مذاکرات ايران و عربستان به بنبست ميرسد؟
تغيير معادلات منطقهاي حول محور رياض
مذاکرات ايران و عربستان به بنبست ميرسد؟
از سال 2018 که بحث قتل جمال خاشقچي روزنامهنگار منتقد بنسلمان در سفارت رياض در ترکيه مطرح شد، سطح روابط عربستان سعودي و ترکيه به پايينترين سطح طي 30 سال گذشته رسيد. اين مسأله همزمان شد با شکوفايي روابط آمريکا و عربستان طي دوران زمامداري دونالد ترامپ و همينطور تشديد زمينههاي همگرايي اعراب و اسرائيل به منظور آمادگي براي انعقاد پيمان ابراهيم که با انتقادات صريح آنکارا از اعراب به دليل انعقاد پيمان ابراهيم مواجه شد. با تغيير وضعيت معادلات منطقهاي و افزايش مشکلات اقتصادي ترکيه طي ماههاي گذشته، به نظر ميرسد دولت اردوغان در سياست خارجي راه ديگري را در پيش گرفته است و به اين منظور آماده عاديسازي روابط با عربستان سعودي، رژيم صهيونيستي و ايالات متحده است. مساله عربستان به ويژه از اين جهت حائز اهميت است که ماه پيش قبل از سفر هيات ديپلماتيک ترکيه به اين کشور و ديدار محمد بن سلمان و اردوغان دادگستري ترکيه پرونده رسيدگي به قتل جمال خاشقچي را به عربستان سعودي عودت داد تا عربستان سعودي خود مسئوليت رسيدگي به اين پرونده را به عهده بگيرد. از سوي ديگر با تغيير دولت پاکستان که به نظر ميرسد طي همکاري مشترک عربستان - ÇíÇáÇÊ ãÊÍÏå æ ÈÑíÊÇäíÇ ÑÎ ÏÇÏå ÇÓÊ ÏæáÊ ÚãÑÇä ÎÇä ˜å ÎæÇåÇä ÓØÍí ÇÒ ãæÇÒäå ÏÑ ÑæÇÈØ ÈíäÇáãááí æ ãäØÞåÇí Çíä ˜ÔæÑ ÈæÏ ÈÇ ÏæáÊ ÔåÈÇÒ ÔÑíÝ ÈÑÇÏÑ äæÇÒ ÔÑíÝ ÇÒ ãåãÊÑíä ãÊÍÏÇä æ ãåÑååÇí ÚÑÈÓÊÇä ÓÚæÏí ˜å åãǘäæä ÏÑ áäÏä ãÓÊÞÑ ÇÓÊ ÌÇÈåÌÇ ÔÏ ÊÇ æÒÇÑÊ ÎÇÑÌå Çíä ˜ÔæÑ äíÒ Èå ÑåÈÑí ÈáÇæá ÈæÊæ ÒÑÏÇÑí ÝÑÒäÏ ÈíäÙíÑ ÈæÊæ æ ÑåÈÑ ÍÒÈ ãÑÏã ǘÓÊÇä ÓÑÏå ÔæÏ. ÓÝÑ åãÒãÇä ãÇå íÔ åíÇÊåÇí ÏíáãÇÊí˜ Êјíå æ ǘÓÊÇä Èå ÚÑÈÓÊÇä ÑÇ ãíÊæÇä ÏÑ ÑÇÓÊÇí ÑÇåÈÑÏ ÚÑÈÓÊÇä Èå ãäÙæÑ ÇÝÒÇíÔ æÒä ŽÆæáíÊí˜ Çíä ˜ÔæÑ ÏÑ ÓØÍ ãäØÞåÇí Èå ãäÙæÑ ÇÝÒÇíÔ ÝÔÇÑ ÈÑ ÛÑÈ ÈÑ ÓÑ ãÌãæÚå ÇÒ ÑæäÏååÇí ãäØÞåÇí ÏÇäÓÊ. Çíä ãÓÇáå ãÎÕæÕÇ ÈÇ ÊæÌå Èå ÑæäÏååÇí ãæÑÏ ÈÑÑÓí åÑ ˜ÏÇã ÇÒ åíÇÊåÇí ÏíáãÇÊí˜ Êјíå æ ǘÓÊÇä Øí ÓÝÑ Èå ÚÑÈÓÊÇä ÓÚæÏí ÇÒ ÇåãíÊ Ïæ äÏÇäí ÈÑÎæÑÏÇÑ ÇÓʺ ÑæäÏååÇíí ˜å ÈÎÔ ÚãÏåÇí ÇÒ ÂäåÇ Íæá ãÓÇÆá ÇÞÊÕÇÏí æ ÇãäíÊ ãäØÞåÇí ÇÓÊ æ ãæÌÈ ÊÛííÑ æ ÊÚÏíáÇÊí ÏÑ ãÚÇÏáÇÊ ãäØÞåÇí ÎæÇåÏ ÔÏ. ä˜ÊåÇí ˜å ÍÇÆÒ ÇåãíÊ ÇÓÊ¡ ÊáÇÔåÇí ÑíÇÖ æ Âä˜ÇÑÇ Èå ãäÙæÑ ÓÊÑÔ íæäÏåÇí ÏÝÇÚí ãíÇä Ïæ ˜ÔæÑ ÇÓʺ ãÓÃáåÇí ˜å Øí ÓÎäÇä ÑÌÈ ØíÈ ÇÑÏæÛÇä æ ÊæÕíÝ ÇÎÊáÇÝÇÊ íÔíä ãíÇä Ïæ ˜ÔæÑ Èå ÚäæÇä ÇÎÊáÇÝÇÊ ÏÑæäÎÇäæÇÏí ÑÇå ÑÇ ÈÑÇí Âä ÔæÏå ÇÓÊ. Èå æíŽå ÈÇ ÊæÌå Èå ãæÝÞíÊåÇí ÇÎíÑ ÕäÇíÚ ÊÓáíÍÇÊí Êјíå ÏÑ ÈÍÑÇä Çæ˜ÑÇíä ãÎÕæÕÇ åæÇíãÇåÇí ÈÏæä ÓÑäÔíä Çíä ˜ÔæÑ ÍæÒå åã˜ÇÑí ÈÓíÇÑ ãåãí ãíÇä Ïæ ˜ÔæÑ ÑÇ ÎæÇåÏ ÔæÏ. Çíä ãÓÃáå ÈÇ ÊæÌå Èå äíÇÒåÇí ÊÓáíÍÇÊí ÚÑÈÓÊÇä ÓÚæÏí æ ãÊÍÏÇäÔ ÈÑÇí ÑæäÏå íãä ãíÊæÇäÏ ÊÍæáí ÑÇåÈÑÏí Èå ãäÙæÑ ÇíÌÇÏ ÇÚÊãÇÏ Èå äÝÓ ÏÑ ÑíÇÖ Èå ãäÙæÑ ÓÊÑÔ ÚãáíÇÊåÇí äÙÇãí ÎæÏ ÏÑ Çíä ˜ÔæÑ ÈÇÔÏ. ÚÑÈÓÊÇä åãäíä ÈÇ Ç˜ÓÊÇä Èå ÚäæÇä ãÊæáí ÑæäÏå ÇÝÛÇäÓÊÇä äíÒ ÏÇÑÇí ãäÇÝÚ ãÔÊј ÈÓíÇÑ ÇÓÊ. Èå ÚÈÇÑÊ ÏíÑ ÚÑÈÓÊÇä ÇÒ ÌÇäÈ Ç˜ÓÊÇä ÎæÇåÇä ÇÚãÇá äÝæÐ ÏÑ ÑæäÏå ÇÝÛÇäÓÊÇä ÇÓÊ.
تغيير در معادلات منطقهاي؟
عربستان سعودي از گسترش پيوندهاي همکاري با ترکيه و پاکستان به دنبال تعميق و افزايش وزن ژئوپليتيک منطقهاي خود به منظور تحميل خواستهاي رياض به واشنگتن يا زمينهچيني به منظور بازگشت متحدان اين کشور در حزب جمهوريخواه به قدرت است. اين در حالي است که به نظر ميرسد جو بايدن رئيسجمهور ايالات متحده نيز طي سفر آسيايي خود ميخواهد با رهبران عربستان سعودي رو در رو صحبت کند؛ مسألهاي که از زمان انتخابات سال 2020 و قدرتگيري دموکراتها در کنگره و کاخ سفيد مسألهاي بعيد مينمود، چراکه جبهه ترقيخواهان دموکرات در کنگره و دولت بايدن از قدرت قابل ملاحظهاي برخوردار شدند. اما وقوع نبرد اوکراين بسياري از اين معادلات را به هم زده است و ايالات متحده براي موفقيت راهبرد خود در برابر روسيه نيازمند پايين آوردن قيمت انرژي و محصولات هيدروکربني است. به نظر ميرسد که در اين راستا نشست سران منطقهاي با حضور رئيسجمهوري ايالات متحده در سرزمينهاي اشغالي نيز بخشي از راهبرد پيراموني واشنگتن به منظور محاصره روسيه خواهد بود؛ راهبردي که بدون حضور عربستان سعودي اگر نه غيرممکن حداقل بسيار مشکل خواهد بود. تحولات منطقهاي و بينالمللي تا حد زيادي حداقل از برخي جهات مهم به نفع پروژه بن سلمان براي تصاحب قدرت و افزايش وزن ژئوپليتيک اين کشور در منطقه پيش ميرود. در عين حال سفر همزمان هياتهاي سياسي امنيتي دفاعي عربستان سعودي و اسرائيل به ايالات متحده و ديدار با مقامات اين کشور را ميتوان نشانهاي از آمادگي بن سلمان جهت عاديسازي شرايط ميان اين کشور و رژيم صهيونيستي دانست. اين در حالي است که بايدن برخلاف قولهاي اوليه انتخاباتي خود به مرور در حال افزايش نقش حمايتي ايالات متحده در پرونده يمن است. سفرهاي منطقهاي و نيز سفرهاي مقامات آمريکايي به خليج فارس به منظور آماده سازي شرايط ديدار محمد بن سلمان و جو بايدن نشان ميدهد آمريکاييها در برابر خواست اعراب به منظور انعقاد يک قرارداد دفاعي متقابل با عربستان سعودي آماده نشان دادن انعطاف هستند. مسألهاي که در صورت وقوع ميتواند گفتوگوهاي ديپلماتيک ميان جمهوري اسلامي ايران و عربستان سعودي به منظور تنشزدايي و از سرگيري روابط ديپلماتيک را با اما و اگرهاي جدي مواجه کند. عربستان سعودي به رهبري محمد بن سلمان در تلاش است که از تغيير محيط راهبردي در نظام بينالملل به منظور افزايش وزن ژئوپليتيک خود استفاده کند. در اين راستا ايجاد تغييراتي در معادلات منطقهاي از جمله تغيير رابطه ميان اين کشور و ترکيه و نيز تغيير دولت در پاکستان از اهميت ويژهاي براي رياض برخوردار است. مسألهاي که مذاکرات ديپلماتيک با جمهوري اسلامي ايران را نيز ميتوان در همين راستا دانست.
