گرفتن تضمين؛ -از مسيرهاي ديگر، شايد!

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: در حالی که توجه جهان به سمت تنش روسیه و اوکراین معطوف شده است، سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا در پاسخ به سوالی درباره پیشرفت‌های انجام شده در مذاکرات وین گفته است که باید بگویم در زمینه پیشرفتی که ممکن است در وین شاهدش باشیم، محتاط‌تر خواهیم بود، به این خاطر که در مراحل پایانی مذاکراتی قرار داریم که با هر معیار سنجشی پیچیده است. پرایس ادامه داد که واقعیت این است که این آخرین دور‌ تعیین‌ کننده‌ای است که ما در آن در موقعیت تصمیم‌گیری بر سر این قرار خواهیم گرفت که آیا بازگشت دوجانبه به پایبندی به برجام امکان‌پذیر هست یا نه و شرکای اروپایی آمریکا، همین طور چین و روسیه، همگی به دنبال به تفاهم رسیدن هستیم اما زمان تقریبا پایان یافته است و زمان به سرعت می‌گذرد. در راستای بررسی این اظهارنظر «آرمان‌ملی» گفت‌وگویی با مرتضی مکی، تحلیلگر مسائل بین‌الملل داشته است که در ادامه می‌خوانید.

پس از چند روز سکوت در خصوص مذاکرات وین، بار دیگر مقامات آمریکا از اتمام وقت برای رسیدن به توافق می‌گویند، این اظهار نظر به واقعیت نزدیک است؟

مقامات آمریکا با چنین اظهارنظرهایی قصد دارند تا فشار سیاسی و روانی را بر ایران تشدید کرده و آخرین امتیازات را به نفع خود بگیرند. از سوی دیگر آن‌ها قصد دارند پیش دستی کرده و اگر مذاکرات با شکست مواجه شد، تقصیرها را متوجه ایران کرده و اجماع جهانی علیه ایران شکل دهند. لازم به ذکر است که در داخل آمریکا نیز شکاف زیادی در خصوص برجام و نحوه تعامل با ایران وجود دارد که این احتمال را ایجاد می‌کند که صحبت‌های پرایس مصرف داخلی داشته تا به جمهوریخواهان نشان دهد که در قبال ایران سخت‌گیری می‌کنند و هر چه ایران می‌گوید انجام نمی‌دهند. فشار بر دولت بایدن زیاد شده است و هر امری ممکن است تا نشان دهند همه چیز به ایران واگذار نمی‌شود.

پس همچنان باید توافق در وین را محتمل دانست؟

بله این چنین است و مذاکرات وین در هفته‌های اخیر روند رو به رشد خوبی داشته است اما باید توجه داشت که حتی اگر بر سر 10درصد موضوعات اختلاف وجود دارد ممکن است همان موارد توافق را از بین ببرد و به همین علت نمی‌توان اظهارنظر قطعی کرد. باید توجه داشت که تحولات اوکراین یک امر تاثیرگذار است و نگاه‌های زیادی را به سمت خود جلب کرده است. مقامات ایران نیز موضع‌گیری‌های مثبت‌تری داشته‌اند که این امر در هفته‌های گذشته کم‌تر رخ می‌داد. انعطاف ایران کاملا مثبت و خوب بوده است اما به نظر می‌رسد یکی از اختلاف‌های حل نشده این است که ایران خواستار رفع تحریم 200 شخص و نهاد شده که در دوره ترامپ به لیست تحریم‌ها اضافه شده‌اند. آمریکا حاضر نیست این 200 شخص و نهاد را به راحتی از لیست تحریم خارج کند اما به نظر می‌رسد در این خصوص بالاخره یک توافق حاصل خواهد شد. اظهارات دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در این حوزه مهم است که عنوان کرده‌اند که راستی آزمایی و تضمین مهم‌ترین خواسته ایران است که نشان می‌دهد که اختلافات به حداقل رسیده است. به نظر می‌رسد این باور به‌وجود آمده که بایدن نمی‌تواند به جای رئیس‌جمهوری بعدی آمریکا ضمانت دهد و به همین علت به دنبال راه حل‌های دیگری برای ضمانت برجام هستند تا دیگر به سادگی توافق برهم نخورد. یکی از راه‌حل‌ها گسترش تعاملات اقتصادی با آمریکا و اروپاست تا آن‌ها نیز با از بین رفتن برجام متضرر شوند و به این سمت حرکت نکنند.

دستیابی به اهرم اقتصادی برای حفظ برجام ممکن است؟

شاید برای ایران در شرایط کنونی امکان اینکه به یک توافق جامع دست پیدا کند وجود نداشته باشد. بحثی در خصوص راستی آزمایی و تضمین دولت آمریکا به ایران که از توافق برجام نخواهند خارج شد، وجود دارد که با مقاومت غرب روبه‌رو شده است. مقامات آمریکا اعلام کردند که دولت کنونی این کشور نمی‌تواند در خصوص دولت بعدی آمریکا تضمینی بدهد چرا که از حوزه اختیارات ریاست جمهوری خارج است. شاید سناریو توافق موقت نیز از این جهت صورت می‌گیرد که ایران بر تضمین آمریکا تاکید می‌‌کند. گمان دیگر بر این است که برخی موضوعات اختلافی آن قدر پیچیده است که می‌تواند روند مذاکرات را طولانی کند و این چیزی نیست که همه طرف‌های برجام آن را بپذیرند. به همین دلیل گفته شده به جهت اینکه راه برای ادامه گفت‌وگوها باز باشد یک توافق‌نامه موقت را اجرایی کنند اما این موضوع نمی‌‌تواند مد نظر ایران باشد چرا که به همان دلیل که نتوانست از توافق‌نامه برجام استفاده کند، امید به آینده و تضمین به شرکت‌های خارجی برای سرمایه‌گذاری در ایران را با تهدیدهای جدی مواجه خواهد کرد. ایران باید به جای تضمینی که از دولت آمریکا مبنی بر عدم خروج دولت‌های بعدی بگیرد، از این فرصت دولت بایدن استفاده کند و روش‌های دیگری را دنبال کند تا آنقدر هزینه‌های خروج از برجام را برای آمریکا زیاد کند تا آن‌ها نتوانند به راحتی از برجام خارج شوند. یکی دیگر از مسیرها ایجاد فضایی است که اگر غرب بار دیگر بدعهدی کرد، ایران بتواند بلافاصله برنامه هسته‌ای خود را در کم‌ترین زمان ممکن توسعه دهد. تمامی این موارد نیاز به گام‌های هوشمندانه دارد و باید با احتیاط پیش رفت. از این منظر زمانی وجود ندارد که دیگر نمی‌توان اشتباه کرد و نیاز به توافق نیز بیش از همیشه احساس می‌شود و باید به این سمت حرکت کرد تا برجام قابلیت‌های خود را از دست ندهد.