سلطاني: پنجره فرصتهاي سياست خارجي هميشه باز نيست
سايه سنگين ترديدها بر سياست خارجي؛
سلطاني: پنجره فرصتهاي سياست خارجي هميشه باز نيست
آرمان ملي: در حالي که با سفرهاي ديپلماتيک اخير و از سرگيري مذاکرات در دوحه اميدها براي احياي برجام بين طرفها افزايش يافته بود، اين مذاکرات بدون دستيابي به پيشرفت ملموسي پايان يافت و به گفته مذاکره کننده ارشد کشورمان زمان و مکان دور بعدي گفتوگوها در حال نهايي سازي است. با وجود نياز ايران به رفع تحريمهاي ظالمانه و همچنين نياز آمريکا به سرانجام رساندن توافق هنوز دورنماي مشخصي از آينده گفتوگوها وجود ندارد و مساله توافق نهايي همچنان در هالهاي از ابهام قرار دارد. در همين راستا عليرضا سلطاني، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصاد سياسي بينالملل در گفتوگو با خبرآنلاين با اشاره به اينکه پنجره فرصتها هميشه باز نيست گفت: عدم احياي برجام زمينه همراه شدن دوباره اروپا و آمريکا عليه ايران با دستاويزهاي حقوقي بينالمللي و شوراي امنيت ميشود.
مذاکرات احياي برجام پس از يک وقفه طولاني 2 هفته پيش در دوحه از سر گرفته شد اما نتيجه اين مذاکرات کوتاه، بالارفتن ترديدها و اما و اگرها نسبت به آينده برجام بود به گونهاي که ايران و آمريکا هر کدام طرف مقابل را مسئول به نتيجه نرسيدن مذاکرات قلمداد کرده و ميکنند. به نظر شما ايران چه رويکردي را در قبال برجام و احياي آن دنبال ميکند؟
رويکرد ايران به مذاکرات احياي برجام، رويکردي غيرشفاف براي افکار عمومي و محافل رسانهاي است. اين مساله با روي کار آمدن دولت سيزدهم نيز ادامه داشته هرچند در طول يک سال گذشته از زمان روي کار آمدن دولت سيزدهم اين مساله نوسانات زيادي داشته است اما به نظر ميرسد پس از مذاکرات اسفندماه 1400 و به دنبال حمله روسيه به اوکراين، رويکرد ايران به مذاکرات متحول شد. در حال حاضر تنها تحليلي که ميتوان نسبت به مذاکرات احياي برجام داشت، ترديد نسبت به ادامه مذاکرات و نحوه آن است. اينکه اين ترديد بر چه اساسي استوار است و چه سناريوهايي از سوي تيم مذاکره کننده طراحي شده و چه اهدافي دنبال ميشود، بهطور واقعي در ابهام است. عدم موضعگيري نسبت به مذاکرات و نامشخص بودن خواستهاي ايران و آمريکا در مذاکرات اخير، به اين فضاي پرابهام افزوده است.
در مقطعي از سياست خارجي دولت سيزدهم و رويکردهاي آن دفاع کرديد و آن را سازنده و موثر ارزيابي ميکرديد. آيا همچنان بر تحليل خود باقي هستيد؟
رفتار دولت سيزدهم از اين منظر که در ماههاي ابتدايي شروع به کار خود و با توجه به رويکردها و باورهاي سياسي متفاوتي که نسبت به دولت قبل داشت، با سياست خارجي به صورت هيجاني و احساسي برخورد نکرد و باعث بروز نوسانات سياسي شديد خصوصا در حوزه منطقهاي نشد، قابل دفاع است. علاوه بر اين دولت سيزدهم بر خلاف پيش بينيها، مذاکرات احياي برجام را بهطور جدي تا اسفندماه دنبال کرد. در کنار مذاکرات احياي برجام، ديپلماسي فعال منطقهاي را هم در پيش گرفت و پيشرفتهايي در حل مناقشات سياسي خصوصا در حوزه خليج فارس و ديگر همسايگان در شمال و جنوب و غرب و شرق بهدست آورد به گونهاي که ميتوان اذعان کرد در حال حاضر ايران در مقايسه با سالهاي گذشته يکي از کم تنشترين مناسبات را در منطقه تجربه ميکند. برقراري آتش بس در يمن، ثبات نسبي در سوريه و عراق، حل و فصل برخي مناقشات با همسايگان شمالي خصوصا آذربايجان و در عين حال رفت و آمدهاي سياسي در سطوح بالا بين ايران و کشورهاي منطقه مصاديق اين شرايط نسبتا باثبات در سياست خارجي ايران است. منتها نگراني بزرگ اين است که اين شرايط تداوم پيدا نکند و يا تحت تاثير برخي خطاهاي محاسباتي روند متفاوتي را تجربه کند. وضعيتي که نشانههاي آن کمکم در حال نمودار شدن است.
در اين شرايط، ايران بايد چه رويکردي را در پيش گيرد تا مانع از بروز عوامل تنشزاي مناسبات خارجي خود گردد؟
همان طور که گفتم شرايط در حالگذار است و بايد به يک وضعيت دائمي و باثبات برسد. رويکرد سياست خارجي ايران در دولت سيزدهم بايد به نقطه باثبات و غيرقابل بازگشت برسد. اين هم در مناسبات فرامنطقهاي قابل توجه است هم در مناسيات منطقهاي. در مناسبات فرامنطقهاي، بايد احياي برجام در دستور کار جدي قرار گيرد تا فضاي رواني و سياسي شکل گرفته عليه ايران شکسته شود و قدرت مانور دولت در حوزه منطقهاي و تعاملات منطقهاي افزايش يابد. کشورهاي مختلف چه منطقهاي و چه فرامنطقهاي منتظر نهايي شدن احياي برجام هستند تا مناسبات عادي خود با ايران را فعال کنند.
