تاثير لغو تحريم‌های مشروط بر اقتصاد، از حرف تا عمل

در حال حاضر بازار طلا و سکه، ارز، بورس و خودرو به‌همراه مسکن از جمله بازارهای اصلی و مهم مالی و پولی و سرمایه‌ای کشور هستند که افراد زیادی در این بخش‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌ یا مشتری آن هستند و منتظرند تا سیگنال‌های مثبت بیشتری از مذاکرات وین به اقتصاد ایران مخابره شود تا شاید این اقتصاد بحران‌زده با خروج از رکود سنگین چندین ساله فرصت‌هایی را برای شکوفایی اقتصادی فراهم کند. هر چند که برخی از کارشناسان اقتصادی معتقدند در حال حاضر تغییرات اتفاق افتاده در بازارهای مالی و پولی و سرمایه‌ای واکنش‌های هیجانی به اخبار مذاکرات است، اما اگر برجام احیا شود پس از دوره‌ای وضعیت بازارهای می‌تواند امیدوارکننده باشد. با انتشار خبر لغو برخی از تحریم‌های غیرنظامی و هسته‌ای ایران از سوی آمریکا واکنش‌هایی در بازارهای مختلف مالی و پولی و سرمایه‌ای اتفاق افتاد. هر چند که این واکنش‌ها هیجانی و اثرات اولیه تصمیم آمریکا در مورد لغو برخی از تحریم‌های ایران محسوب می‌شود، اما انتظاری که در جامعه شکل گرفته؛ کاهش بیشتر در آینده با احیای برجام است!

بررسی واکنش اولیه بازار

براساس داده‌های شرکت بورس و اوراق بهادار تا ساعت ۱۰ روزگذشته شاخص کل بورس پس از رشد بیش از 3 هزارواحدی به شاخص یک‌میلیون و 304 هزار واحدی رسید. همچنین شاخص کل هم‌وزن نیز حدوده ۰٫۲ درصد افزایش داشت. محمد خبری‌زاد، کارشناس بازارهای مالی معتقد است: «این خبر می‌تواند روی کلیت بازارسرمایه اثر مثبت بگذارد، اما باید دید واکنش بازار دلار نسبت به این موضوع چیست؟ اگر کاهش شدید نرخ دلار در بازار داشته باشیم. شاید اثر برداشتن تحریم روی صنایع دلاری در ابتدا مثبت نباشد. فعلا این خبر روی برخی از صنایع بورسی همانند خودرویی‌ها و بانکی‌ها اثر مثبت داشته است. البته واکنش بازار دلار به این خبر مهم است. اگر با برداشته‌شدن تحریم‌ها، قیمت دلار کاهش چندانی نداشته باشد، می‌توانیم بگوییم که بازارسرمایه به‌شدت سود می‌برد و شاید یک بازار طلایی در روزهای پیش‌رو داشته باشیم.» روزگذشته بازار ارز کار خود را با خبر لغو بخشی از تحریم‌های هسته‌ای ایران آغاز کرد. همین خبر سبب شد که قیمت دلار بعد از یکماه کف حمایتی ۲۷ هزار و ۲۰۰ تومان را از دست بدهد و به زیر این رقم برسد. کارشناسان اقتصادی معتقدند که اگر قیمت دلار از محدوده ۲۷ هزار و ۲۰۰ تومان پایین‌تر بیاید، باید منتظر کاهش بیشتر قیمت دلار بود چراکه جو کاهشی بر بازار ارز غالب می‌شود و قیمت دلار 16 بهمن در محدوده ۲۶ هزار و ۸۰۰ تومان قرار گرفت. به‌نظر می‌رسد ادامه اخبار مذاکرات هسته‌ای بتواند روند کاهش قیمت دلار را بیشتر کند. بازار طلا و سکه نیز از کاهش قیمت ارز متاثر و باعث شد تا سکه امامی به کانال ۱۱میلیون تومان بازگردد و با قیمت ۱۱ میلیون و ۹۶۰ هزار تومان معامله شود، نیم سکه ۶ میلیون و ۷۳۰ هزارتومان، ربع سکه، ۳ میلیون و ۷۵۰ هزارتومان، سکه یک گرمی ۲ میلیون و ۲۷۱ هزارتومان و هر گرم طلای ۱۸عیار نیز یک میلیون و ۱۹۳ هزار تومان قیمت خورد! مسکن هم متاثر غیرمستقیم از افزایش نرخ دلار است هم یکی از بازارهایی است که انتظار می‌رود با لغو برخی از این تحریم‌ها و ادامه‌داربودن کاهش نرخ ارز نه در کوتاه‌مدت ولی در زمانی مناسب با رفع رکود، شاهد کاهش قیمت بود. مصطفی‌قلی‌خسروی، رئیس اتحادیه املاک تهران در این باره گفته است: «این اقدامات سیاسی و لغو تحریم بر متوقف‌شدن رشد قیمت مسکن اندکی اثرگذار است. درواقع با لغو تحریم هسته‌ای باید ابتدا قیمت دلار، قیمت سیمان و قیمت آهن کاهش یابد تا بازار مسکن از اتفاق‌های سیاسی تاثیر بگیرد.» خبر لغو برخی از تحریمی‌ها تاثیر متفاوتی در بازار خودرو ایجاد کرد و درحالی‌که برخلاف انتظار قیمت برخی انواع خودروهای پرتیراژ افزایشی شد، قیمت برخی مدل‌های سایپا ریزش محسوسی را تجربه کرد و بین ۱۵ تا ۲۱ میلیون تومان کاهش قیمت داشت.

کاهش نگرانی‌های کسری بودجه‌

سیدحمید حسینی، عضو اتاق بازرگانی ایران در باره این موضوع به «آرمان‌ملی»‌ گفت: هر گامی که در جهت توافق برداشته شود و هر سیگنالی که از لغو تحریم‌ها به اقتصاد ایران مخابره شود در بازار اثر روانی می‌گذارد و دفعه قبل هم این اتفاق افتاد. در دوره جدید مذاکرات هم چون بحث‌ها جدی‌تر شده و روزگذشته هم اعلام شد که امکان حل مساله آب سنگین و اورانیوم 20 و 60 درصد ایران در حال فراهم‌شدن است. وی ادامه داد: اینها نشانه‌ای از این است که مذاکرات رو به پیشرفت است و از طرف دیگر مکان آزادی زندانیان دو کشور ایران و آمریکا با وساطت قطر در حال پیگیری است و آمریکایی‌ها برای اینکه بتوانند فضای کشور و تندروهایشان را آرام کنند به این نیاز دارند که نشان دهند در مذاکرات و روابط با ایران به اتفاقات مثبتی رخ داده است. حسینی اضافه کرد: یکی از آثار رفع تحریم‌ها آزادشدن منابع ایران در سایر کشورهاست هرچند که ممکن است دولت منابع زیادی در اختیار نداشته باشد چراکه بخش قابل‌توجهی از این منابع را به‌صورت ریالی و ارزی هزینه کرده باشد. به هر حال بخشی از این منابع مربوط به بانک‌ها و بخشی به صندوق توسعه ملی است که آزاد می‌شوند و فروش نفت که رونق می‌گیرد و قطعا نگرانی‌ای از کسری بودجه دولت در سال‌ آینده و تورمی که وجود دارد با این تفاهم می‌تواند کاهش پیدا کند. حداقل فروش نفت می‌تواند 400 هزار میلیارد تومان بودجه سال آینده را پوشش دهد و به مهار تورم و رشد اقتصادی و کاهش مشکلات اقتصادی کمک کند.

حمایت از تولید با لغو تحریم‌ها

این عضو اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: از طرفی زمانیکه تحریم‌ها لغو شود دست و پای فعالان اقتصادی برای فعالیت باز می‌شود؛ حمایت از تولید صرفا این نیست که از بنگاه‌ها و تولیدکننده‌های ورشکسته با تزریق تسهیلات و منابع مالی حمایت کنند که دو سال بعد باز هم ورشکسته شود! او ادامه داد: لغو تحریم‌ها و اصلاح فضای کسب‌وکار و قوانین و... همه اقداماتی در راستای حمایت از تولید است که متاسفانه دولت‌ها فکر می‌کنند حمایت از تولید به معنای حمایت از تولیدکننده ناکارآمد ورشکسته است. این نوع حمایت مانند این است که از خودروهای سنگین مستهلک که مصرف بالایی در سوخت و بهره‌وری پایینی داشته و راه باقی خودورها نیز می‌بندند و ده‌ها آسیب دیگر دارند، حمایت شود که منطقی نیست. حسینی تاکیدکرد: برخی از بخش‌های تولیدی راه را بر فعالیت سایر بنگاه‌های تولید می‌بندند و فعالیت خاصی ندارند و راه باقی تولید را می‌بندند ولی هنوز سیاست دولت این است که این نوع واحدها حمایت کند. حسینی گفت: مصداق حمایت از تولید که رهبری هم به آن تاکید داشتند لغو تحریم‌ها و برقراری روابط بین‌الملل و برقراری روابط بانکی و بازگشت منابع ارزی کشور و قرارگرفتن آن در بخش تولید و امکان گشایش LC و خرید مواد اولیه یا صادرات کالاست. این عضو اتاق بازرگانی ایران افزود: حداقل در کوتاه‌مدت آثار روانی این اتفاق می‌تواند در بازارهای مختلف اثرگذار باشد ولی اینکه این اثرگذاری چقدر ادامه داشته باشد به نحوه عملکرد دولت بستگی دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به مشکلات عدیده‌ای که کشور با آن مواجه است خیلی نمی‌تواند خوش‌بین بود که این نرخ‌ها باقی بماند چراکه این نرخ‌ها به‌دلیل آثار روانی آن چندان ماندگار نخواهد بود و بعد از چند ماه شاهد روند افزایشی قیمت دلار خواهیم بود و دلیلی وجود ندارد که نرخ دلار به‌شدت کاهش پیدا کند. حسینی در پاسخ به اینکه در ماه‌های آینده در صورت احیای برجام آیا وضعیت اقتصادی بهبودی را تجربه خواهد کرد؛ توضیح داد: حتما می‌تواند همینطور باشد؛ برجام در دوره قبلی هم نشان داد که ظرفیت و پتانسیل لازم را دارد. سال 95 و 96 تورم یک رقمی و رشد اقتصادی 12 درصدی شد و نرخ دلار نسبت به پایان دوره دولت احمدی‌نژاد کاهش پیدا کرد و به ثبات اقتصادی رسیدیم. او افزود: اگر مدیریت درست شود و دولت بتواند فضای امیدواری را حفظ کند و نخواهد گزینشی در مورد فعالیت فعالان اقتصادی عمل کند حتما شاهد اثر مثبت در اقتصاد کشور خواهیم بود.