد که خود زمينه‌هاي آن را فراهم و مجبور شد بعد از گذشت 3 سال، شغل مورد علاقه خود را ترک گويد. اما او به جاي سرزنش خود، همکاران محافظه‌کار در پارلمان را به دليل استعفا و تضعيف دولت، خطاکار دانست. در بيانيه کناره‌گيري جانسون اين نارضايتي به‌خوبي منعکس شده است: «همان‌طور که در وست مينستر (محل برگزاري جلسات مجلس عوام و اعيان بريتانيا) ديديم غريزه گله قدرتمند است و وقتي که گله تکان مي‌خورد، بقيه نيز حرکت مي‌کنند.» به عبارتي ديگر، جانسون کُنش همکاران نماينده در پارلمان را به رفتار حيوانات تشبيه کرد که به‌طور گله‌اي و بدون فکر حرکت مي‌کنند. اما پايان دوره نخست وزيري و رهبري حزب محافظه‌کار جانسون به معناي آغاز رقابت‌ها براي جانشيني او بود. اما براي فهم بهتر لازم است به فرآيند انتخاب رهبري حزب و نخست وزير که هر دو سمت، در يک فرد جمع است اشاره شود؟ در قدم اول، نمايندگان حزب محافظه کار در پارلمان براي شرکت در رقابت‌ها بايد توسط 20 نماينده به کميته‌ «مسئول رسيدگي به امور نمايندگان» معرفي شوند. در هر مرحله از رأي گيري، هر فرد که کمترين رأي را کسب کرده از دور رقابت حذف و اين فرآيند تا زمان رسيدن به دو نامزد تکرار مي‌شود. سپس دو فرد باقي مانده براي انتخاب نهايي به اعضاي عادي حزب محافظه‌کار در کل بريتانيا معرفي مي‌شوند. به اين ترتيب روز 5 سپتامبر (14 شهريور) «ليز تراس» به «ريشي سوناک» هندي تبار، ترجيح داده شد. اما چالش‌هاي عظيمي پيش روي نخست وزير جديد صف کشيده‌اند. سياست داخلي: اول؛ تورم و افزايش نرخ قبض‌هاي انرژي از مشکلات اصلي بريتانيا در حال حاضر است به‌طوري‌که آخرين نرخ تورم در 12 ماه منتهي به ژوئيه (مرداد) 2022 به 10.1 (ده‌ويکدهم) درصد رسيد. اين افزايش به ويژه براي کالاهاي ضروري و هزينه‌هاي انرژي، مردم را در سختي معيشت قرار داده است. ليز تراس براي حل مشکل در آخرين مصاحبه اش قبل از رأي گيري نهايي به کمک فوري به مردم براي پرداخت قبوض نجومي انرژي اشاره کرد. کاهش ماليات به ويژه براي درآمدهاي بالا را از ديگر اولويت‌هاي خود برشمرده است. دوم؛ نخست وزيري ليز تراس نه برآيند انتخابات سراسري، بلکه نتيجه انتخاب اقليت اعضاي حزب محافظه کار است، حزبي که به دليل مشکلات اجراي برگزيت (خروج انگلستان از اتحاديه اروپا) و عملکرد نامتعارف بوريس جانسون در 3سال گذشته دچار اختلاف و شکاف عميق دروني و بي‌اعتمادي شهروندان را موجب شده است. آيا ليز تراس توانايي اتحاد مجدد حزب و جلب اعتماد شهروندان را براي انتخابات سراسري 2024 دارد، پرسشي است که پاسخ آن با گذشت زمان مشخص خواهد شد اما ضعف عملکرد سياستمداران محافظه کار و نمايش عمومي آن، دستمايه تبليغات انتقادي بسياري را موجب شده است. از جمله «جاناتان فريدلند»، ستون نويس رسانه گاردين در اين رابطه با تعريف از «ميخائيل گورباچف» آخرين رهبر اتحاد جماهير شوروي و «نلسون ماندلا»، رهبر مبارز عليه تبعيض نژادي و نخستين رئيس‌جمهور آفريقاي جنوبي با کنايه مي‌نويسد: «زماني دنيا گورباچف و ماندلا را داشت. اکنون ترامپ، جانسون و تراس را داريم.» علاوه بر آن، روياي بازگشت بوريس جانسون براي ليز تراس مانند بازگشت «دونالد ترامپ» براي دموکرات‌هاي آمريکا يک کابوس خواهد بود. سياست خارجي: دو محور اصلي سياست خارجي بريتانيا حفظ و تحکيم روابط با ايالات متحده و ديگر تنظيم مجدد با اتحاديه اروپاست. بوريس جانسون در آخرين حضور خود در پارلمان به‌عنوان نخست وزير، جانشين خود را به سه مورد سفارش کرد. يکي از آنها، حفظ روابط دوستانه با ايالات متحده بود. قابل انتظار است که ليز تراس به‌عنوان وزير خارجه پيشين و نخست وزير جديد راه پيشينيان را در روابط حسنه لندن - واشنگتن ادامه دهد. اما در رابطه با اتحاديه اروپا و به‌ويژه فرانسه، ليز تراس چندي پيش با بيان سخنان غير ديپلماتيک گفت که هنوز روشن نيست که رئيس‌جمهور فرانسه دوست يا دشمن است. اين اظهارات واکنش «امانوئل مکرون» را در پي داشت که پاسخ داد: «اگر فرانسه و بريتانيا نمي‌توانند مشخص کنند دوست يا دشمن هستند، ما به سمت مشکلات جدي پيش مي‌رويم.» لازم است خانم نخست وزير يک طرحي در جهت بهبود روابط با اتحاديه اروپا ارائه کند. اما ماه عسل مستاجر جديد خانه شماره 10 خيلي زود پايان خواهد يافت و او بايد براي غلبه بر مشکلات پيش‌رو و اجراي وعده‌هاي انتخاباتي خود تلاش‌هاي بسياري به نمايش بگذارد.