روابط ايران و آژانس؛ يك گام جدی رو به جلو

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پس از دیدارش با رئیس سازمان انرژی اتمی گفت که در جلسه مشترک تبادل نظر فشرده و مثمرثمری را داشتیم. او افزود که چند موضوع خاص باقی مانده است که باید شفاف سازی می‌کردیم و هر دو طرف هم تلاش کردند اما تا پیش از این موفقیتی در این زمینه نداشتیم. گروسی همچنین گفت که تلاش کردیم عملگرایانه پیش رویم و متخصصان ما نظام‌مند تبادل نظر کردند چون ما در پایان به یک موفقیت نیاز داریم. مدیر کل آژانس خاطرنشان کرد که بر هیچ‌کس پوشیده نیست الان مذاکرات مرتبط درباره احتمال بازگشت ایران و کشورهای دیگر به برجام در جریان است و با توجه به اینکه مذاکرات ما موازی آن است این دو روند به هم متصل و وابسته است. در صورتی که ایران و آژانس درباره این مسائل پادمانی تفاهم نداشته باشند تصور اینکه یک توافق جامع مثل برجام محقق شود وجود ندارد. در راستای بررسی این صحبت‌ها و مذاکرات وین، «آرمان‌ملی» گفت‌وگویی با امیرعلی ابوالفتح، تحلیلگرارشد مسائل بین‌الملل داشته است که درادامه می‌خوانید.

ارزیابی شما از سفر مدیرکل آژانس انرژی اتمی به ایران چیست؟

زمانی که رافائل گروسی به تهران سفر می‌کند و در این سطح دیدار می‌کند و مصاحبه مطبوعاتی نیز به خوبی برگزار می‌شود، به نظر می‌رسد که اختلافات ایران و آژانس به حداقل رسیده است. مشخصا نمی‌توان گفت که تمامی اختلافات حل و فصل شده است اما مشخصا شرایط نسبت به هفته‌های گذشته بهتر شده است. آژانس مسائل فنی را با ایران حل و فصل می‌کند و سفر گروسی نیز به تهران در همین راستاست. اینکه گروسی تاکید کرد که بدون توافق ایران و آژانس عملا برجام نیز محقق و احیا نمی‌شود امری طبیعی است و اتفاق آن نیز مشخص است. بخش عمده‌ای از مجاری مذاکرات وین مسائل فنی مربوط به برنامه هسته‌ای ایران است. اگر بحث‌های فنی حل نشود مشخصا مسائل سیاسی نیز حل نخواهد شد. طبیعی است که ایران باید با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به توافق برسد. در سال 2015 نیز در ابتدا توافق سیاسی انجام شد و پس از اینکه مسائل فنی حل و فصل شد خبر توافق منتشر شد. در آن برهه زمانی پرونده پارچین و مسائل مربوط به pmd مورد بررسی قرار گرفت و پس از آن توافق حاصل شد. امروز نیز احتمالا به این شکل به سمت توافق پیش خواهند رفت. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ادعا می‌کند که بی‌طرف است و یک نهاد تخصصی است که صرفا مسائل فنی را بررسی می‌کند و دغدغه‌های مختص خود را دارد که باید پاسخ داده شوند تا نگرانی‌های سیاسی برطرف شود. از ماه‌ها قبل گروسی با طرف ایرانی به موازات مذاکرات وین در حال رایزنی بود. با توجه به سفر گروسی به تهران و اینکه عنوان کرده است که رایزنی‌ها مثمرثمر بوده است بعید به نظر می‌رسد که در جلسه شورای حکام علیه ایران قطعنامه‌ای صادر شود و این خطر وجود ندارد. اساسا اگر چنین تصمیمی داشتند به ایران نمی‌آمدند و رایزنی صورت نمی‌گرفت. ممکن است که رایزنی‌های ایران و آژانس طولانی شود و چند هفته‌ای به زمان بیشتر نیاز داشته باشند و دورهای بعدی رایزنی نیز وجود دارد اما با توجه به همکاری خوبی که صورت گرفته است بعید به نظر می‌رسد اقدامی علیه ایران انجام دهند.

اظهار نظر وزیرخارجه روسیه در خصوص درخواست تضمین از آمریکا جهت تداوم همکاری تجاری ایران و روسیه ممکن است در مذاکرات ایجاد مشکل کند؟

خبری از برخی رسانه‌ها منتشر شد که طبق آن روسیه از آمریکا درخواست تضمین کرده تا پس از احیای برجام مانعی در مسیر همکاری تجاری ایران و روسیه وجود نداشته باشد. هنوز صحت این خبر به صورت کامل مشخص نشده است اما ممکن است مشکلاتی در مسیر مذاکرات ایجاد کند. امیدوار هستیم در این برهه زمانی که مذاکرات در مسیر خوبی قرار دارد، روسیه اقدام به کارشکنی نکند. ممکن است تحریم‌هایی که علیه روسیه وضع شده است در ماه‌های آینده نیز باقی بماند زیرا در نخستین روزهای بحران اوکراین هستیم و مشخصا غربی‌ها نیز روسیه را تحت فشار اقتصادی قرار خواهند داد. این خواسته روسیه یک بحث جدید است که مشخصا تبعاتی دارد و باید امیدوار بود که تبعات آن برای ایران منفی نباشد و مذاکرات شکست نخورد. اینکه روسیه یک مساله جدید در مذاکرات وین مطرح می‌کند مشخصا سازنده نیست و شاید مشکلات دیگری ایجاد کند که مشخصا در این برهه زمانی نمی‌تواند نتایج مثبتی داشته باشد. باید در این برهه زمانی هوشمندانه گام برداشت و روند مذاکرات در اختیار ایران باقی بماند. شنیده‌ها در این برهه زمانی زیاد است که برخی از آن‌ها نیز صحت ندارد و باید به این سمت حرکت کرد که مذاکرات تحت تاثیر قرار نگیرد تا به موفقیت برسد.

اینکه تیم‌های مذاکره کننده عنوان می‌کنند که رایزنی‌ها به پایان رسیده است و بر آن تاکید می‌کنند، حاوی چه پیام‌هایی است؟

مشخصا مذاکرات نسبت به روزهای گذشته پیشرفت زیادی داشته است. زمانی که گروسی به تهران سفر می‌کند به معنای این است که مذاکرات سیاسی یا تمام شده است و یا در آستانه تمام شدن است. در سال 2015 نیز شاهد بودیم که در اواخر مذاکرات آمانو به تهران سفر کرد تا مسائل فنی را حل و فصل کند. ظاهر امر این است که به توافق بسیار نزدیک شده‌ایم و در چنین وضعیتی سه حالت وجود دارد. یا توافق حاصل می‌شود و یا شکست می‌خورد و یا باز هم به تاخیر می‌افتد. تا زمانی که رسما اعلام نشود که توافق حاصل می‌شود ممکن است هر اتفاقی رخ دهد. مشخصا این خواسته در میان طرف‌ها وجود دارد و ما نیز امیدوار هستیم که توافق شکل گیرد اما باید منتظر نتیجه نهایی ماند.