آژانس با خواسته ايران به سرعت موافقت نميکند
مرتضي مکي در گفتوگو با «آرمان ملي»:
آژانس با خواسته ايران به سرعت موافقت نميکند
زمان تصميم گيري سخت فرا رسيده است
آرمان ملي- پورحسين: همين چند روز پيش بود که به صورت غيرمترقبه، ايران و آمريکا با اطلاع از موضوعات باقي مانده در متن و با آمادگي نسبي و کسب دستورالعملهاي لازم در وين حاضر شدند. شواهد و قرائن حاکي از آن است که نهايتا نماينده اتحاديه اروپا به عنوان تسهيل کننده و بر اساس برداشت خود از مواضع طرفين راهحلهايي را براي برخي موضوعات باقي مانده وارد متن کرده که به نظر ميرسد شامل تعيين تکليف 27 دوربين برجامي در تاسيسات هستهاي ايران که خاموش شدهاند، نحوه انتقال اورانيوم 60 درصد غني شده و به فلز تبديل شده به خارج از ايران و حل مساله تضمينهاي مورد نظر ايران از طريق تضمين تداوم توافقات اقتصادي منعقده بين ايران و شرکتهاي بينالمللي در صورت خروج آمريکا از برجام در آينده باشد. با اين وجود بار ديگر تيم مذاکره کننده ايران به تهران بازگشته تا در خصوص برخي موارد مشورتهايي انجام دهد. بازگشتي که از نظر برخي حاوي پيامهايي است. در راستاي بررسي اين مساله «آرمان ملي» گفتوگويي با مرتضي مکي، تحليلگر ارشد مسائل سياست خارجي داشته است که در ادامه ميخوانيد.
ارزيابي شما از مذاکرات 5 روزه در وين در قالب دور هشتم مذاکرات چيست؟
آخرين تحرکات جوزف بورل سبب شد تا مذاکرات ميان ايران و آمريکا ادامه پيدا کند. پس از 5 روز مذاکرات و بازگشت تيم ايراني به تهران، دو روايت مختلف از سوي طرفين به گوش رسيده است. روايت نخست از سوي غربيهاست که عنوان ميکنند متن نهايي آماده شده و ايران بايد در خصوص آن تصميم گيري کند. روايت ديگر نيز از سوي رسانههاي نزديک به حکومت ايران است که گفتههاي طرف غربي را رد و عنوان ميکند که جوزف بورل صرفا هماهنگ کننده است و نبايد اظهارنظر ديگري داشته باشد. اين تفاوت روايتها در خصوص آنچه که در وين رخ داده است، نشان ميدهد که تصميم بسيار سختي بايد گرفته شود و مسير آساني در پيش نيست. به نظر ميرسد همچنان در خصوص يک يا دو مورد اختلاف جدي وجود دارد و تيم مذاکره کننده ايران براي مشورت در همين خصوص به تهران آمده است.
خواسته ايران در خصوص مسائل پادماني تا چه ميزان قابل تحقق است؟
مشخصا اصليترين حوزه اختلاف امروز مساله ايران و آژانس است و به نظر ميرسد در اين خصوص نيز به ايران پيشنهاداتي داده شده است اما ايران تضمين محکمي در اين خصوص ميخواهد که پرونده ايران در آژانس امروز بسته شود تا ديگر نتوان از اين طريق ايران را زير فشار قرار داد. اروپا و آمريکا امروز حاضر نيستند اين خواسته ايران را به صورت مستقيم بپذيرند و به همين علت توپ در زمين ايران افتاده که در اين خصوص تصميم گيري کند. البته بايد توجه داشت که در چارچوب NPT دو موضوع مهم يعني عدم استفاده از سلاح هستهاي و خلع سلاح کشورهاي مجهز به اين سلاح مورد توجه قرار دارد اما هر جا نوبت به خود اين کشورها ميرسد از عمل به تعهدات خود سرباز زدند. در همين چهارچوب موضوع ايران موضوع مهم و حساسي در دهه گذشته براي آژانس بينالمللي انرژي اتمي بوده است و در دوره مدير کلي آمانو نيز گزارشهاي متعددي از طرف آژانس ارائه شد که همگي تاييد کننده عملکرد مناسب ايران در موضوع هستهاي و برجام بود، اما اخيرا به نظر ميرسد نقش سياسي آژانس بينالمللي انرژي اتمي از نقش فني آن پر رنگتر شده است. به همين علت بعيد به نظر ميرسد آژانس به سرعت با خواسته ايران موافقت کند.
امروز چه تصميمي در خصوص متن آماده شده ميتواند به نفع ايران باشد؟
بايد توجه داشت تداوم شرايط فعلي و ابهام در روند احياي برجام و تعلل در اين حوزه قطعا منافع ايران را تامين نميکند و اين ايران است که در اين ميان متضرر ميشود. امروز توافق را نبايد شکست دانست زيرا در ميان مدت ميتواند نتايج مطلوبي براي ايران داشته باشد و مشخصا بهتر از اين است که به توافق نرسيم. ايران خواستار اين است که کل اين پرونده بايد بسته شود، چراکه ممکن نيست هر از چندگاهي ما شاهد گزارشها و نشر اطلاعات و دادههايي باشيم که پروندههاي هستهاي جديدي عليه ايران مطرح شود. ايران تاکيد بسياري بر مختومه شدن پرونده PMD دارد و اين موضوع از خطوط قرمز در سال 2015 بود. در جريان مذاکرات منتهي به برجام يکي از توافقاتي که ايران با آژانس کرده بود، پرونده PMD بود. همين موضوعاتي که باز مانده و موجب شده بود ايران همواره در معرض اتهام و تحريم و تهديد قرار داشته باشد. در نهايت طرفين به اين توافق رسيدند که پرونده PMD بايد بسته شود که بسته نيز شد. امروز هم ميتوان با نشان دادن حسن نيت و با مذاکره اين مساله را حل و فصل کرد که شايد مقداري زمان بر باشد اما بايد زمان را از دست نداد و به توافق رسيد. ايران و آمريکا بهخوبي به ضرورت احياي برجام واقف هستند بر همين اساس نه آمريکا و نه ايران به گونهاي گام برنميدارند که پايان برجام به نام آنها ثبت شود بلکه سعي ميکنند همچنان پنجرهها براي گفتوگو باز نگه داشته شود. ضمن اينکه مقامهاي اروپايي پيش از اين اعلام کرده بودند که عملا موضوعي براي مذاکره باقي نمانده است و آنچه که ميتواند برجام را احيا کند، به تصميمات سياسي تهران و واشنگتن بستگي دارد. جو بايدن به دنبال اين بود که از برجام در رقابتهاي انتخاباتي کنگره استفاده کند. به همين علت به نظر ميرسد تعليق مذاکرات برجام در تهران بيشتر از واشنگتن خواهان دارد و حتي اين گمانه زني در ميان برخي بود که ايران به دنبال اين است که احياي برجام را به پس از انتخابات کنگره موکول کند.
