اسلامی ندوشن برای «شاهنامه» چه کرد؟
سجاد آيدنلو در نگاهي به فعاليتهاي محمدعلي اسلامي ندوشن درباره «شاهنامه» او را از پيشگامان کار تحليلي - توصيفي درباره اين اثر حماسي فردوسي توصيف کرد.
اين شاهنامهپژوه و استاد دانشگاه در پي درگذشت محمدعلي اسلامي ندوشن، نويسنده، پژوهشگر و استاد زبان و ادبيات فارسي، در گفتوگو با ايسنا درباره وجه شاهنامهپژوهي او اظهار کرد: نکتهاي که ميخواهم درباره کارهاي شاهنامهشناختي مرحوم استاد اسلامي ندوشن بيان کنم، اين است که اگر کارنامه تحقيقات شاهنامهشناختي را، چه در خارج و کار محققان اروپايي و آمريکايي و چه در داخل و کار محققان خودمان بررسي کنيم، در يک تقسيمبندي دو حوزه يا دو نوع نگارش را ميتوانيم تشخيص دهيم؛ يکي کارهاي تحقيقي و پژوهشي است يعني مقالهها و کتابهايي که جنبه پژوهشي دارند و به مآخذ مختلف مراجعه کرده و ارجاع داده شدهاند و يکي فرضيه، نظريه و ديدگاهي است که درباره مسائل مختلف «شاهنامه» فردوسي و جنبههاي ادبي و حماسي ايران عرضه ميشود.
او در ادامه افزود: نوع دوم نوشتهها، نوشتههايي تحليلي-توصيفي است که ميزان ارجاعات و مستندسازيهاي اين نوع نوشتهها نسبت به نوع اول کم است و بيشتر شَمِ انتقادي، دريافت و استنباط و تحليل خود نويسنده و محقق را ميبيند. مرحوم استاد اسلامي ندوشن وجه غالب کارهاي شاهنامهشناختياش اين نوع دوم بود؛ يعني کارهاي تحليلي-توصيفي و تحليلها و استنباطهاي خودشان که اتفاقا در اين نوع نگاه و نگارش درباره شاهنامه، يعني کارهاي تحليلي، استنباطي و اجتهادي ايشان يکي از بهترينها و يکي از پيشگامان زبان فارسي در ايران هستند.
آيدنلو سپس گفت: کتاب معروف «داستان داستانها؛ رستم و اسفنديار در شاهنامه» اسلامي ندوشن که در دهه 40 نوشته شده در کنار کار مشابه ديگر يعني کتاب «مقدمهاي بر رستم و اسفنديار» شادروان شاهرخ مسکوب، از نخستين نمونههاي نگارش تحليلي-توصيفي درباره شاهنامه هستند. البته در کتاب «داستان داستانها» و برخي ديگر از کارهاي دکتر اسلامي جنبه پژوهشي هم ديده ميشود و اينطور نيست که آثارشان صرفا و مطلقا تحليلي باشد. در کتاب «زندگي و مرگ پهلوانان» از ايشان غير از بخش نخست کتاب که درباره زندگينامه فردوسي و چگونگي شاهنامهسرايي است و طبيعتا جنبه تحقيقي دارد، بخش دوم کتاب تحليل برخي از مهمترين شخصيتهاي شاهنامه است. شما در اين بخش قلم تحليلي- توصيفي، استنباطي و مرحوم دکتر اسلامي ندوشن را ميبينيد. کار خوب ديگري که در حوزه شاهنامه دارند، کتاب «سرو سايهفکن» است که درباره فردوسي و شاهنامه است که کتابي بسيار خواندني است.
او خاطرنشان کرد: در حوزه شاهنامهشناسي و فعاليتهاي علمي مرحوم استاد اسلامي ندوشن به نکته مهم ديگري بايد اشاره کرد و آن تأسيس و انتشار فصلنامه «هستي» است که به مدت چند سال منتشر ميشد. در اين مجله هميشه مقالههايي درباره فردوسي و شاهنامه و البته ديگر مسائل فرهنگ و ادب ايران چاپ ميشد.
آيدنلو در ادامه بيان کرد: نکتهاي که بارها درباره محمدعلي اسلامي ندوشن گفته و به آن اشاره کردهاند اين است که دکتر اسلامي ندوشن در حوزههاي مختلف قلم زدند و حوزههاي کاريشان متنوع است، درباره حافظ نوشتهاند، درباره شاهنامه نوشتهاند، سفرنامههاي مختلفي دارند، ترجمه دارند، شعر گفتهاند و کارهاي مختلفي انجام دادهاند و در همه آن کارها نثر بسيار زيبا، دانشين، دلانگيز و فاخري را از ايشان ميبينيم چه درباره شاهنامه و چه ديگر کارهايشان. بيترديد اين انشا و نثر زيبا يکي از بهترين نمونههاي نثر فارسي در دوره معاصر ما محسوب ميشود. دکتر اسلامي در اين زمينه هم پيشگام بوده و کارهايش چشمگير است..
