ملاحظات دوجانبه لازمه برقراری رابطه تهران - ریاض
روابط ايران و عربستان مانند مناسبات قدرتهاي منطقهاي بايد تابع ملاحظاتي باشد. عربستان همواره رابطه خود با ايران را همراستا با ايالات متحده تنظيم کرده است. از اين منظر نوعي انتظار در عربستان در ارتباط با برجام وجود دارد و اگر برجام به نتيجه برسد؛ بهطور طبيعي محاسبات منطقهاي ايران و عربستان هم گسترش مييابد. اين مورد در شرايط فعلي تفاوت جدي دارد زيرا سطح تنشها بين دو کشور تا حدي تعديل شده است. عربستان در سال 1394 و در زمان اجراي برجام مواضع نزديکي به صهيونيستها داشت اما در حال حاضر بعد از اينکه عربستان هم به اين درک رسيد که چالشهاي امنيتي منطقه بدون همراهي با تهران حل نخواهد شد و اين چالشها بر اقتصاد اين کشور اثر ميگذارد؛ مواضع بهتري نسبت به ايران اتخاذ کرده است. البته روابط ايران و عربستان بايد بر اساس مولفههاي جديدي شکل گيرد زيرا آمريکاي امروز با آمريکايي دهه 90 متفاوت است. در آن زمان سياست آمريکا سياست حضور منطقهاي بود و از سوي ديگر به يک سري تعهدات منطقهاي در برابر متحدان خود معتقد بود اما اکنون اين طور نيست و در سفر بايدن به منطقه مشاهده کرديم که بايدن در حضور مقامات عربستان از آقاي الکاظمي براي حل چالشهاي ايران و عربستان تشکرکرد و اعلام نمود، کشورها بايد در قالب ديپلماسي مشکلات خود را حل کنند و تاکيد کرد سياست اصلي آمريکا در برابر ايران از کانال ديپلماسي ميگذرد. اين مواضع برخلاف مسيري بود که تلآويو علاقهمند به شکلگيري آن عليه ايران بود. در حال حاضر که آمريکاييها اقدامات خود در منطقه را تعديل کردهاند و به سمت دو جنگ سرد و گرم در چين و اوکراين تمايل پيدا کردهاند، ايران و عربستان بايد به دنبال ساز و کارهاي دوجانبه و دائمي براي گسترش روابط خود باشند. البته حج يک مولفه هميشگي بين دو کشور است اما بازگشت به معاهدههاي امنيتي ايران با کشورهاي جنوب خليج فارس در دهه 70 در دوران دولتهاي مرحوم هاشمي و خاتمي شکل گرفت، ميتواند به توسعه روابط ايران و عربستان کمک کند. واقعيت اين است که از سوي ايران تابويي براي برقراري رابطه با عربستان وجود ندارد. زمين بازي ديگري که بر روابط ايران و عربستان اثر ميگذارد؛ عراق است. عراق بعد از 2003 نه تنها به عربستان نزديک نشد بلکه اثر منفي بر رابط ايران و عربستان گذاشت و برخي هم تلاش کردند اختلافات مذهبي را به چالشهاي ايران و عراق در عربستان اضافه کنند به طوري که کشورهاي منطقه در اين بازه دچار چالش شدند اما در حال حاضر همان عراقي که محل چالش بوده به محلي براي ديپلماسي و نزديکي ايران و عربستان تبديل شده است. از اين منظر و احتمالا عربستان مناسبات خود را در انتظار مناسبات حوزه برجام قرار داده زيرا از طرف ايران اين تمايل براي رفع کدورت بين ايران و عربستان وجود دارد.
