بازار داغ کارت‌هاي بانکي اجاره‌اي

با اجراي طرح جديد عرضه نان که بر اساس آن خريد نان فقط با کارت بانکي امکان‌پذير است، برخي از مهاجران افغانستاني که به‌صورت غيرقانوني در ايران هستند، يا در اين مدت با قطع خدمات بانکي مواجه بوده‌اند، براي خريد نان دچار مشکل و مجبور به قرض کارت بانکي از دوست، کارفرما يا حتي صاحبخانه خود براي خريد نان هستند. اما اين وضعيت همزمان شده با طرح جديد عرضه نان در کشور که براساس آن خريد نان فقط با کارت بانکي امکان‌پذير است. در اصل دولت در ادامه طرح‌هاي موسوم به «مردمي‌سازي يارانه‌ها» که با حذف ارز دولتي و جهش قيمت کالاهاي اساسي شروع شد، قصد دارد يارانه را از گندم حذف و به آرد نانوايي‌ها تخصيص دهد؛ بنابراين در اين طرح ابتدا کارت‌خوان‌هاي هوشمند در نانوايي‌ها نصب و بعد قيمت گندم و آرد براي نانواياني که تحت پوشش زيرساخت فروش مکانيزه نان قرار گرفتند، افزايش پيدا مي‌کند و درنهايت با بررسي زيرساخت هوشمند نصب‌شده در نانوايي‌ها، يارانه به حساب نانوا واريز مي‌شود. در اين شرايط، گزارش‌ها حاکي از اين است که برخي خانواده‌هاي افغان که به‌صورت غيرقانوني در ايران هستند يا در اين مدت با قطع خدمات بانکي مواجه بوده‌اند، براي خريد نان دچار مشکل هستند؛ براي مثال يک کارفرما در اصفهان که با چند کارگر افغان کار مي‌کند، مي‌گويد: کارت بانکي همه کارگران افغان در شرکت ما دچار مشکل شده و ما هم بعد از محدودشدن فروش نان به‌صورت نقدي براي اين کارگران کارت هديه تهيه کرديم تا اين افراد بتوانند از نانوايي نان بخرند. هر چندوقت يک بار هم کارت هديه را شارژ مي‌کنيم. فکر مي‌کنيم اين بهترين راه بود تا اين افراد هر روز مجبور نباشند از کسي براي خريد نان کمک بگيرند. اما خب همه افغان‌ها اين شانس را نداشتند که اين کمک را دريافت کنند. سعيد، کارگري 30ساله و مجرد است که سال‌هاست در ايران کار مي‌کند؛ البته به شکل غيرقانوني و مي‌گويد چون مجرد است، شانسي براي اقامت قانوني در ايران ندارد و نداشتن کارت بانکي براي او هم مشکلاتي ايجاد کرده است: «اگر نانوايي کارت بانکي بخواد از دوستام کارت قرض مي‌گيرم و بعد پولشو به اونا مي‌دم. اما مشکل فقط نون نيست. ما هميشه مجبوريم پول زيادي را با خودمان حمل کنيم که خطرناکه. البته بعضيا هم صاحب‌کارشون به نام خودشون کارت مي‌گيره و مي‌ده به اونا که استفاده کنن.» البته اين معضل فقط مربوط به مهاجران غيرقانوني نيست و آن‌طورکه سعيد مي‌گويد، دوستانش که به‌صورت قانوني در ايران هستند هم بعد از مسدودشدن کارت‌هاي بانکي‌شان دچار مشکل هستند. اين افراد هم بيشتر مجبور به قرض‌گرفتن کارت بانکي از کارفرماهايشان هستند. وحيد کارگر افغان ديگري است که البته به‌طور قانوني در ايران زندگي مي‌کند اما او هم از مهاجران قانوني است که اخيرا کارت بانکي‌شان مسدود شده و با مشکلات مختلف دست‌وپنجه نرم مي‌کند: «هرجا مي‌رم جواب درستي نمي‌دهند که چرا کارت ما قطع شده. من براي خريد نان از کارت بانکي صاحب‌کارم استفاده مي‌کردم‌ اما حالا حساب‌ او هم بسته شده و مجبور شدم کارت بانکي صاحب‌خانه‌ام را قرض بگيرم.» او همچنين به دشواري‌ها و خطرات حمل پول نقد اشاره مي‌کند و مي‌گويد: «هرجا مي‌روي خريد مي‌گويند کارت بده و پول نقد نمي‌گيرند. براي خيلي از کارها هم بايد کارت‌به‌کارت يا پرداخت اينترنتي کني. فعلا رفتيم براي کارت‌ ثبت‌نام کرديم‌ اما گفتن شهريور دوباره بياييد.» اما درحال‌حاضر بيش از دو ماه از مسدودي کارت بانکي مهاجران مي‌گذرد، درحالي‌که دليل مشخصي براي آن مطرح نشده و حتي بانک مرکزي اعلام کرده کارت بانکي مهاجران قطع نيست. او با اشاره به اعتراضات مطرح‌شده به صحبت‌هاي مسئولان بانک مرکزي، مي‌گويد در مقاطع قبلي قطعي کارت بانکي مهاجران موقت و نهايتا دو هفته بود اما الان خيلي طولاني شده است. او به موقعيت پيچيده و عجيب ناشي از قطعي کارت بانکي هم اشاره مي‌کند: با قطع کارت بانکي، زندگي روزمره مهاجران مختل مي‌شود. البته اين وضعيت فقط مربوط به مهاجران افغان نيست‌ اما چون تعداد افغانستاني‌ها در ايران زياد است، مشکلات آنها بيشتر مطرح مي‌شود؛ براي مثال در اين مدت حتي مهاجر فرانسوي هم در ايران دچار مشکل و زندگي او در پي قطع کارت بانکي مختل شده است. همچنين برخي دانشجويان بين‌المللي در دانشگاه تهران حضور دارند که خوابگاه آنها از ساير دانشجويان جداست؛ بنابراين ارتباطات آنها با ايراني‌ها کم است و نمي‌توانند از آنها کارت بانکي قرض بگيرند. زندگي اين افراد بيش از سايرين مختل شده و به‌طورکلي نمي‌توانند خريد کنند. اين عضو انجمن دياران همچنين از رونق بازار کارت بانکي اجاره‌اي ايراني‌ها در اين شرايط خبر مي‌دهد و مي‌گويد: وضعيت پيش‌آمده باعث شده برخي از ايراني‌ها که در بيشتر بانک‌ها کارت بانکي دارند، به‌ويژه در مناطق جنوب تهران که افغان‌نشين است، کارت‌هاي خود را به افغانستاني‌ها اجاره دهند. مثلا سه سال پيش فردي بود که کارت بانکي خود را ماهانه 100 هزار تومان اجاره مي‌داد. اما تراکنش‌ها تحت نظر صاحب حساب است و اين خطر وجود دارد که صاحب کارت پول‌هاي کلان را بدزدد و فرد افغان هم در اين شرايط نمي‌تواند کاري انجام دهد.