نا امیدی سعودیها از آمریکا؛ پالسهای مثبت به ایران
آرمان ملي- اظهارات وزيران امور خارجه ايران و عربستان و تبادل پيامهاي مثبت دو کشور در پي چند دور مذاکره در عراق و عمان، پرسشهايي را در زمينه پيشرفت اين مذاکرات مطرح کرده است. چنانکه برخي تحليلگران منطقهاي معتقدند که عربستان و ايران بيش از يک سال را صرف پنج دور رايزني در سطح امنيتي در بغداد با ميانجيگري عراق کردند که اين نشان ميدهد دو کشور واقعاً در مسيري رو به جلو حرکت ميکنند اما به دليل بياعتمادي دوجانبه، اين روند بسيار کند است. اما دستاوردهاي دور پنجم اين رايزنيها که در قالب يک سند 10 مادهاي بروز يافت، چشمانداز يک پيشرفت واقعي بود و ديدار قريب الوقوع وزراي خارجه دو کشور در بغداد يا مسقط را نويد ميداد که اين ديدار ميتواند به فصل جديدي از روابط دوجانبه که از سال 2016 قطع شده بود، منجر شود. اظهارنظرات دو طرف نشان از رضايت نسبي متقابل در دو طرف اين مذاکرات دارد و اميدواري نسبت به برگزاري دور بعد گفتوگوها را به وجود آورد، بهطوري که اين بار رايزنيهاي ديپلماتيک نويدبخش نشستي در سطح وزراي خارجه دو کشور است. آنچه مسلم است؛ اظهارات وزراي خارجه دو کشور نشان از وجود عزم بر ادامه اين رايزنيها دارد، اما فضاي بياعتمادي دوجانبه نسبت به اجرايي شدن نتايج حاصل از گفتوگوها مانع بزرگي در اين راستا به شمار ميآيد. رياض و تهران به زمان بيشتر و رايزنيهاي جديتر و نيز يک ميانجي بينالمللي نياز دارند که بتواند اجرايي شدن نتايج را به نوعي تضمين کند. قدر مسلم نشانههاي روزافزوني مبني بر ديدار قريب الوقوع وزراي امور خارجه دو کشور و از سرگيري روابط ديپلماتيک وجود دارد، به ويژه آنکه در آستانه موسم حج نزديک قرار داريم که ميتواند زمينه رسيدن به توافق را افزايش دهد. مساله مهم اين است که پس از چند دوره مذاکرات بين دو طرف اکنون معضل اصلي اين است که عربستانيها نميخواهند اين مذاکرات و نتايج آن تنها دوجانبه (صرفا تهران- رياض) باشد. بلکه آنها ميخواهند مشکلات بين تهران و همه کشورهاي منطقه در قالب يک بسته کامل حل شود. اما ايران ميخواهد هر پرونده را جداگانه پيش ببرد و اين نشان ميدهد ديدار آتي وزراي دو کشور تنها در حد يک ديدار و صرفا براي ذوب شدن يخ روابط ديپلماتيک بين دو کشور است. به عقيده تحليلگران جهان عرب نيز روابط تهران- رياض به سمت بهبود پيش ميرود، هرچند روند مذاکرات کند و نشستها با فاصله هستند که البته اين امر با توجه به تنشهاي سالهاي اخير و بياعتمادي و اختلافات دو جانبه امري طبيعي است. منطقه صحنه معادلات جديدي است که لزوم تغيير در ديدگاه را به طرفين تحميل ميکند و اين به معناي پيشرفت مذاکرات است. اين در حالي است که کشورمان همواره از آمادگي خود براي برقراري روابط خوب و سازنده با کشورهاي همسايه سخن ميگويد زيرا همه مسئولان ايراني در سطح رياستجمهوري و وزراي خارجه بر اولويت بهبود روابط منطقهاي و امنيت خليجفارس بدون حضور بيگانگان تاکيد کردهاند حال بايد ديد با اين تفاسير و نوع رويکرد ايران و عربستان مذاکرات آينده چه زماني و با چه ضوابط و شرايطي برگزار خواهد شد و در نهايت چه نتيجهاي در برخواهد داشت.
عدم اعتماد سعوديها به آمريکا
بسياري بر اين باورند که مشخصا عربستانيها دريافتهاند که نميتوانند روي اقدام آمريکا براي ايجاد تغيير وضعيت ايران در منطقه حساب باز کنند و از جهتي به اين دليل که در باتلاق يمن نيز گرفتار هستند در صددند که با احياي روابط خود با ايران شرايط خود را در منطقه بهبود بخشند. مقامات عربستاني از تجربه افغانستان دريافتهاند که واشنگتن تعهدي بر حمايت از دوستان و متحدان خود ندارد درنتيجه اين متغيرها آنها را به اين فکر انداخته که به ويژه با توجه به تحولات جاري در جهان و نامشخص بودن تحولات آتي بينالمللي، روابط مثبت با ايران در منطقه بيش از پشتگرمي به حمايت آمريکا ميتواند امنيت و ثبات را درمنطقه تامين کند. چنانکه اخير فيصل بن فرحان وزير امور خارجه عربستان هم اظهار داشته روند امور مثبت است و ما در پي بهبود و توسعه روابط هستيم، يعني ميتوان نتيجه گرفت که در روابط تهران- رياض اوضاع در مسير مثبت پيش ميرود.
تناقض گفتار سعوديها
هر چند که سعوديها از احياي روابط خود با ايران استقبال ميکنند و مذاکرات بغداد را نيز سازنده و رو به جلو خواندهاند اما مواضع مختلفي که از سوي مقامات مختلف سعودي بيان ميشود نوعي تناقض در گفتار را پديد آورده است. چنانکه اخيرا يک منبع آگاه در وزارت خارجه عربستان اعلام کرده که ايران و عربستان در مذاکرات با يکديگر پيشرفتهايي داشتهاند، اما اين پيشرفتها کافي نيست و هيچ ديداري بين وزراي خارجه ايران و عربستان براي آينده برنامهريزي نشده است. رويترز به نقل از اين منبع آگاه در وزارت خارجه عربستان افزود که ايران بايد براي همکاريهاي آتي اعتمادسازي کند و اگر ايران تمايل به تنش زدايي در منطقه داشته باشد، موضوعات متعددي وجود دارد که ميتوان با اين کشور در مورد آن گفتوگو کرد. اين در حالي است که اخيرا وزير امور خارجه کشورمان در نشست جهاني اقتصاد در داووس سوئيس در خصوص مذاکرات ايران و عربستان اظهار داشت: در مذاکرات اخير بين ايران و عربستان پيشرفتهاي خوبي رخ داده و دو طرف توافق کردند که در آينده نزديک در سطح مقاماتي از وزارت خارجه يا وزراي خارجه در کشور ثالث يا مکان مورد توافق، ديداري داشته باشند. حسين اميرعبداللهيان گفت: پيشرفتها در مذاکرات ايران و عربستان کم است ولي خوب بوده و اگر عربستان کُند عمل نکند وضعيت روابط ميتواند با سرعت در مسير طبيعي خودش قرار بگيرد و ايران از بازگشت روابط به حالت طبيعي استقبال ميکند. وزير امورخارجه در مورد روابط با سعودي نيز افزود: روشن است جغرافيا، تاريخ و مشترکات فرهنگي و مردمي پيوند دهنده ماست. ما و عربستان همسايهايم. البته اين عربستان بود که قطع روابط ديپلماتيک را انجام داد. جمهوري اسلامي ايران درها را براي بازگشت سعودي بازگذاشته است. وي افزود: در دور اخير مذاکرات پيشرفتهاي خوبي داشتهايم. حتي توافق کرديم در سطح ارشد سياسي و ديپلماتيک و اگر شرايط فراهم شد در سطح وزراي خارجه ديدار داشته باشيم. حال بايد ديد به واقع وزراي خارجه دو کشور با يکديگر به ديدار و گفتوگو خواهند پرداخت يا شرايط به سمت و سوي ديگري ميرود.
