آزمون مناسبات پيچيده و سخت ايران، روسيه و ترکيه
تهديدها و اقدامات نظامي اخير ترکيه عليه نيروهاي کرد در مناطق شمال سوريه و عراق، حتي پس از اجلاس سهجانبه تهران و مخالفت صريح ادامه يافت. قرننو نوشت؛ همچنين با توجه به اينکه ارتش آمريکا در شرق سوريه حضور دارد و با نيروهاي دموکراتيک سوريه (SDF) همکاري ميکند، عمليات نظامي اخير روابط آمريکا و ترکيه را نيز آزمايش خواهد کرد و در حاليکه واشنگتن به حمايت ترکيه در جنگ اوکراين نياز دارد، روسيه نيز براي تحت فشار قرار دادن ترکيه کارتهاي خود را در اختيار دارد. ويليام برنز، رئيس سيا مدعي است که روابط بين روسيه و ايران از «محدوديتها» و عدم اعتماد رنج ميبرد. اظهارات برنز در پي سفر نادر رهبر روسيه در هفته جاري به پايتخت ايران مطرح شد، جايي که پوتين با مقام معظم رهبري و رئيسجمهور و همچنين رجب طيب اردوغان رئيسجمهور ترکيه گفتوگو کرد.
بهسوي مشارکت استراتژيک ضدآمريکايي
براي سالها، روسيه و ايران بهطور پيوسته در حال ايجاد رابطهاي هستند که فراتر از همکاريهاي عملگرايانه ساده، به سوي يک مشارکت استراتژيک عميقتر که مخالف ايالات متحده است، گسترش يافته است. براي روسيه و ايران، دستاوردهاي ديپلماتيک و اقتصادي حاصل از اين ديدار، لحظهاي بود براي اعلام خبر روابط نزديکتر بين دو کشور در مواجهه با فشار غرب. نيسان رفعتي، تحليلگر گروه بينالمللي بحران به نيوعرب گفت: «از ديدگاه ايران، ميتوان گفت که چند دستاورد بالقوه وجود دارد: اپتيک ميزباني يک اجلاس در سطح بالا و در مورد سوريه، انتقال مخالفت با تحرکات نظامي ترکيه در شمال.» رفعتي خاطرنشان کرد: «اعلاميه اجلاس سران درباره يادداشت تفاهم بين شرکت ملي نفت ايران و گازپروم اين استدلال را تقويت ميکند که تهران به دنبال فرصتهاي توسعه اقتصادي به رغم تحريمهاي آمريکا و در صورت عدم احياي توافق هستهاي است.» در واقع پوتين نشان داد که روسيه و ايران آماده افزايش همکاري در زمينه امنيت بينالمللي هستند. حتي پيش از اين کاخ سفيد مدعي شده بود که مقامات روسي براي تهيه پهپادهاي ايراني براي استفاده در جنگ اوکراين در ايران هستند. ادعايي بدون ارائه اطلاعات قابل صحتسنجي که از سوي تهران تکذيب شد.
همسويي تهران، مسکو عليه عمليات ترکيه در سوريه
در بحث مسائل امنيتي، تمايل اردوغان براي انجام يک عمليات نظامي جديد در سوريه بهشدت مورد مخالفت ايران و روسيه است. تهران و مسکو ترجيح ميدهند که سرزمين سوريه به کنترل کامل حاکميت بشار اسد در دمشق بازگردد. اردوغان گفته؛ آنچه ما از روسيه و ايران انتظار داريم حمايت آنها از ترکيه در مبارزه با تروريسم است. وي خاطرنشان کرد که توافقي که در سال 2019 با روسيه و ايالات متحده به دست آمد، قرار بود شبهنظاميان کرد در سوريه تا 19 مايلي از منطقه مرزي عقب رانده شوند، شرطي که ترکيه ميگويد هرگز بهطور کامل اجرا نشد. از آنسو، ايالات متحده و روسيه اگرچه در دو طرف مخالف مناقشه سوريه هستند، اما مايل نيستند که شاهد حمله جديد ترکيه به شمال سوريه باشند.
تعادل شکننده در سوريه
در شمال سوريه، نيروهاي دموکراتيک سوريه SDF در حال حاضر شهرهاي استراتژيک تلرفعت، منبج و کوباني را در اختيار دارند که اکنون مستقيما توسط ترکيه و متحدان محلي آنکارا در سوريه در معرض تهديد قرار دارند. ايران نيز نگران دو روستاي شيعهنشين در نزديکي تلرفعت، نوبل و الزهراست که آنها نيز در معرض تسخير نيروهاي تحت حمايت ترکيه قرار دارند. در پاسخ به تهديدهاي ترکيه، نيروهاي SDF يک اتاق عمليات مشترک به نام «صاعقه شمالي» با نيروهاي فاطميون و گردانهاي بعث دولت سوريه ايجاد کردهاند. ژنرال مظلوم عبدي، فرمانده نيروهاي دموکراتيک سوريه در 15 جولاي اعلام کرد که با کمک دولت اسد در حال افزايش دفاع خود در امتداد منطقه مرزي براي مقاومت در برابر تهاجم ترکيه هستند.
آيا توافق سوريه روي ميز است؟
به رغم حمايت ترکيه و روسيه از طرفهاي مخالف در درگيري، دو کشور از سال 2019 گشتزنيهاي مشترکي را در مناطق خاصي انجام دادهاند. همچنين اين دو کشور بههمراه ايران در روند صلح آستانه که هدف آن حل و فصل مناقشه سوريه است، مشارکت دارند. از آنجا که بحران سوريه تقريباً بهطور کامل در دستور کار ديپلماتيک ايالات متحده غايب است، روسها، ترکها و ايرانيها از نظر تئوري ميتوانند براي تنشزدايي و يافتن راهحلي به خواست خود با يکديگر همکاري کنند. در پي نشست تهران، پوتين گفت که ايران و ترکيه از فرمت آستانه براي مذاکرات صلح استفاده خواهند کرد و خاطرنشان کرد که دولت و مخالفان سوريه بههمراه اردن، عراق و لبنان و همچنين سازمان ملل ميتوانند در اين نشست شرکت کنند. با توجه به اينکه ارتش آمريکا در شرق سوريه حضور دارد و با نيروهاي دموکراتيک سوريه (SDF) در ظرفيت مبارزه مستمر با تروريسم همکاري ميکند، يک عمليات نظامي احتمالي روابط آمريکا و ترکيه را نيز آزمايش خواهد کرد. با اين حال، واشنگتن همچنين به حمايت ترکيه در جنگ اوکراين نياز دارد. از سوي ديگر روسيه براي تحت فشار قرار دادن ترکيه کارتهاي خود را دارد. شوراي امنيت سازمان ملل متحد به دليل حق وتوي روسيه قادر به تمديد ماموريت بشردوستانه سازمان ملل در استان ادلب سوريه نبود. ديپلماتهاي روسي قاطعانه از تمديد معمول ارسال کمکهاي ضروري سازمان ملل از طريق گذرگاه مرزي باب الحوا به حدود 4ميليون آواره سوري در استان ادلب عقبنشيني کردهاند، با پافشاري بر اين استدلال که ترکيه بايد براي کاهش قدرت «هيات تحريرالشام» (HTS) در ادلب اقدامات بيشتري انجام دهد، عقبنشيني کردهاند. سازمان ملل در نهايت به توافقي در مورد تمديد شش ماهه ماموريت کمکرساني دست يافت. هم روسيه و هم سوريه در هفتههاي اخير حملات خود را به هيات تحريرالشام افزايش دادهاند، اگرچه آتشبس متزلزل از نظر فني از سال 2020 به قوت خود باقي است.
