تهدید اقتصاد روستایی

بررسی‌های اقتصاد کلان و نحوه اجرای آن نشان دهنده نوعی عدم توازن در روند سیاستگذاری در بافت شهری و روستایی است. بر اساس، آخرین داده‌های مرکز آمار ایران نشان دهنده افزایش تورم در روستا نسبت به شهر است. بر این مبنا نرخ تورم مربوط به تیرماه 1401 در شهر بالغ بر 52. 8 درصد بوده در حالیکه نرخ تورم در روستا 60. 7 است. این داده به خوبی بیانگر مشکل اقتصاد روستایی و تبدیل شدن اقتصاد مولد روستایی به مصرفی است. به گونه‌ای که طی سال‌های گذشته با کاهش تمرکز بر اقتصاد مولد و مشکلات تحریم برای اقتصاد کشور، دلالی و کاهش نرخ بهره بانکی باعث شده است که روستا نیز از این قالب پیروی کرده و در نهایت ما امروز شاهد کمرنگ شدن اقتصاد روستایی و تولیدات آن باشیم. این در حالی است که زمانی روستا یکی از قطب‌های تولیدی در حوزه‌های لبنیات، کشاورزی و دامپروری بود. اما امروزه شاهد این هستیم که روستاها تنها به تفرجگاه‌های با قیمت‌های گزاف زمین و ویلا تبدیل شده‌اند. بدون تردید این رویداد باعث افزایش آسیب‌پذیری اقتصاد روستایی شده و برخلاف تصور که برخی به افزایش درآمد ناشی از قیمت‌های سنگین زمین در روستا توجه دارند، اما همین امر باعث شده است تا ما امروز شاهد دلالی، بنگاهداری و خوش‌نشینی در روستاها باشیم. بر این اساس، می‌توان به جرات گفت که روستاها در حال تغییر بافت بوده و بدون شک در آینده نزدیک علاوه بر نابودی اقتصاد مولد روستا (در حوزه‌های دامداری، کشاورزی، لبنیات و آثار سنتی و دستی) شاهد رشد آسیب‌پذیری‌های اجتماعی خواهیم شد. مهم‌ترین این تهدیدات را در موارد ذیل می‌توان بر شمرد:
1- اقتصاد دلال محور: امروز با توجه به روند خوش نشینی و افزایش قیمت‌های زمین روستا که به نوعی زمینه‌ساز سرمایه‌گذاری برای کسب منافع اقتصادی شده است، اقتصاد دلال محور در حال جایگزین شدن، اقتصاد مولد است. افزایش بنگاه‌های روستایی با هدف ترویج خوش نشینی و نگاه سرمایه‌داری به بافت روستایی باعث شده تا روند تولیدی و فعالیت‌های اقتصادی متوقف و بازارهای دلالی از جمله بنگاه‌های زمین و املاک افزایش یابد.
2- افزایش رقابت: امروز در بررسی‌های میدانی ما شاهد شکل گیری و افزایش رقابت برای کسب قدرت در روستاها هستیم. این رقابت‌ها فارغ از روندهای تاریخی و دلایل سنتی خود به دلیل کسب امتیازها نیز در حال وقوع است. به‌طور مشخص رقابت بر سر شورای روستا و دهیاری از این جمله است.
3- افزایش سرقت: توسعه ناپایدار روستا باعث شکل گیری گروه‌ها و شبکه‌های سازمان یافته سرقت از روستاها می‌شود. به‌طوری که‌ با افزایش سطح سرمایه‌گذاری در روستا با هدف اقتصادی و خوش نشینی زمینه برای سرقت اموال شهروندان نیز افزایش می‌یابد.
4- تغییر بافت سنتی: یکی دیگر از آسیب پذیرهای موجود که خود می‌تواند بر روند تهدیدات افزوده گردد، تغییر بافت سنتی روستاها در صورت توسعه غیرکارشناسی و تبدیل کردن آن به بافت شهری است. به‌طوری که‌ حتی امروزه ما در روستاها شاهد ساخت و سازهای به صورت آپارتمان هستیم. در حالی که این به معنای توسعه نبوده و زمینه‌ساز تغییر بافت فرهنگی و سنتی روستا خواهد شد و به طبع در آینده می‌تواند تبعات جبران ناپذیری به‌همراه داشته باشد.
در نهایت می‌توان اذعان کرد که روند توسعه نامتوازن باعث شکل‌گیری ساخت جدیدی در روستاها شده و این به معنای ایجاد ظرفیت‌های تهدیدی برای توسعه به خصوص اقتصاد مولد در روستاهاست. به نظر می‌رسد که در صورت عدم اصلاح این روند، تبعات نا مطلوبی را باید در ساخت روستا انتظار بکشیم. مهم‌ترین رویکرد برای مقابله با این وضعیت، حفظ بافت، فرهنگ و اقتصاد روستای است که باید در دستور کار سیاستگذاران قرار بگیرد.