توافق در یک قدمی؛آمریکا باید پاسخ دهد

آرمان ملي- حميد شجاعي: بسياري بر اين باورند که شرايط برجام به جايي رسيده که طرفين ديگر جايي براي بازگشت به عقب ندارند و بايد مسير پيش‌رو را طي کنند؛ مسيري که در نهايت با توافق طرفين همراه خواهد بود. آنچه از حال و هواي اين روزهاي برجام مي‌تواند دريافت مؤيد همين امر است که هرچند شاهد برخي معطلي‌ها از سوي طرف غربي براي پاسخ به دغدغه‌هاي ايران هستيم اما در نهايت آمريکايي‌ها دير يا زود طي روزهاي آينده پاسخ خود را به مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا خواهند داد و مشخص خواهد شد که موضع آنها در قبال توافق و احياي برجام چگونه است. البته بسياري بر اين باورند که برجام روند خود را پيش گرفته و منفعت همه طرفين اقتضا مي‌کند که برجام احيا شود و طرفين توافق کنند. با اين حال براي بسياري پرسش اصلي اينجاست که با توجه به تفاهم مشترک همه بر احياي برجام پس چرا متن توافق امضا نمي‌شود و به عبارت ديگر گير اصلي کار در کجاست. در اين راستا برخي معتقدند که شايد از آنجا که برخي جزئيات توافق به بيرون درز کرده و غربي‌ها که انتظار اين موضوع را نداشتند اکنون در عمل انجام شده قرار گرفتند و با تکذيب اين جزئيات در پي آن هستند که به اقناع رژيم صهيونيستي بپردازند تا با خيال راحت‌تري به احياي برجام برسند. آنچه که مسلم است کليات توافق تا حدي مشخص است که در کدام حوزه‌ها و چگونه خواهد بود اما اينکه در جزئيات طرفين به چه توافقي دست خواهند يافت محل ابهام و سوال است. البته آمريکايي‌ها موضع مشخص و واحدي در خصوص احياي برجام و دستيابي به توافق از خود بروز نداده‌اند. در جايي از نزديکي بيش از گذشته به توافق خبر مي‌دهند و در جاي ديگر از قريب‌الوقوع نبودن توافق سخن مي‌گويند. هرچند که در اين ميان همچنان روس‌ها ابراز خوش‌بيني مي‌کنند، چيني‌ها سياست سکوت در پيش گرفته‌اند و اروپايي‌ها نيز صرفا بر احياي برجام تاکيد دارند و مطلب جديدي بيرون نمي‌دهند. ايران سکوت فعال در پيش گرفته اما آمريکايي‌ها در يک معطلي ناشي از سرگرداني و مشخص نبودن برنامه به سر مي‌برند و همين مساله است که باعث شده پاسخشان به اروپايي‌ها به طول انجامد. از طرفي ايران همواره اعلام کرده که به دنبال توافق خوب و پايدار است و اين پرسش پيش مي‌آيد که چه توافقي را مي‌توان خوب ناميد؟ محسن بهاروند معاون پيشين امور حقوقي و بين‌الملل وزارت امور خارجه مي‌گويد: توافق خوب بايد شامل اين ويژگي‌ها باشد: « نخست اينکه؛ هدفي را که از قبل براي آن تعريف شده به‌صورت نسبي محقق کند. دوم ؛ جامع و مانع باشد و کمتر از عبارات کلي و تفسير پذير در آن استفاده شود. سوم اينکه؛ حقوق و تکاليف طرف‌هاي آن متوازن باشد. ديگر اينکه؛ ناشي از اکراه يا اجبار نباشد بلکه از تصميم آزادانه طرف‌هاي آن نشات بگيرد. در پايان نيز حقي را که جز لاينفک و ضروري حاکميت است از کشور سلب نکند.» بايد ديد در نهايت طرفين به توافق خوب خواهند رسيد يا توافق را در شرايط ديگري تجربه خواهند کرد.

علل معطلي آمريکا

پس از اينکه شامگاه دوشنبه گذشته ايران پاسخ خود را به متن پيشنهادي اروپا ارائه کرد همگان منتظر ماندند تا ابتدا از جزئيات پاسخ ايران مطلع شوند و سپس پاسخ آمريکايي‌ها به دغدغه‌هاي ايران را ملاحظه کنند. اين در حالي است که يک هفته از اين اتفاق مي‌گذرد و هنوز پاسخي از جانب آمريکايي‌ها نيامده است. در اين خصوص نيز دو تحليل مطرح مي‌شود؛ تحليل نخست از اين قرار است که آمريکايي‌ها چون به دنبال احياي توافق هستند در بررسي پاسخ ايران معطل مي‌کنند تا با سنجش همه ابعاد قضيه نتايج بررسي خود را در خصوص آنچه ايران گفته به اروپايي‌ها ارائه کنند و به قرائت عده‌اي از تحليلگران اين معطلي بدين معناست که آمريکايي‌ها به توافق تن داده‌اند و در پي جزئيات هستند. اما تحليل دوم مي‌گويد که آمريکايي‌ها از آنجا که هم مي‌خواهند توافق را احيا کنند و از طرف ديگر نيز با در پيش بودن انتخابات ميان دوره‌اي کنگره در ماه نوامبر مي‌خواهند دست بالا را در اين انتخابات داشته باشند درصددند که در عين يک دستاورد در عرصه سياست خارجي شرايط را به گونه‌اي پيش ببرند که رويکردشان در احياي برجام به نحوي نباشد که جمهوري‌خواهان و صهيونيست‌ها آن را مورد سرزنش قرار دهند. لذا در اين معطلي به دنبال راه‌حلي براي مرتفع کردن اين دو موضوع هستند. در همين راستا ناصر کنعاني سخنگوي وزارت امور خارجه گفته است: «هنوز از سوي طرف مقابل مشخصا آمريکايي‌ها پاسخي به پيشنهاد طرف اروپايي دريافت نشده است و زماني مي‌توانيم از نتيجه بخش بودن مذاکرات صحبت کنيم که طرف اروپايي اعلام کند پاسخ طرف آمريکايي را دريافت کرده است. اگر ايران نيازمند توافق است حتما طرف اروپايي و آمريکايي بيش از ايران نيازمند توافق است. موضوعات باقي مانده هرچند ممکن است به نسبت اندک باشند ولي موضوعات مهمي هستند و بايد در مورد آنها تصميم‌گيري و توافق شود.» لذا به نظر مي‌رسد با توجه به شرايط داخلي آمريکا و شرايط اقتصادي در ايران در حال حاضر توافق بهترين راه براي طرفين باشد. حال بايد ديد معطلي آمريکايي‌ها تا چه زماني ادامه خواهد داشت و تکليف برجام و توافق کي روشن خواهد شد.

منتظر پاسخ آمريکا هستيم

مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا پاسخ ايران به پيشنهاد اين اتحاديه درباره احياي برجام را معقول دانست. جوزپ بورل مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا در يک کنفرانس خبري در سمينار کواديس در اسپانيا گفت: پاسخ ايران به پيشنهاد اين اتحاديه درباره احياي برجام معقول بود. وي ادامه داد: پاسخ ايران به آمريکا انتقال داده شد و ما منتظر پاسخ آمريکا هستيم. اميدواريم اين پاسخ به ما اجازه دهد که مذاکرات را کامل کنيم. اميدوارم اين اتفاق بيفتد اما نمي‌توانم به شما در اين زمينه اطمينان بدهم. بورل در ادامه گفت: اين پاسخ بايد تا الان ارائه مي‌شد. پيش‌بيني شده بود نشستي تا پايان هفته پيش در وين برگزار شود. امکانش وجود نداشت. احتمال دارد اين هفته برگزار شود.

پاسخ منطقي ايران

نماينده روسيه در مذاکرات وين ضمن خبر دادن از ديدار و رايزني برجامي‌ با همتاي ايراني‌اش در وين، پاسخ ايران به پيش‌نويس تصميمات اتخاذ شده در زمينه احياي توافق را کاملا منطقي قلمداد کرد. ميخائيل اوليانوف، در صفحه توييترش نوشت: با محسن نذيري اصل، نماينده دائمي ايران در سازمان‌هاي بين‌المللي در وين ديدار کردم. درباره برخي موضوعات مطرح مرتبط با مرحله نهايي مذاکرات وين بر سر برجام گفت‌وگو کرديم. وي در پيام ديگري درباره پاسخ ايران به پيشنهاد اتحاديه اروپا براي احياي برجام نوشت: ايران يک هفته پيش در چنين روزي، پيشنهادات نهايي و از نظر ما کاملا منطقي‌اش درباره پيش‌نويس احياي توافق را به ديگر شرکاي مذاکرات ارائه کرد. بياييد اميدوار باشيم که بررسي اين پيشنهادها در واشنگتن مدت زيادي طول نخواهد کشيد.