فضای سیاسی جدید پیش روی ایران
توقيف دو کشتي يوناني توسط ايران، يک ترور در تهران و توقيف نفتکش حامل نفت ايران توسط يونان، پيش درآمدهايي بودند که دوباره شرايطي مشابه سال 1398 را بر منطقه حکمفرما کردند. در آن زمان هم پس از آنکه در ارديبهشت 97 ترامپ به صورت يکجانبه از برجام خارج شد، ايران مدتها خويشتنداري پيشه کرد اما با نااميد شدن از ابتکار عمل ايجابي طرف اروپايي، تلاش کرد بخشي از فشار و تلاطمات سياست فشار حداکثري ترامپ را به متحدان منطقهاي آمريکا که مشوق آن در مواجهه سخت با ايران بودند، منتقل کند. در اواخر سال به رويارويي خطرناک ايران و آمريکا در خاک عراق منجر شد. گرچه آن زمان تنش نظامي در اين مرحله متوقف ماند اما اين انتخابات رياستجمهوري آمريکا و کنار رفتن ترامپ در چند ماه بعد بود که آب سردي روي آتش روشن شده ريخت. اکنون حدود يک سال و نيم پس از آمدن بايدن، چشم انداز احياي برجام دورتر از هميشه به نظر ميرسد. اقدام ايران براي اجراي سياستهاي موسوم به جراحي اقتصادي، اصليترين نشانهاي است که بيانگر آماده شدن کشور براي رويارويي با پيامدهاي اقتصاد بدون برجام است. از طرف ديگر حمله روسيه به اوکراين و افزايش تنش در روابط غرب با چين باعث شده پرونده هستهاي ايران ديگر مساله اول جهان نباشد. اين موضوع براي طرفين امر، مانند شمشيري دو لبه است و آنها را براي کسب حداکثر امتياز از يکديگر ترغيب و عملا راه را به روي انعطافهاي راهبردي ميبندد. در اين برهه زماني ايران اميدوار است با پيروزي روسيه يا دستکم طولاني شدن جنگ، حاشيهاي امن براي گشايش در تحريم نفت و پيگيري سياستهاي منطقهاي خود بيابد. طرف غربي هم نگران از بحران کمبود مواد غذايي و افزايش بيشتر بهاي نفت، محتاطانهتر با مساله ايران مواجه و اميدوار است با شکست روسيه و مهار چالش برانگيزي چين، فرصت بهتري براي رسيدگي به مساله ايران پيدا کند. از اين رو برخي بر اين باورند که فرصت جنگ اوکراين، مناسبترين فرصت براي ايران جهت توافق با غرب است. با اين وصف بايد منتظر دورهاي جديد از تنش زايي و افزايش وخامت در روابط طرفين بود. احتمالا ايران اميدوار است شکاف بزرگ کنوني ميان روسيه و چين با جهان غرب و هراس غربيها از جنگي اضافي، مانع طرح پرونده آن در شوراي امنيت شود و ايران از دام تحريمهاي بزرگتر رها شود. همچنين با گسترش برنامه هستهاي ضمن ماندن در چارچوب ان.پي.تي، به شکلي کنترل شده شبح تهديد بر سر غرب و متحدان منطقهايش را پررنگ و توان بازدارندگياش را افزايش دهد.
