تاثیر روسیه بر ایران و برجام

به نظر می‌رسد که بحران اوکراین و حمله نظامی روسیه به هر بهانه‌ای به اوکراین و طولانی شدن این بحران و اینکه مشخص نیست که چه زمانی خاتمه خواهد پذیرفت، باعث شده تا تحلیل روند مذاکرات احیای برجام و رسیدن به توافق مقداری پیچیده شود. هنوز مشخص نیست که در مذاکرات با اوکراین روس‌ها امتیازاتی خواهند داد یا اینکه مثلا آتش بسی ایجاد خواهد شد. با این حال در مجموع به نظر می‌رسد که روس‌ها با توجه به تحریم‌های اقتصادی سختی که آمریکا علیه‌ آنها اعمال کرده در تنگنا قرا گرفتند. یکی از مسائلی که می‌توان مطرح کرد این است که مساله برجام میان قدرت‌‌های بزرگ است و روسیه با تحرکات اخیرش برجام را به عنوان یک کارت برنده در اختیار گرفته‌اند که به‌گونه‌هایی به غرب و آمریکا فشار بیاورند که این تحریم‌هایی که علیه روسیه اعمال شده مستقیما بر روابط روسیه و ایران تاثیرگذار است و باید اصلاح شود. بنابراین اگر تحریم‌های غرب و آمریکا در ارتباط با ایران رفع شود دیگر شامل روسیه نخواهد شد و روسیه در تعاملش با ایران دچار یکسری تحریم‌های فرامرزی آمریکا و اروپا خواهد شد که جلوی تبادلات این کشور را با ایران خواهد گرفت. لذا روس‌ها به روایت غربی‌ها برجام را برای خود گروگان گرفتند که با فشار بر غرب حداقل تضمینی از آنها بگیرند که در رابطه با ایران که قرارداد طولانی مدتی می‌خواهد بسته شود و همکاری‌های نظامی و اقتصادی هم به دنبال داشته باشد منفذ و دریچه‌ای برای روس‌ها باز باشد که بعدا بتوانند تحریم‌های خود را نیز به نحوی کاهش دهند. لذا به نظر می‌آید که این اختلاف میان غرب و روسیه بر سر اوکراین روی برجام نیز سایه انداخته و این مذاکرات را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. البته مساله ایران بر سر تحریم‌ها بیشتر آمریکایی است که عضو برجام نیست و باید اول وارد برجام شود و سپس به تعهدات خود که برداشتن تحریم‌ها است عمل کند. چون تحریم‌های مربوط به مبادلات بانکی ایران و نفت و سایر تحریم‌ها مثل کشتیرانی بیشتر در اختیار آمریکاست و گلوگاه کلی را آمریکایی‌ها گرفته‌اند. حال اینکه با همه این شرایط مهلت یک هفته‌ای به روس‌ها داده‌اند که دست از گروگان گیری برجام بردارد و اگر این اتفاق رخ ندهد آمریکا به راه جایگزین خواهد رفت و به توافق بدون روسیه فکر کرده و سند توافق نهایی را امضا خواهد کرد مساله‌ای است که در نوع خود قابل تامل است. این در حالی است که در اینجا مساله‌ای مهم لحاظ نشده و آن هم ایران است. درست است که ایران ادعا می‌کند که متحد استراتژیک روسیه است که البته در این مساله هم ان قلت‌هایی مطرح است اما به هر صورت ایران به پشتیبانی روس‌ها از چند جهت نیازمند است. از نظر سازمان‌های بین‌المللی اگر بخواهد قطعنامه‌ای علیه ایران در شورای امنیت به تصویب برسد یا نظامات تحریمی مثل مکانیزم ماشه فعال شود ایران به پشتیبانی روسیه نیازمند است و بنابراین کاملا نمی‌تواند روسیه را کنار بزند. از نظر داخلی نیز ایران با توجه به وضعیتی که در داخل و منطقه دارد یک سیاست به سوی شرق را در پیش گرفته و بنابراین یک شبه نمی‌تواند از این سیاست دست بردارد و کلا به طرف غرب و آمریکا گرایش پیدا کند. اگر چنین شود نیز بدین معنا خواهد بود که ایران در مقابل روسیه جبهه‌گیری کرده که این مساله اصلا خوشایند نخواهد بود. البته روس‌ها نیز نسبت به سرانجام برجام متمایل هستند اما به راه و روشی که خود می‌گویند که باید دید رویکرد غربی‌ها به این مساله چگونه خواهد بود.