آمریکا در ارتباط گیری ایران با همسایگان کارشکنی میکند
سياست خارجي ايران در ماههاي اخير توانسته موفق عمل کند و آيا گامهاي صحيحي در حال برداشته شدن است؟
بايد توجه داشت که در ماههاي اخير توجه در سياست خارجي ايران به سمت مولفههاي ديگري بوده و يک تغيير نگرش ايجاد شده است. اساس کار ايران امروز بر ارتباط با همسايگان و ساير کشورهاي منطقه است و اين مسير مشخصا با توجه به برخي نکات ميتواند دستاوردهاي بسيار خوبي داشته باشد. يکي از اين دستاوردها مشخصا اين است که از ظرفيتهايي که در گذشته مغفول مانده بود امروز ميتوان بهره برد و زمينههاي جديدي براي همکاري ايجاد کرد. يکي از اقدامات دولت سيزدهم در عرصه سياست خارجي که کمتر به آن توجه شده بود، تعامل با ترکمنستان بود زيرا در سالهاي اخير مشکلاتي ايجاد شده بود و همين امر سبب شده بود تا فروش گاز و تجارت فيمابين با خلل مواجه شود که در تعامل با اين کشور، اين مشکلات حل و فصل شد. از سوي ديگر نيز تنشهايي که ميان جمهوري آذربايجان و ايران ايجاد شده بود تا حدودي حل و فصل شد و حداقل از حالت پرتنش خارج شد و طرفين به اين سمت حرکت کردند تا بتوانند همکاريهايي داشته باشند. اين اقدامات نشان ميدهد که سياست تنش زدايي از منطقه به خوبي در دستور کار قرار گرفته است و همين کشورهاي کوچک پيراموني نيز ظرفيتهايي دارند که ميتوان از آنها بهره برد و به موفقيتهايي رسيد که به نظر ميرسد اين مسير را ميخواهد ادامه دهد و با ساير کشورها نيز چنين تعاملي داشته باشد.
اين گامهاي مثبت ميتواند در خصوص ساير کشورهاي منطقه نيز برداشته شود؟
ايران توانسته است برخلاف گفتهها تعامل خوبي با عراق داشته باشد و اين تعاملها به سمت همکاري نيز سوق پيدا کرده است و از برخي مراحل سخت عبور کردهايم.امارات نيز خود پيشدستانه به سمت ايران آمده است و مقامات بلندپايه اين کشور به ايران آمدهاند تا روابط خود را با ايران تقويت کنند که اين نيز يک اتفاق خوب در ماههاي اخير است. آقاي رئيسي از ابتداي عمر دولتش عنوان داشته بود که بازسازي روابط با همسايگان جزو اولويتهاي سياست خارجي دولت سيزدهم است. با چنين شعار، نگرش و رويکردي در حوزه ديپلماسي بايد اين دست روابط در دستور کار قرار گيرد تا دولت بتواند سياست منطقهاي خود را تقويت کند. ضمنا تلاش براي ارتقاي ديپلماسي اقتصادي هم ميتواند از اهداف سفر به کشورهاي منطقه باشد. اتفاقا در زماني که دونالد ترامپ بعد از خروج از برجام سياست فشار حداکثري و تحريمهاي بيسابقه را عليه ايران اعمال کرد شاهد کمکاريهاي اماراتيها در تداوم روابط تجاري با ايران بوديم، به خصوص اينکه يکي از منابع اصلي بازار ارزي کشور به دبي و ابوظبي باز ميگردد. لذا در همان زمان در مجلس دهم مطرح بود که عمان پتانسيل بسيار بالايي براي جايگزيني امارات متحده عربي دارد. اکنون که شاهد صدور دستور سلطان عمان براي ارتقاي روابط تجاري، اقتصادي و دريايي اين کشور با ايران هستيم و به موازاتش سفر وزير نفت را هم به عمان ميبينيم اين مهم يک پالس مثبت از سوي مسقط به تهران همزمان با سفر آقاي رئيسي به عمان است که در کنار روابط سياسي و ديپلماتيک بتوان موتور مناسبات تجاري و اقتصادي بين دو کشور را هم به شکل جديتر از قبل روشن کرد. به ويژه آنکه دولت سيزدهم نيم نگاه بسيار پررنگي براي ارتقاي ديپلماسي اقتصادي در تقويت روابط منطقهاي خود با همسايگان دارد. در اين بين بايد همکاريهاي لازم بين ايران و عمان در بنادر دو کشور تقويت شود.
توقف مذاکرات ايران و عربستان ممکن است در عرصه احياي برجام خللي ايجاد کند؟
بايد توجه داشت که در برههاي از زمان قرار گرفتهايم که هنوز بمباران شديد يمن و تشديد عمليات عليه مردم يمن تداوم دارد و موضوع ديگري که در آستانه مذاکرات صورت گرفت و يمنيها مجبور شدند برخي پالايشگاههاي عربستان را هدف قرار دهند که واکنش به تحريم سوخت و انرژي مردم يمن بود. رويکرد عربستان در مذاکرات وين را نيز نبايد ناديده گرفت. در آنجا هم ايران را متهم به حرکت در مسير دستيابي به سلاح اتمي کردند. در مجموع به نظر ميرسد که سعوديها بهخاطر وابستگي شديد به غرب نميتوانند سياستهاي مستقلي داشته باشند و مواضع آنها متاثر از مواضع آمريکا و انگليس است. اخيرا هم که رفت و آمد مقامات سعودي به اسراييل زياد شده و پيشنهاد تشکيل ناتو عربي را به آنها دادهاند.مشخصا امروز توپ در زمين عربستان است اما متأسفانه نميتوانند تصميم درستي بگيرند. بايد بتوانند درک صحيحي از وضعيت منطقه داشته باشند و بدانند که در حسن همجواري منافع زيادي براي همگان از جمله آنها وجود دارد و تکيه بر ديگران سودبخش نيست. اين اتفاقاتي که اخيرا در افغانستان، سوريه، و اوکراين ميافتد نشان ميدهد که غرب فقط به قول ترامپ دنبال دوشيدن گاو شيرده آنهاست اما ايران در مواجهه با قطر نشان داده که به رغم اينکه آنها گاهي مواضعي عليه ما اتخاذ کردهاند، ما در مواقع سختي و تحريم از آنها حمايت کردهايم لذا مثال قطر به آنها نشان ميدهد که به يک همسايه قوي و قدرتمند بهتر از ديگران ميتوان اتکا کرد. در همين راستا شايد پس از توافق در وين، روند مذاکرات ايران و عربستان نيز ادامه يابد.
علت اهميت توسعه روابط با کشورهاي همسايه چه مواردي است؟
بايد توجه داشت که علاوه بر مسائل سياسي و امنيتي، همکاري با کشورهاي همسايه به خصوص براي ايران ميتواند نتايج مثبتي نيز در حوزه اقتصادي داشته باشد. امروز يکي از ارکان مهم توسعه اقتصاد، حمل و نقل و ترانزيت است که مشخصا با توسعه همکاري با کشورهاي همسايه ميتوان در اين عرصه نيز ورود کرد و اقتصاد کشور را به سمت توسعه سوق داد. بايد توجه داشت در برههاي از زمان که کشور هنوز در وضعيت تحريم قرار دارد، دور زدن تحريمها با همکاري کشورهاي همسايه ممکن است و اين جز با رفت و آمد و تعامل سياسي ممکن نيست. از سوي ديگر بيش از دو سال است که به علت شيوع کرونا مرزهاي کشور بسته بوده و محدوديتهايي در حوزههاي مختلف وجود داشته است که با رفع اين موانع ميتوان به اين سمت حرکت کرد تا تعاملات بينالمللي نيز افزايش پيدا کند و مشخصا همسايگان ميتوانند در اين عرصه يک راه ارتباطي مطمئن باشند. به همين علت نياز است تا توسعه روابط بيشتر در دستور کار قرار گيرد و سياست دولت در اين خصوص مثبت است.
عضويت در پيمانهاي بينالمللي توانسته است تا ايران جايگاه خود را در عرصه بينالملل ارتقا دهد؟
عضويت در اکو و شانگهاي مشخصا ميتواند نتايج مثبتي داشته باشد زيرا با کشورهاي جديدي وارد رابطه ميشويم که جغرافياي وسيع و جمعيتي زياد دارند و همين امر سبب ميشود تا بتوان به سمت استفاده از ظرفيتها پيش رفت. ايران علاوه بر اين با 15 کشور همسايه است که برخي عضو شوراي امنيت هستند و برخي نيز در پيمانهاي ديگر عضويت دارند که ميتوانند تعاملي مثبت با ايران داشته باشند و از ظرفيتهاي متقابل در اين عرصه استفاده کرد. مشخصا ظرفيتهاي شانگهاي و اکو به گونهاي است که ميتواند يک سوم جمعيت جهان را با ايران مرتبط کند. همچنين ظرفيت کشورهاي اوراسيا نيز قابليت ديگري است که ميتواند در اين عرصه به آن توجه داشت. در موقعيتي قرار گرفتهايم که بايد تمامي اين موارد مورد استفاده قرار گيرد.
آيا با وجود تحريمها و موانعي که از سوي دولت ايالات متحده ايجاد شده، ميتوان در تعامل با ساير کشورها منافعي کسب کرد؟
اين يک مانع بزرگ است اما با اين وجود ساير کشورها نيز به منافع خود در همکاري با ايران توجه خواهند داشت. امروز آمريکا در حال مانع تراشي است و تلاش ميکند تا عربستان را جايگزين ايران در زمينه تامين انرژي عراق کند. شاهد بوديم حتي در شمال کشور نيز برخي حاضر بودند لولههاي انرژي خود را از عمق درياي خزر عبور دهند اما در اين زمينه با ايران همکاري نکنند. چنين مانع تراشيهايي وجود دارد تا ايران منزوي شود اما روابط خارجي و تقويت حضور در پيمانهايي نظير اکو و شانگهاي که تحت نفوذ آمريکا نيست ميتواند اين تلاشها را خنثي کند و موقعيتي ايجاد کند تا بتوان با کشورهاي بيشتري در تعامل بود. پيمان شانگهاي متشکل از کشورهاي همسايه و کشور مهمي همچون چين است که تعامل تجاري بالايي با ايران دارد و به همين علت از اهميت زيادي برخوردار است. ايران به تازگي در اين پيمان پذيرفته شده است و مشخصا به زمان بيشتري نياز است تا بتوان از ظرفيتهاي آن بهره جست.
در صورت عدم موفقيت در برجام اين روشها ميتواند نيازهاي کشور را برطرف کند؟
مشخصا ارتباط گيري صرف با همسايگان نميتواند راهگشا باشد و ايران بايد به سمت توسعه روابط با اروپا و ساير کشورهاي جهان نيز پيش رود. نگاه سياست خارجي هم بايد به شرق و هم به غرب باشد. امروز توسعه روابط با اروپا، آمريکاي لاتين و آفريقا ميتواند گره گشاي مشکلات کشور باشد زيرا اين مناطق ظرفيتهاي بسيار عظيمي براي همکاريهاي مختلف دارند. بايد توجه داشت که اتفاقات گذشته سبب شده تا ديوار بياعتمادي ميان طرفين در مذاکرات برجام بزرگ شود و کار براي اعتماد کردن سخت شود که مشخصا آمريکا در ايجاد بياعتمادي نقش اصلي را داشته است. از سوي ديگر متن توافق نيز به نقاط حساسي رسيده است و به نظر ميرسد بايد در خصوص چند مورد تصميم گيري شود تا توافق نهايي شود. خروج آمريکا از برجام کار را سخت و پيچيده و زمان بر کرده است و خود آمريکاييها نيز به اين امر اذعان دارند. مسير مثبت است و اين روند مثبت بر مخالفين برجام نيز تاثير گذاشته است. در گذشته شاهد بوديم که اسرائيل کاملا مخالف برجام بود اما امروز مدعي شدهاند که اگر امتياز زيادي به ايران داده نشود، توافق ميتواند خوب باشد و علاوه بر اين حتي اقدام به خرابکاري و اقدام تروريستي نيز ميکنند. مذاکرات قطعا هنوز هم سخت و پيچيده و فني است و بعيد به نظر ميرسد بهراحتي به نتيجه برسد اما به نظر ميرسد که توافق در دسترس باشد. شنيدهها حاکي از اين است که توافقات زيادي شکل گرفته است اما همواره مواردي که در آخر رايزني باقي ميمانند بيشتر زمان بر هستند و دشوارتر ميتوان در خصوص آنها به توافق رسيد.
