دو انتخاب واشنگتن؛ استمرار بلاتکلیفی یا امیدواری به نشست شورای حکام

يک تحليل‌گر ارشد روابط بين‌الملل گفت: ظاهرا قصد آمريکا از اين پس اين است که مدعي اتحاد ايران با روسيه در جنگ اوکراين شده و تبليغات خود را بر اين محور قرار دهد. ايران تاکنون کوشيده است که با توجه به حمله روسيه به اوکراين و تشخيص اين حمله به عنوان تجاوز در مجمع عمومي سازمان ملل با رأي مثبت 141 عضو اين سازمان، موضع بي‌طرفي را حفظ کند و رأي ممتنع ايران در رأي گيري مذکور گوياي اين امر بود. کوروش احمدي در پاسخ به اين سوال که چشم‌انداز آينده برجام را چگونه تصوير مي‌کنيد و سناريوهاي پيش‌رو چيست، گفت: واقعيت اين است که نيل به توافق بسيار دشوار شده است؛ به نظر مي‌رسد که برجام موجود از نظر مسئولان تامين‌کننده منافع کشور نيست. تاکيد کلي بر «انتفاع اقتصادي کامل از برجام» رمزي است که گوياي نظرات موجود در ميان مسئولان است. وي ادامه داد: البته بخش مهم تحريم‌ها مانند تحريم بانک مرکزي و تحريم نفت و ديگر تحريم‌هاي بخشي نيز مربوط به برنامه هسته‌اي بود، اما شبکه‌اي از ديگر تحريم‌هاي اوليه و ثانويه، از جمله تحريم‌ها عليه سپاه که باقي ماند، موجب ترديد اکثر شرکت‌ها و بانک‌هاي بزرگ بين‌المللي براي کار با ايران ‌شد. اين ترديد با توجه به خروج ترامپ از برجام در عمل و ادامه تنش سياسي بين ايران و آمريکا افزايش يافت. تصور مقامات ظاهرا اين است که حالا که تضميني براي انتفاع کامل اقتصادي وجود ندارد و دولت بعدي آمريکا هم ممکن است از برجام خارج شود، بازگشت به برجام ممکن است مفيد نباشد. وي افزود: مشکل اين است که عدم انتفاع کامل به اين معني امر جديدي نيست و از همان سال 94 مشخص بود که به‌رغم برجام برخي تحريم‌ها باقي خواهد ماند و روشن بود که تحريم‌هاي باقي مانده مي‌توانند موجب ترديد برخي فعالان اقتصادي خارجي براي کار با ايران باشد. اگر نظر اين است که تا ژانويه 2025 و دولت بعدي آمريکا منتظر بمانيم، قطعا اشتباه است. دولت بعدي اگر جمهوري‌خواه باشد، قطعا حاضر به دادن امتيازي بيشتر از دموکرات‌ها نخواهد بود. ضمن اينکه بعيد است دولت بعدي حاضر شود بدون مذاکره، ديگر تحريم‌هاي اوليه و ثانويه که در برجام رفع نشده‌اند، را رفع کند. به علاوه، با توجه به بندهاي غروب برجام، اساسا در 2025 بازگشت به برجام ديگر موضوعيت نخواهد داشت. اين تحليل‌گر سياست خارجي در پاسخ به اين سوال که سفر آقاي پوتين به ايران براي شرکت در نشست روند آستانه واکنش‌هاي تندي را در ايالات متحده به‌همراه داشت و تلويحا اعلام شد که ايران بايد بين رابطه با روسيه يا برجام يکي را انتخاب کند؛ آيا اين در فرآيند اجماع‌سازي عليه ايران است، بيان کرد: نتيجه‌اي که از همين نکات مي‌توان گرفت اين است که ظاهرا قصد آمريکا از اين پس اين است که مدعي اتحاد ايران با روسيه در جنگ اوکراين شده و تبليغات خود را بر اين محور قرار دهد. ايران تاکنون کوشيده است که با توجه به حمله روسيه به اوکراين و تشخيص اين حمله به عنوان تجاوز در مجمع عمومي سازمان ملل با رأي مثبت 141 عضو اين سازمان، موضع بي‌طرفي را حفظ کند و رأي ممتنع ايران در راي‌گيري مذکور گوياي اين امر بود. وي تصريح کرد: سفر اخير پوتين به تهران و اظهارات مقامات دو کشور در جريان اين سفر و نيز ادعاي فروش پهپاد ايراني به روسي به رغم تکذيب ايران به موج جديدي از کمپين مورد اشاره افزوده است. البته بلاتکليف ماندن برجام و احتمال ادامه اين بلاتکليفي در نحوه برخورد جديد واشنگتن هم موثر است. با اين حال تلاش براي اجماع‌سازي عليه ايران از مدت‌ها قبل شروع شده و تحولات مرتبط با اوکراين تنها به آن دامن زده است. رأي در شوراي حکام آژانس و همسويي سه کشور اروپايي با آمريکا و تلاش‌هاي بي‌ثمر دايره سياست خارجي اتحاديه اروپا هم در اين رابطه قابل توجه است. اينکه شرايط جنگي در اوکراين چگونه خواهد بود و بن‌بست و رکود در جبهه‌ها ادامه خواهد يافت و اينکه غرب تا چه ميزان و تا چه زماني مصمم به حمايت از اوکراين و به شکست کشاندن حمله روسيه خواهد بود، در اين قضيه نقش خواهد داشت. احمدي همچنين در پاسخ به اين سوال که نشست فصلي شوراي حکام در ماه سپتامبر پيش روي ما قرار دارد و اگر در اين نشست نيز شاهد صدور قطعنامه عليه ايران باشيم اين نگراني وجود دارد که غرب فضا را به سمت بازگشت پرونده ايران به شوراي امنيت بکشاند نظر شما چيست؟ گفت: احتمالي که شما مطرح کرديد وجود دارد اما اين احتمال هم وجود دارد که همه چيز همچنان تحت تاثير جنگ اوکراين قرار داشته باشد. اولويت آمريکا اکنون اوکراين و به شکست کشاندن حمله روسيه است. در چنين شرايطي ممکن است آمريکا تصميم بگيرد که بگذارد مساله برجام در حال سکون و بلاتکليفي فعلي باقي بماند و از اقدامي که موجب افزايش تنش شود، اجتناب کند. وي خاطرنشان کرد: به عبارت ديگر، در صورت ادامه بن‌بست کنوني، آمريکا دو انتخاب خواهد داشت؛ يکي ادامه سکون و ادامه بلاتکليفي کنوني و ديگري تلاش براي ارجاع مساله به شوراي امنيت در نشست سپتامبر شوراي حکام آژانس. اينکه نهايتا آمريکا چه راهي را برخواهد گزيد بستگي به چند عامل خواهد داشت يکي تحولات جنگ اوکراين و سير آن و نحوي برخورد ايران با اين جنگ، ديگري تحولات مساله برجام در اين فاصله و سوم نحوه تعامل با متحدان و نحوه واکنش اعضاي شوراي حکام و چهارم جو بين‌المللي و نحوه پيشرفت بازي مقصر يابي.