قطر وزن زيادي در جهان عرب ندارد
صلاح الدين هرسني در گفتوگو با «آرمان ملي»:
قطر وزن زيادي در جهان عرب ندارد
ترددهاي ديپلماتيک ميتواند برجام را احيا کند
آرمان ملــي- عليرضـــا پورحسين: وزارت خارجه ايران در خصوص آخرين تحولات پيرامون برجام گفته است که در ادامه تماسها که بين ايران و هماهنگ کننده مذاکرات وين انجام ميشد آقاي اميرعبداللهيان و آقاي بورل در جريان مذاکره تلفني خود توافق کردند تماسها به صورت حضوري انجام شود و در همين چارچوب آقاي مورا به تهران آمدند. مذاکرات جدي در طول اين سفر و معطوف به نتيجه و همراه با ابتکارات خاص از طرف ايران انجام شد. در اين سفر آقاي مورا و آقاي باقري چندين دور گفتوگوي طولاني داشتند و در مورد برخي راهحلهايي که پيشنهاد شد اگر طرف آمريکايي پاسخ دهد ما ميتوانيم در موقعيتي قرار بگيريم که همه طرفها براي انجام توافق به وين برگردند. اين صحبتها در حالي مطرح ميشود که به نظر ميرسد قطر نيز به عنوان بازيگر پنهان اين عرصه همچنان به تلاشهاي خود ادامه ميدهد و تلاش ميکند تا با آمريکا و کشورهاي منطقه نيز ارتباط گيري داشته باشد. تلاشهايي که از نظر برخي تحليلگران از سوي قطر با وزن مناسب همراه نيست. در راستاي بررسي اين مساله «آرمانملي» گفتوگويي با دکتر صلاحالدين هرسني، کارشناس مسائل بينالملل داشته است که در ادامه ميخوانيد.
با وجود آنکه هدف امير قطر به تهران براي از سر گيري مذاکرات و احياي برجام بوده، چنين هدفي محقق خواهد شد؟
طي روزهاي گذشته ما شاهد تردد ديپلماتها و به روايتي ترافيک ديپلماسي متعدد از اروپا و کشورهاي حوزه خليجفارس وهمچنين وزير امورخارجه لهستان به تهران بودهايم. جداي از سفر انريکه مورا اتحاديه اروپا و هماهنگ کننده مذاکرات هستهاي ايران براي دستيابي به راه ميانهاي براي به سرانجام رساندن مذاکرات و در نتيجه احياي برجام، شيخ تميم بن حمد آلثاني، امير قطر روز پنجشنبه به تهران سفر کرد و طبق برنامه کارياش قرار بود بعد از سفر به تهران به انگليس و اتحاديه اروپا سفر کند. مشخصا سفر امير قطر با هدف گرهگشايي از برجام بوده است. اينکه تا چه ميزان تلاش و مساعي امير قطر ميتواند موجب از سرگيري مذاکرات وين و در نتيجه احياي برجام شود، به عوامل متعددي بستگي دارد. اگر چه ممکن است بهواسطه تحول و ارتباط سازنده ديپلماتيکي که در روابط تهران- دوحه از زمان وقوع محاصره قطر در بحران عربي در 5 ژوئن 2017 به وجود آمده باشد، بايد به نقشيابيهاي امير قطر در حل مسئله پر مناقشهاي چون برجام اميدوار بود، اما با اتکا و استناد به مجموعهاي شواهد و قرائن بايد گفت که قطر در ميان کشورهاي عربي وزانتي براي نقشهاي واسطهاي در آب شدن يخ روابط تهران- واشنگتن بابت از سر گيري مذاکرات و در نتيجه ترميم و بازسازي برجام را ندارد.
چه کشور ديگري چنين قابليتي ممکن است داشته باشد تا ميانجيگري انجام دهد؟
در اين ارتباط نقشهاي واسطهاي عمان زمان صدارت سلطان قابوس و وزير امور خارجهاش يعني يوسف بن علوي سياستمدار و ديپلمات معروف، موضوعيت و داراي وزانت بيشتري براي نقشهاي ميانجي در بازسازي و احياي برجام است. در واقع هر گونه ترديد به نقشيابيهاي واسطهاي مقامات دوحه در نرمال سازي شرايط در مذاکرات وين بدان جهت است که اولا تميم بن حمد بن خليفه آل ثاني نه همانند سلطان قابوس وزنهاي در محافل کلاسيک دنياي عرب است و نه محمد بن عبدالرحمن آلثاني مانند يوسف بن علوي ديپلماتي کاربلد و کارکشته است. بنا براين به نظر ميرسد که سفر امير قطر به تهران قبل از آنکه براي به حد وسط رساندن مذاکرات وين باشد، بيشتر تلاشي براي روابط تهران رياض محسوب ميشود.
حال اگر قائل به نقشآفريني امير قطر در حل مسئله پر مناقشهاي چون برجام نيستيد، چرا سفر او به تلاشي براي احياي برجام معرفي شده است؟
بهنظر ميرسد قطر با توجه به اينکه اخيرا به کشورهاي عربي پيوسته و مشخصا در عصر عادي سازي روابط محافل کلاسيک دنياي عرب با تلآويو، بيشتر تلاش دارد که منافع متحداني چون رياض و ابوظبي و ساير کشورهاي عربي و همچنين منافع تل آويو را در صورت به بار نشستن مذاکرات وين و سياست احياي برجام لحاظ کند. واقعيت آن است که قطر از زماني که رابطه سياسياش در بحران سال 2017 با محوريت عربستان با چهار کشور عربي منجر به قطع روابط ديپلماتيک شد، در حال حاضر روابط خود را با اين کشورها از سرگرفته و چه بسا در ائتلافهاي منطقهاي مواضعي همسو با مجموعههاي عبري عربي دارد. دعوت وي در پيمان ابراهيم و چراغ سبزهاي مکرر مقامات دوحه براي حضور در نشست نقب بزرگترين دليل و گواه بر اين ادعاست. بنابراين با توجه به سمت و سوهاي جديد در روابط دوحه با کشورهاي عربي نميتوان انتظار داشت که ميانجي گري و نقشهاي واسطهاي مقامات دوحه بتواند به تقاعد مقامات تهران واشنگتن و اروپا در مذاکرات غيرمستقيم و مستقيم کمک کند. حال اگر قائل به امکان از سرگيري مذاکرات و احياي برجام باشيم و به روايتي اگر برجام شانسي براي زنده ماندن داشته باشد، قبل از هر چيز ايفاي چنين نقشي از عهده انريکه مورا نماينده اتحاديه اروپا و هماهنگ کننده مذاکرات هستهاي ايران بهتر ساخته است و قطعا او بهتر ميتواند نقش بازسازي را براي احياي برجام بازي کند. در سطحي ديگر باور دارم که برجام از مدتها پيش به جهت مخالفتها و مانع تراشيهاي مشخص و پيدا، به کما رفته است و در شرايط حاضر هيچ تنفس و تکانهاي قادر به احياي آن نيست.
