سه پیش نیاز صادرات گاز ایران
آرمان ملی : بعد از آنکه روسیه عرضه گاز را به تلافی حمایت اروپا از اوکراین کاهش داد بلافاصله قیمت گاز در بازار جهانی صعودی شد و اقتصاد اروپا را تحت فشار قرار داده و به گمان برخی از کارشناسان ممکن است بحران انرژی همبستگی اروپا را دچار شکاف کند. از سوی دیگر مذاکرات برجام با ایران به مرحله نهایی نزدیک شده است و در روزهای گذشته طرفهای اروپایی اقرار به این داشتند که به بازار انرژی ایران نیاز دارند که به همین جهت این فرضیه را تقویت میکند که اروپا برای تامین انرژی خود در فصل زمستان به دنبال جایگزین کردن گزینههای دیگری غیر از روسیه میگردد تا سبد نیاز خود را تامین کند اما اینکه آیا ایران قادر خواهد بود سهم 40درصدی روسیه را از آن خود کند یا نه سوال مهم دیگری است که به گفته کارشناسان این امر ممکن نیست، چرا که ظرفیتهای گاز مایع یا LNG ایران به دلیل گردش مالی بالایی که نیاز دارد قادر نخواهد بود بدون سرمایهگذاری گسترده در این بخش این سبد نیاز را تامین کند این درحالی است که ایران با یک رقیب جدی دیگری در منطقه به نام چین نیز رو به روست که عرضه گاز طبیعی را در اختیار خود گرفته است. از سوی دیگر مذاکرات اروپاییها با ایران صرفا در حد حرف باقی مانده و جدیت زیادی در سرمایهگذاری در بخش گازی ایران انجام نشده و همین مساله عزم جدی اروپاییها را با تردید مواجه میکند اما برخی دیگر از مسئولان معتقدند که در حال حاضر برای صادرات گاز به اروپا نیازمند شروطی هستیم که اگر محقق شود میتوانیم بازارهای اروپا را به دست آوریم باید دید این دوگانههای موجود سرنوشت ایران را در بازارهای انرژی به کجا میرسانند.
اروپاییها چقدر در سرمایهگذاری در ایران جدی هستند؟
محمدعلی خطیبی نماینده سابق ایران در اوپک در گفتوگو با «آرمان ملی» گفت: یک کشور نمیتواند جایگزین صادرات گاز به اروپا شود چرا که حدود 40 درصد گاز اروپا را روسیه تامین میکند و به نظر میرسد اروپا در نظر دارد تا کشورهای مختلفی را برای تامین گاز اروپا وارد مذاکره کند و تاکنون با خیلی از کشورها ازجمله الجزایر، قطر و حتی آمریکا مذاکراتی شده است و در مورد ایران هم مذاکرات بیشتر حول گاز مایع یا LNG بوده است و اصلا بحثی برای خط لوله نداشتهاند.خطیبی ادامه داد: اگر اروپاییها تمایل به سرمایهگذاری در ایران داشته باشند باید در بخش گاز سرمایهگذاری کنند که با وضعیت فعلی بعید است که نظر جدی برای سرمایهگذاری در بخش گازی ایران داشته باشند بنابراین اگر چنانچه عزم جدی برای سرمایهگذاری در ایران داشته باشند باید ایران را به عنوان شریک استراتژیک خود درنظر بگیرند و برای توسعه میدانهای گازی قدم بردارند تا از طریق LNG بتوانند سبد نیازهای خود را تامین کنند، چراکه از طریق خط لوله این امر زمانبر است و درکوتاه مدت جواب نمیدهد اما اگر مذاکرات درحد صحبت باشد نمیتوان به آن امیدوار بود. نماینده سابق ایران در اوپک متذکر شد: به نظر میرسد ایران قادر نخواهد بود که چه به صورت خط لوله و چه به صورت LNG صادرات گاز به اروپا را تامین کند و نه تنها ایران بلکه هیچ کشوری قادر نخواهد بود 40 درصد نیاز اروپا را تامین کند البته اروپاییان هم بیشتر تمایل دارند تا نیاز خود را در بستههای 5 تا 10 درصدی از بقیه کشورها تامین کنند.
هشدار صندوق بینالمللی پول به اروپا
صندوق بینالمللی پول معتقد است که کشورهای اروپایی میتوانند بدون عرضه گاز روسیه، حدود ۶ ماه دوام آورند و پس از آن، مشکلات اقتصادی جدی ممکن است در پیش باشد از سوی دیگر نیز غول انرژی روسیه گازپروم اخیرا میزان گاز طبیعی عبوری از خط لوله نورد استریم ۱ را به نصف رسانده و به ۲۰ درصد ظرفیت رسانده و تحریمهای غرب را به دلیل تاخیر در تحویل در یک توربین ضروری مقصر میداند. مقامات اتحادیه اروپا میگویند روسیه در حال استفاده از گاز خود به عنوان سلاح است، به طوری که قطع احتمالی جریان گاز روسیه به اروپا پس از نگرانیها از وقوع قحطی دنیا در حال حاضر مهمترین ریسکها در اقتصاد سیاسی بینالملل محسوب میشود و ریسکی که موجب شده تا در سه هفته اخیر شاهد افزایش قیمت گاز طبیعی در دنیا باشیم.
شروط ایران برای صادرات گاز به اروپا
حمیدرضا عراقی مدیرعامل سابق شرکت ملی گاز معتقد است: برای صادرات گاز به اروپا نیازمند شروطی هستیم که اگر محقق شود میتوانیم بازارهای اروپا را به دست آوریم و درست است که در حال حاضر ایران امکان صادرات گاز را ندارد اما با توجه به شرایط کنونی گاز ایران نمیتواند جایگزین روسیه شود اما اگر در درازمدت صرفهجویی صورت بگیرد و توسعه مخازن انجام شود ایران میتواند از فرصتها استفاده کند و این مساله تنها منوط به شرایط کنونی نمیشود و درصورت فراهم شدن شرایط کلا میتواند از مزایای توسعه صادرات بهره ببرد. او ادامه داد: مصرف بهینه باید اتفاق بیفتد و در کنار آن نیز توسعه مخازن صورت بگیرد؛ علاوه بر این حفظ و پایداری شرایط موجود و توسعه سرمایهگذاری نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است که اگر محقق شود، آینده خوبی را برای صنعت گاز میتوانیم ترسیم کنیم. هر زمانی ایران گاز مازاد داشته باشد این فرصت برایش وجود دارد که به بازاهای اروپایی راه پیدا کند، امکان صادرات گاز ایران به اروپا وجود دارد اما باید به بحث مدیریت مصرف، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، توسعه و پایداری تولید گاز، سرمایهگذاری در مخازن جدید توجه شود. به گفته عراقی باید روی این مساله فکر شود و اگر با روش فعلی پیش برویم، امکان صادرات گاز به اروپا وجود نخواهد داشت و در شرایط کنونی طبق اعلام مسئولان صنعت گاز به ۱۵۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز داریم. مدیر گروه مطالعات انرژی وین گفت: در کوتاهمدت، قطر، الجزایر، آمریکا و تا حدی نروژ و لیبی میتوانند جایگزین شوند، اما در میانمدت، ایران بهترین گزینه برای تامین گاز اروپا خواهد بود.
شرط اروپا برای جایگزین کردن ایران به جای روسیه
رستم تانکایف کارشناس برجسته اتحادیه تولیدکنندگان نفت و گاز روسیه معتقد است: ایران میتواند بهطور کامل جایگزین روسیه در بازار گاز اروپا شود اما با قیمت بسیار گرانی که اروپاییها به دلایلی حاضر به پرداخت آن نیستند همچنین با توجه به مشکلات اقتصادی عظیمی که در اروپا به وجود آمده و هر روز بیشتر میشود اگر فرض کنیم تحریمها علیه ایران برداشته شود سهم روسیه در بازار گاز اروپا کمتر و سهم ایران بیشتر میشود و ایران در حال حاضر گاز اروپا را تامین نمیکند که این به این دلیل است که عرضه گاز طبیعی مایع تحت تأثیر نفوذ چین است و ناوگان حاملهای گاز مایع تنها 5 درصد متعلق به ایران و 95 درصد آن چین است . از سوی دیگر گاز ال ان جی گردش مالی بالایی دارد و به سرمایهگذاری بیشتری نیاز دارد همچنین درمورد تامین گاز خط لوله ایران یک خط لوله گاز بین ایران و اتحادیه اروپا وجود داردکه با ظرفیت 15 میلیارد مترمکعب در سال است و این گاز در واقع به اروپا نمیرسد و آن را ترکیه میگیرد. اکنون نمیتوان این خط لوله گاز را افزایش داد و اگرچه از نظر تئوری یک کریدور وجود دارد و هزینههای ساخت حداقل خواهد بود اما 1/3 طول این خط لوله گاز از قلمرو پرجمعیت کردها در ترکیه میگذرد و هیچ موسسه مالی هرگز برای این ساخت و ساز وام نمیدهد بنابراین، این خط لوله گاز تنها امکان فنی تامین گاز ایران به اروپا را نشان میدهد اما جایگزین عملی آن برای روسیه در حال حاضر برای اروپا نیست.
