زرگر: رابطه ایران و عربستان در دستانداز برجام افتاده است
آرمان ملي- احسان اسقايي: حمله به سفارت عربستان در تهران در سال 1394 موجبات قطع روابط ديپلماتيک تهران و رياض را فراهم آورد. بعد از پنج دوره مذاکره مستقيم با عربستان روابط ديپلماتيک اين دو کشور بزرگ جهان اسلام هنوز برقرار نشده است.
فراز و فرود روابط تهران - رياض
رابطه ايران و عربستان در سالهاي بعد از انقلاب همواره دستخوش تحولات زيادي شده است. هنگام جنگ تحميلي، عربستان براي کمک به عراق شوراي همکاري کشورهاي خليج فارس را تشکيل ميدهد تا بتواند به کمک ساير کشورهاي عربي در حين جنگ از قدرت ايران کاسته و موجبات پيروزي بغداد را فراهم کند. با اين وجود روابط ديپلماتيک دو کشور همواره برقرار بود و کمتر مشاهده شده که ايران و عربستان در طول حدود نيم قرن اخير در برابر هم بايستند اما به محض قطع روابط تهران و رياض شاهد حمايتهاي رياض از مخالفان ايران در سوريه و عراق بوديم به طوري که خود آنها هم کتمان نميکنند که در برابر تهران در منطقه ايستادهاند.درگيريهاي يمن البته نقطه تلاقي ايران و عربستان بود. هرچند ايران بهطور مستقيم وارد اين درگيري نشد اما از آن جهت که از جبهه مردمي در يمن حمايت کرد، توانست در اين مقطع نيز عربستان را مانند زمين بازي عراق و سوريه بدون هيچگونه رويارويي از رسيدن به اهدافش ناکام گذارد..
پايان درگيري غيرمستقيم و آغاز مذاکره
بعد از سرکوب داعش در عراق و سوريه و برقراري آتش بس در يمن زمينههاي همراهي ايران و عربستان به نفع صلح در منطقه فراهم شد. در اين ميان نياز بود که عربستان کمي مستقل از آمريکا به منطقه بنگرد. از اين جهت با چرخش به سمت متحد استراتژيک تهران يعني روسها نشان داد که قصد دارد آغاز جديدي در روابط ديپلماتيک خود را به سرانجام برساند. با اين چرخش و تعديل برخي مواضع عربستان خصوصا در ارتباط با يمن شاهد بوديم که الکاظمي نخست وزير عراق سکان برقراري گفتوگو بين تهران و رياض را در دست ميگيرد و نه در سطح ديپلماتيک بلکه فراتر از آن و از طريق کارشناسان امنيتي در برقراري گفتوگو بين ايران و عربستان تلاش ميکند. به طوري که الکاظمي توانست پنج دوره مذاکره بين ايران و عربستان را هدايت کرده و در آخرين دور گفتوگوها اخباري مبني بر برقراري رابطه تهران رياض با حضور وزراي خارجه دو کشور در آينده نهچندان دور منتشر شد.
سبزي منطقه سبز؛ چراغ به روابط ايران و عربستان
درحالي که بسياري از رسانهها از برقراري آخرين دور مذاکرات ايران و عربستان در بغداد خبر ميدادند اما به يکباره خبري منتشر شد که اين مذاکرات به تعويق افتاده است. از سوي ديگر هيچ گونه تنشي بين ايران و عربستان در منطقه ايجاد نشده که موجب تعويق ديدار دوطرف گردد. همچنين مذاکرات برجام نيز در شرايط خوبي به سر ميبرد تا جايي که عربستان از مخالفت با برجام صرفنظر کرده است. در نتيجه احتمالا تحولاتي در عراق به وجود آمده که اين مذاکرات با تعويق روبهرو شده. اگر وقايع يک ماه قبل عراق را بررسي کنيم اقداماتي که صدر و هواداران در اين کشور خصوصا در منطقه سبز يعني مکاني که عموما مذاکرات درآن اتفاق افتاده است؛ را تنها مانع دور جديد مذاکرات تهران رياض خواهيم يافت. البته روز گذشته اتفاق خاصي در عراق به وقوع پيوست به طوري که صدر از ساختار سياست عراق کنار رفت و اگر منطقه سبز در عراق آرام شود احتمالا شاهد برگزاري آخرين دور از مذاکرات ايران و عربستان در عراق خواهيم بود.
اهميت ميانجي گري براي عراق
فضاي پر تنش عراق از اين کشور در ديدگاه جهانيان کشوري پر آشوب ساخته است. از اين منظر عراق تلاش دارد براي خود در ديدگاه جهانيان جاني دوباره ببخشد. لذا ميکوشد؛ بين تهران و رياض نوعي ميانجي باشد تا از اين طريق هم به مشکلات داخلي خود فائق آيد و هم بتواند در جامعه جهاني جايگاه بهتري براي خود دست و پا کند.
يک منبع آگاه و خبر مثبت
يک منبع مسئول در وزارت خارجه عراق در گفتوگو با العربي الجديد گفت: قرار بود دور ششم مذاکرات ايران و عربستان در اواخر جولاي برگزار شود و بغداد تمام تدارکات و آمادگيها براي برگزاري اين نشست که قرار بود با مشارکت مسئولان عالي رتبه دو کشور باشد را انجام داده بود اما تحولات سياسي در عراق و هجوم طرفداران جريان صدر به منطقه خضرا منجر به تعويق اين دور از مذاکرات شد. به گزارش ايسنا اين منبع خاطرنشان کرده: تعويق دور ششم مذاکرات تهران و رياض از سوي بغداد نبود بلکه به درخواست خود آنها بود، دو کشور ايران و عربستان تاکيد کردند که اوضاع سياسي موجود در عراق مناسب برگزاري چنين مذاکراتي در سطح وزيران نيست. همچنين ناصر کنعاني، سخنگوي وزارت خارجه کشورمان در مورد مذاکرات ايران و عربستان و نتايج پنج دور مذاکراتي که بين دو کشور انجام شده است، گفت: خوشبختانه به دليل درک مشترکي که هم در تهران و هم در رياض شکل گرفته دو طرف به اين اتفاق نظر رسيدهاند که گفتوگوهاي دوجانبه را انجام دهند. با نقش بسيار سازندهاي که دولت دوست و برادر عراق به عنوان کشور ميزبان ايفا کرده است، پنج دور از گفتوگوهاي مشترک ايران و عربستان سعودي در بغداد برگزار شد، ماحصل اين گفتوگوها مثبت بوده است.
عربستان در انتظار برجام
علي اصغر زرگر، کارشناس روابط بينالمللي در ارتباط با برقراري رابطه تهران رياض به «آرمان ملي» گفت: روابط ايران و عربستان پيچيده است. چهار چالش امنيت منطقه، مذهب، انرژي، جهت گيري درسياست خارجي؛ همواره در بين ايران و عربستان حکمفرما بوده است. آمريکاييها نيز در سالهاي اخير توجه خود را به آسياي شرقي و کنترل چين معطوف کردهاند و تلاش داشتند با فروش سلاح امنيت منطقه را در اختيار عربستان قرار دهد. از اين منظر آمريکا براي رسيدن به اين هدف کاهش تنش بين عربستان و ايران را به عربستان ديکته کرد و از اين جهت چند دور مذاکره بين تهران و رياض با ميانجي گري عراق شکل گرفت. عربستان با توجه اينکه تلاش آمريکا براي متقاعد کردن تل آويو در برجام را مشاهده ميکند؛ برقراري رابطه با تهران را تا حدودي به برجام گره زده است. در اين صورت شاهد توافقات امنيتي بين اين دو کشور بزرگ جهان اسلام خواهيم بود که نفع آن به عراق هم ميرسد.
در نهايت...
به نظر ميرسد حال که صدر از ساختار قدرت در عراق کنار رفته است. عراق نيز روي آرامش بيشتري خواهد ديد و از اين منظر معادلات سياسي در اين کشور به سمت ثبات بيشتري حرکت خواهد کرد که به نفع سه کشور منطقه يعني عراق، عربستان و ايران است و اين مورد در سايه تفاهمات ايران و عربستان ميتواند به برقراري رابطه تهران و رياض مبدل گردد.
