تالابی که با مرگ دست و پنجه نرم می‌کند

سنبل آبي بر خلاف نام زيبايش چند سالي مي‌شود که به عنوان يک مهاجم خطرناک براي محيط‌زيست آبي برخي تالاب‌هاي شمال کشور شناخته مي‌شود؛ گياهي از تيره غلافيان که بومي منطقه آمازون محسوب مي‌شود و معمولا گسترش سريع آن موجب بروز مشکلات عديده زيست‌محيطي به‌ويژه کاهش تنوع زيستي و مرگ تدريجي تالاب‌ها مي‌شود. پوشش سريع اين گياه را در کنار حجم زياد رسوبات و ورود حجم زيادي از فاضلاب شهري بگذاريد و به حال ناخوش تالاب انزلي پي ببريد. تالابي که افزون بر اينکه جزو زيباترين مناظر کشور محسوب مي‌شود، ارزش زيست محيطي فراواني دارد. گفتني است اين تالاب زيستگاه ارزشمندي براي پرندگان مهاجر آبزي و آبزيان از جمله ماهيان باارزش استخواني است و يکي از زيستگاه‌هاي اصلي تالابي پرندگان آبزي در ايران است که تاکنون 264 گونه پرنده و 52 گونه ماهي در تالاب انزلي شناسايي شده‌اند. همچنين معيشت بيش از يک ميليون نفر ساکنان حاشيه تالاب به آن وابسته است. با توجه به اهميت و ارزش جهاني تالاب‌ها، خشک شدن يک تالاب بين‌المللي، فاجعه‌اي زيست محيطي است که زنگ خطر و هشدار را براي ديگر تالاب‌ها به صدا درمي‌آورد. پيش از اين شاهد خشک شدن تالاب‌هاي زيادي در کشور بوده‌ايم. پيش از اين درياچه‌ هامون به صورت باتلاق درآمد، درياچه جازموريان فقط دو ماه زمستان کمي آب دارد و به کوير تبديل شده است، درياچه بختگان به کلي خشک شده و درياچه «تشک» هم از چند ماه قبل خشک شده است. کارشناسان محيط‌زيست معتقدند، مشکل تالاب‌ها محدود به يک استان و شهر نيست و در جاي‌جاي کشورمان، مي‌توانيم شاهد مشکلات مشابه باشيم. از تالاب‌هاي لرستان و همدان در غرب گرفته تا تالاب‌هاي تهران و مرکزي و تالاب‌هاي شمال کشور که استمرار بي‌توجهي به آن‎ها موجب خسارات زيادي شده است. اما آنچه در باب تالاب انزلي نگران‌کننده‌تر به نظر مي‌آيد کاهش آب درياي خزر و تصميمات کشورهاي اطراف اين درياچه بزرگ است. در طول سال‌هاي اخير آب درياچه خزر تا حدود 22 سانتيمتر کاهش داشته است و همين امر باعث شده است تالاب انزلي غير از تهديداتي که از طرف رسوبات مي‌شود در کنار کاهش آب درياي خزر براي ادامه حيات با مرگ دست و پنجه نرم مي‌کند. بر اساس گزارشي که خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران منتشر کرد، يکي از پژوهشگران دريايي کشور کاهش ارتفاع تالاب انزلي با درياي خزر را 4متر اعلام کرده بود که در نتيجه اين اختلاف ارتفاع، آب تالاب انزلي تخليه و به درياي خزر مي‌ريزد و اين يکي از مشکلات جدي تالاب انزلي و ساير تالاب‌هاي استان گيلان قلمداد مي‌شود. به گفته کارشناسان هر هکتار تالاب، 200 برابر يک زمين کشاورزي ارزش اقتصادي دارد. اين زيستگاه‌هاي آبي موجب تعديل شدن آب‌وهوا مي‌شوند و در شرايط خشک شدن سطح آب‌هاي زيرزميني يا پايين مي‌آيد يا خشک مي‌شود. تالاب‌ها مي‌توانند شغل‌هاي پايدار و درآمدزايي در حوزه گردشگري ايجاد کنند. همچنين عدم مديريت صحيح آبخيزداري و ورود سالانه 600 هزار تن رسوب از چند رودخانه منتهي به تالاب دليل ديگر بحراني شدن تالاب انزلي است. ورود فاضلاب‌هاي بهداشتي، خانگي و پساب‌هاي کشاورزي حاوي سموم و کود شيميايي از حوضه آبخيز از ديگر مشکلاتي است که نيازمند همکاري همه جانبه ميان مردم و مسئولان امر است. حال عدم احياي تالاب انزلي براي تامين معيشت، تبعات اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي بسياري بر زندگي مردم منطقه نيز خواهد گذاشت. احياي تالاب کمک به همه اجزاي زيستي تالاب است و حيات وحش منطقه به‌ويژه ماهيان از اين موضوع مستثنا نيستند و به‌طور قطع احياي تالاب بر زندگي کل حيات وحش تالاب از جمله آبزيان تاثيرگذار خواهد بود.