«شاگي بين»؛ رماني درخشان با ترجمه‌اي قابل‌توجه

«شاگي بِين» رماني است برجسته به‌قلم «داگلاس استيوارت»، نويسنده و طراح مد دورگة اسکاتلندي- آمريکايي، که آثاري درخشان چون «مونگوي جوان» و «مرد انگليسي» نيز به قلم او در برابر ديدگان مخاطبان ادبيات قرار گرفته است. استيوارت نخستين رمان خود با نام «شاگي بين» را در سال 2020 خلق کرد؛ آفرينشي که نظر بسياري از منتقدان و صاحب‌نظران را به خود جلب کرد. اين اثر او جايزه بوکر 2021، جايزه کتاب سال 2021 بريتانيا و جايزه آکادمي هنر و ادبيات آمريکا را از آن خود کرد و درعين‌حال در فهرست نهايي بسياري از جوايز ديگر نيز قرار داشت. «شاگي بين» علاوه بر اين توانست عنوان رمان برجسته بسياري از نشريات معتبر از قبيل نيويورک تايمز، واشنگتن‌پست، لس‌آنجلس‌تايمز و اکونوميست را به خود اختصاص دهد. حال پرسش اين است که آفرينه استيوارت چگونه به چنين جايگاهي رسيده است؟داوران جايزه بوکر معتقدند استيوارت در «شاگي بين» تصويري واضح از جامعة به‌حاشيه ‌رانده ‌شده و فقير بريتانيا ارائه کرده است. نيويورک‌تايمز چنين مي‌نويسد:«اين جهان شاگي بين است، پسربچه‌اي در ميانة دهة 1980 گلاسکو؛ و دنياي مادرش اگنس، زني مفلوک که قطره‌قطره زندگي‌اش را تا مرگ سر مي‌کشد.... اين اثر با اين پيام غمگين و متحير رهايتان مي‌کند: زندگي شايد کوتاه باشد، اما تا آخر ادامه مي‌يابد.» بتان پاتريک، مرورنويس واشنگتن‌پست، نيز اين اثر را در حد يک شاهکار ادبي مي‌داند. «شاگي بين» ماجراي پسربچه‌اي شيرين و دوست داشتني را روايت مي‌کند که در ميانة دهة 1980 زيست مي‌کند؛ همان سال‌هايي که بسياري از مردان و پسران به دليل سياست‌هاي مارگارت تاچر در بريتانيا شغل خود را از دست داده‌اند. اگنس، مادر شاگي، که به نوعي چراغ راه اوست، با انتخاب‌هايش از جمله اعتياد و روابط نامتعارف، باري بر دوش فرزندانش شده است. مادر عاشق شاگي است و از او حمايت مي‌کند، اما اعتيادش به الکل نه تنها شاگي، بلکه زندگي همة اطرافيانش را تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد. اين امر موجب شده است که ساير فرزندانش راه خود را به نحوي جدا کنند و به همين دليل شاگيِ کوچک خود را تنها گلادياتور محافظ مادر ببيند. تلاش‌هاي شاگي براي مراقبت از مادر صحنه‌هاي دلفريب و تأثيرگذاري را خلق کرده که خواننده را مسحور و مجذوب مي‌کند. «شاگي بين» پس از «عشق اول مي‌آيد»، «معشوقه»، «لينکلن در باردو»، «قهرمانان تصادفي»، «کار، کار انگليسي‌هاست»، «نيمه گمشده» و «1917» هشتمين اثر ترجمه‌اي شيما آبياري است که توسط انتشارات جمهوري به زينت طبع آراسته شده است. ترجمة آبياري از شاگي بين اولين ترجمة آثار داگلاس استيوارت در ايران به حساب مي‌آيد. معرفي نويسندگان نو به بازار کتاب ايران امري است شايستة تجليل. آنچه در بررسي آثار آبياري به چشم مي‌خورد، توانش ادبي او در قلم‌ورزي است که حاصل طبع و ذوق شاعرانه و هنرش در نقاشي‌خط است. «گرگ و ميش خيال» و «زني نيمه انسان، نيمه هيچ» دو مجموعه شعري است که از اين مترجم به چاپ رسيده است. نگارنده معتقد است يکي از رسالت‌هاي مترجمان ايراني بايد پاسداري از زبان فارسي باشد و اين مهم در دو جبهه حاصل مي‌شود: واژگان و دستور زبان. از اهميت ورود واژگان بيگانه به واسطه ترجمه بسيار گفته شده است، اما به نظر نگارنده اين روزها مترجمان بايد توجه ويژه‌اي به دستور زبان فارسي داشته باشند که بحق سنگر آخر زبان است. يکي از ويژگي‌هاي تحسين‌برانگيز شاگي بينِ آبياري همين توجه به دستور است. يکي از ساخت‌هاي پرتکرار در اثر استيوارت، جملاتي است که با «گروه حرف اضافه» آغاز مي‌شود؛ ساختي که در زبان فارسي کمتر و جهت تأکيد مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين ساخت يکي از تله‌هاي پيش روي مترجمان است که بهتر است عين‌به‌عين ترجمه‌اش نکنند. البته اين حکم کلي نيست و گاه نويسنده يا مترجم براي افزودن سبک و سياق ادبي خود مي‌تواند اين نادستورمندي را به کارش اضافه کند. ذکر نمونه‌اي از شاگي بين خالي از لطف نيست:

With a flick she watched her cigarette dout fall…

جمله با حرف اضافه With آغاز شده است. ضرورتي ندارد که ترجمة آن نيز با حرف اضافة «با» آغاز شود. آبياري اين عبارت را اين‌گونه ترجمه کرده است: «ضربه‌اي به سيگارش زد و سقوط و رقص خاکسترش را از طبقه‌ شانزدهم تا محوطه‌ تاريک تماشا کرد.»در پايان مي‌توان گفت «شاگي بينِ» داگلاس استيوارت اثر پنج ستـــاره‌اي به زبــان انگليسي اســــــت که شيمـــا آبياري ترجمه‌اي قابل توجــــه از آن ارائه داده است و اميــــد است خواننـــدگان ايراني نيـــز آن را بپسندند.