زمان واقع بینی فرارسیده است

تفاهم احتمالی با توجه به صحبت‌های مقامات کشورهای مختلف به نظر می‌رسد در دسترس قرار گرفته است اما در این خصوص همچنان شائبه‌های زیادی وجود دارد و برخی آن را دائمی و برخی موقت می‌دانند. باید توجه داشت که ایران مخالف توافق موقت بود اما اگر این را یک حرکت حسن ‌نیتی تلقی کنیم یعنی باید دوباره به مذاکره برگردند و باید دید که محتوای آن مذاکرات که اکنون با زمزمه گفت‌وگوی مستقیم با آمریکا هم همراه است، نهایت چیست؟ باید دید روی چه مواردی توافق کرده‌‌اند؟ براساس اخبار می‌دانیم که محور مذاکرات بر اساس همان مذاکرات در دولت روحانی و تیم ظریف و عراقچی است که با تغییرات مختصری همراه شده است. باید دید که این تغییرات در مذاکرات جاری بر چه مبنایی به توافق می‌‌رسد. باید دید که تکلیف ذخایر غنی‌‌سازی ایران چه خواهد شد، کدام سانتریفیوژهای ایران از نصب خارج و به کجا منتقل می‌‌شود. باید دید که ایران به چه حد غنی‌‌سازی اکتفا می‌‌کند و مجموع آنچه در این مدت تولید شده، چه می‌شود. این موارد بسیار حائز اهمیت است و باید در خصوص آن‌ها تصمیمات هوشمندانه اتخاذ کرد. از طرف دیگر باید دید که تعهدات متقابل غربی‌ها و به خصوص آمریکایی‌ها چیست؟ باید دید که دقیقا کدام تحریم‌ها لغو می‌‌شود؟ ضمانت اجرایی آن چیست و منافع ایران چگونه تامین می‌‌شود. در مجموع ابهامات زیادی باقی است و اطلاعات روشن و شفافی انتقال داده نشده است. اگر بر مبنای آن چه در دولت قبل و تیم عراقچی پیش رفته باشند باید دید که چرا همان زمان اجازه ندادند، مذاکرات به نتیجه برسد و این زمان هفت ‌ماهه را از مردم و کشور گرفتند. امروز به جای خوش‌بینی و بدبینی نسبت به مذاکرات باید به واقع ‌بینی برسیم. واقع ‌بینی هم این است که ایران درخواست‌هایی دارد که برخی از آن قابل حصول است و برخی از آن هم قابل حصول نیست. یک نکته مهم اما همین بحث تضمین است. دولت بایدن نه ‌تنها نمی‌‌تواند رویکرد دولت بعدی را تضمین کند بلکه ممکن است چند صباحی در برجام باشند و بعد دوباره با استفاده از مکانیسم ماشه تحریم‌‌های بیشتری را وضع کنند و ایران را تحت فشار بگذارند. این‌ها ضمانت‌هایی است که ایران می‌‌خواهد و حق ایران است. خواسته‌های دیگری مثل درخواست خسارت و راستی ‌آزمایی هم مطرح است که به نظر می‌‌رسد خیلی عملیاتی نیست و باید دید که ایران می‌‌تواند از آن عدول کند یا خیر. همه این موارد مباحثی است که مورد اختلاف بوده و گفت‌وگو درباره آن ادامه دارد اما به علت اینکه اطلاع‌رسانی دقیقی درباره آن صورت نگرفته نمی‌‌دانیم که باید خوش ‌بین باشیم یا بدبین. مساله معلوم این است که طرفین به یک توافق حسن ‌نیتی و نه یک توافق محتوایی در اصل برجام رسیده‌اند و باید در روزهای آینده گام‌های عملیاتی‌تر برداشته شود.