يخ روابط تهران-رياض آب مي شود؟
تلاشهاي طرفين براي رفع يک دهه اختلاف
يخ روابط تهران-رياض آب مي شود؟
تهران و رياض پس از يک دهه اختلاف، تلاشهايي را براي حل چالشهاي ميان دو طرف آغاز کردهاند و اين درحالي است که اسرائيل نيز تمام تلاش خود را براي جذب عربستان شروع کرده است. اختلاف در مورد موضوعاتي چون جنگ داخلي سوريه، برنامه هستهاي ايران، حمله به سفارت عربستان در تهران و بحران يمن و... نشان داد که رقابت منطقهاي دو کشور مطرح در خاورميانه از حد طبيعي فراتر رفته و شکاف در روابط دو طرف تهديدکننده امنيت و ثبات منطقه خواهد بود. چنين رويکردي سبب شده است که دو کشور براي رفع اين مشکلات در مسير بهکارگيري دپيلماسي گام بردارند و همين امر بود که سلسله نشستهاي امنيتي ميان مقامات دو طرف را رقم زد. از همان ابتدا دولت سيزدهم اعلام کرد که قصد دارد روابط با رياض را بهبود بخشد. برگزاري چند دور مذاکرات ديپلماتيک ميان دو طرف با ميانجيگري کاظمي در بغداد سبب شد تا هر دو طرف بيش از هر زمان ديگري به ازسرگيري مجدد روابط نزديک شوند. اقداماتي چون موافقت سعوديها با اعطاي گذرنامه به 6ديپلمات ايران براي سفر به رياض با هدف فراهمکردن مقدمات لازم براي حضور حجاج ايراني در حج امسال يا سخنان شاهزاده فيصل بن فرحان آل سعود، وزير خارجه عربستان سعودي، در نشست مجمع جهاني اقتصادي در داووسِ سوئيس که گفته بود رياض و ساير کشورهاي عرب حاشيه خليجفارس خواهان همکاري با ايران هستند نيز نمونهاي از رويکرد جديد عربستان است.
ديدارها بين مقامات ايراني و سعودي در بغداد
تاکنون چند دور مذاکرات ديپلماتيک بين ايران و عربستان سعودي با ميانجيگري کاظمي در بغداد صورت گرفته، اين ديدارها معمولا در سطح مقامهاي امنيتي بوده است. حدود دو هفته پيش بود که حسين اميرعبداللهيان، وزير خارجه ايران، در سخناني از ايران و عربستان سعودي با عنوان «دو کشور بزرگ و پرنفوذ» منطقه ياد کرد و گفت ايران روابط ديپلماتيک خود را با عربستان سعودي کامل قطع نکرده است. در آخرين خبرها مصطفي کاظمي، نخستوزير عراق، گفته است مذاکرات ايران و عربستان سعودي که در بغداد برگزار ميشود به «مراحل پيشرفته» رسيده است. روزنامه کويتي «الجريده» نيز مدعي شد مقدمات ديدار «حسين اميرعبداللهيان»، وزير خارجه ايران و همتاي سعودي «فيصل بن فرحان» در بغداد عملا آغاز شده و انتظار ميرود که اين ديدار بهزودي انجام شود، اما با وجود اينگونه اخبار مثبت، برخي از رسانههاي خبري اعلام کردند که ديدار ميان وزراي خارجه ايران و عربستان قرار بود پيشتر انجام شود، اما به درخواست رياض و به «دلايل فني» به تأخير افتاد. رويترز در اينباره به نقل از مقام وزارت خارجه سعودي که نامش بيان نشده افزود: در مذاکرات با تهران پيشرفتهايي حاصل شده؛ اما کافي نيست. در اين ميان خبرگزاري البوابه اردن خبر داده است که دور جديد مذاکرات ايران و عربستان سعودي در سطح بالا برگزار ميشود. در اين ميان سؤال اين است که چرا رياض سياست يک بام و دو هوا را در پيش گرفته است؟ رضا مرادي، پژوهشگر مسائل عربستان در اين باره ميگويد: ناکامي عربستان در رسيدن به اهداف خود در منطقه بهطور خاص شکست در جبهه سوريه، ناتواني در تغيير معادلات در لبنان با محوريت محدود کردن نقش حزب ا... و ناکامي در جنگ هفت ساله عليه يمن از جمله دلايل اين مسأله است.
تأثيرات منطقهاي مذاکرات ايران و عربستان
در همين حال کارشناسان بر اين باورند که مذاکرات ايران و عربستان احتمالا بر عرصه سياسي لبنان و عراق نيز تأثير خواهد گذاشت، جايي که تهران و رياض از نيروهاي سياسي رقيب حمايت ميکنند. هم رياض و هم تهران نفوذ قابل توجهي در لبنان دارند و اين باعث افزايش تنش بين ايران و متحدان عربستان سعودي در اين کشور شده است. بنابراين پايان دادن به بنبست سياسي در لبنان از جمله در دستور کار مذاکرات دو کشور قرار دارد. اما بايد ديد نهايتا دو طرف چه شيوهاي را اتخاذ ميکنند دشمني دو کشور دهههاست که ادامه داشته و ابعاد ژئوپليتيک و اقتصادي دارد. اگرچه عربستان سعودي و ايران، گامهاي زيادي تا رسيدن به اعتماد پايدار دارند .
شوک قطعنامه شـــوراي حکام به مذاکرات ايران و عربستان
استقبال عربستان از تصويب قطعنامه ضد ايراني شوراي حکام ميتواند نشانهاي از اين احتمال باشد. سخنان بلينکن وزير امور خارجه آمريکا مبني بر اهميت شراکت واشنگتن و رياض در مبارزه با افراط گرايي و تعامل با ايران نيز نشان از آن دارد که مقامات کاخ سفيد برنامه تازهاي را در قبال عربستان در پيش گرفتهاند. وي در اين سخنان با اشاره به اينکه آمريکا به تحقق آتشبس در يمن کمک کرده و فرصتي براي صلح پايدار در يمن وجود دارد در تلاش است که نگرانيهاي رياض را به نوعي برطرف کند. همچنين اظهارات ضد ايراني نماينده عربستان سعودي در اتحاديه عرب، نشان از تأثير ديدارهاي غيررسمي مقامات رژيم صهيونيستي به مقامات اين کشور را به خوبي نشان ميدهد.
