نیم‌نگاه

قياس مع‌الفارق براي صاحبان انرژي

آرمان‌ملي: روزگذشته رسانه منتسب به دولت در گزارشي به يارانه پرداختي دولت در حوزه انرژي پرداخته بود و در اين راستا با عنوان اينکه قيمت هر متر مکعب گاز در فوب خليج‌فارس 4 هزار تومان است و نرخ محاسبه هر متر مکعب براي مشترکان داخلي 130 تومان است نتيجه‌گيري کرده بود که مصرف‌کنندگان داخلي تنها 3 درصد از قيمت واقعي گاز را مي‌پردازند و در اين حوزه بيش از 97 درصد دولت يارانه پرداخت مي‌کند. از سوي ديگر در اين گزارش اعلام شده که ايران در سال 2020 بيش از 29.5 ميليارد دلار يارانه پرداخت کرده که سهمي در حدود 16.2 درصدي را از کل يارانه پرداخت شده در جهان به خود اختصاص داده است. درواقع تردديد وجود ندارد که پرداخت يارانه پنهان که بخش اعظم آن به حوزه انرژي اختصاص دارد سالانه منابع مالي زيادي را در بر مي‌گيرد منابعي که همچنان در خصوص هدف‌گذاري صحيح آن اما واگرهاي زيادي مطرح است اما انتشار اين گزارش از آن جهت حائز اهميت است که دولت اخيرا نسبت به اصلاح نرخ تعرفه گاز اقدام کرده که از اين منظر درآمدي بالغ بر 94 هزارميلياردتومان را به بودجه تزريق مي‌کند همچنين با تغيير تعرفه برق مصرفي به پلکاني بازهم شاهد جبران منابع يارانه‌اي خواهيم بود که براي برق مصرفي در نظر گرفته شده است. اما با تمامي اين رشد درآمد عدم موافقت کميسيون تلفيق با حذف ارز 4200 توماني و تبعاتي که مي‌تواند براي جامعه و اقتصاد به‌همراه داشته باشد. دولت براي سال آينده با کسري بودجه بيش از 306 هزار ميليارد توماني مواجه خواهد شد و احتمالا نگراني از تبعات اين کسري بودجه بر اقتصاد و وعده‌هايي که براي اصلاح ساختار و بهبود اقتصاد داده شده باعث شده تا براي کاهش يارانه‌هاي پنهان برنامه‌ريزي کند که در اين راستا طرح اخير تخصيص سهميه بنزين به افراد که به گمان بسياري از کارشناسان آغازي براي گراني اين محصول استراتژيک است نيز مزيد بر علت شده تا شائبه تلاش دولت براي گراني بنزين و يا ساير حوزه‌هاي انرژي تقويت شود. البته در اين ميان بايد توجه داشت که قياس نرخ جهاني گاز با نرخ داخلي آن هم براي مردمي که دارنده بزرگ‌ترين ذخاير گازي و نفتي در جهان هستند قياسي مع‌الفارق است؛ چرا که در هيچکدام از کشورهاي نفت خيز صاحبان کالا مجبور به پرداخت قيمتي برابر با قيمت صادراتي آن نبوده و حتي بر فرض تحقق آن برخورداري از دستمزد‌هاي مناسب و خدمات رفاهي و اجتماعي باعث مي‌شود تا حذف اين يارانه توجيح داشته باشد موضوعي که متاسفانه در اين ترازوي ناموزون کفه مردم هميشه خالي بوده است.

سهم 16.2 درصدي در يارانه

براساس اين گزارش، ايران بالاترين سهم را در پرداخت يارانه انرژي در جهان دارد. ايران در سال 2020 ميلادي حدود پنج ميليارد دلار يارانه در بخش نفت، 12.5 ميليارد دلار در بخش برق و 12.2 ميليارد دلار در بخش گاز پرداخت کرده است که در مجموع 29.5 ميليارد دلار يارانه به انرژي اختصاص داده است. اين در شرايطي است که مجموع يارانه پرداخت شده انرژي در جهان عددي حدود 181 ميليارد دلار بوده است. بنابراين ايران در سال گذشته 16.2 درصد از کل يارانه پرداخت شده به حامل‌هاي انرژي را به خود اختصاص داده است. اين در حالي است که در سال 2020 مقدار يارانه پرداختي انرژي در جهان 40 درصد کمتر از سال 2019 بوده و با رقمي حدود 181 ميليارد دلار به پايين‌ترين سطح از سال 2007 تاکنون رسيد و به عبارتي ديگر حدود 50 ميليارد دلار کمتر از سال 2019 بوده است. آمارهاي آژانس بين‌المللي انرژي نشان مي‌دهد که در مجموع يارانه پرداخت شده در بخش برق در جهان در سال گذشته ميلادي، عددي معادل 50 ميليارد دلار بوده است که از اين ميزان 12.5 ميليارد دلار معادل 25 درصد سهم ايران است. مصرف برق ايران ساليانه معادل 90 ميليارد کيلو وات ساعت برآورد مي‌شود. قيمت محاسبه براي گاز بها حدود 80 تومان در هر کيلو وات ساعت است و اين در حالي است که قيمت هر کيلو وات ساعت برق در فوب خليج‌فارس يک‌هزارتومان است. با يک حساب ساده مشخص مي‌شود که مصرف‌کنندگان خانگي فقط حدود هشت درصد از قيمت فوب خليج‌فارس برق را در کشور پرداخت مي‌کنند. درواقع درآمد دولت با توجه به مصرف ساليانه و قيمت 80 تومان براي هر کيلووات ساعت 7.2 هزار ميليارد تومان است و اين در حالي است که اگر برق را به قيمت فوب خليج‌فارس به فروش مي‌رساند، اين درآمد به 90 هزار ميليارد تومان در سال افزايش پيدا مي‌کرد. شرايط در پرداخت يارانه انرژي به گاز بسيار بدتر است. مجموع يارانه پرداخت شده به بخش گاز در سال 2020 حدود 35 ميليارد لار بوده که ايران با پرداخت 12.2 ميليارد دلار يارانه در اين بخش سهمي بيش از 33 درصدي را به خود اختصاص داده است. مشترکان خانگي گاز در حالي اين سوخت را به قيمت 130 تومان در هر متر مکعب مي‌خرند که قيمت گاز در فوب خليج‌فارس هر متر مکعب چهارهزارتومان است. بنابراين ايراني‌ها فقط سه درصد از قيمت واقعي گاز را پرداخت مي‌کنند.

بنزين 20 هزار توماني

بنزين در ايران يارانه بالايي دريافت مي‌کند و با وجود آنکه در يکدهه گذشته همواره تلاش شده تا اين يارانه کاهش پيدا کند اما در عمل هر بار، با رشد قيمت دلار و نوسانات قيمت نفت، افزايش قيمت بنزين داخلي بعد از گذشت چند سال بي‌اثر شده و دوباره قيمت داخلي آن از قيمت‌هاي جهاني فاصله گرفته است. غيرواقعي‌بودن قيمت بنزين در کنار عدم بهينه‌سازي مصرف سوخت و مصرف بالاي بنزين در خودروهاي ايراني، افزايش مصرف بنزين در کشور را دامن زده است. ايراني‌ها سالي35 ميليارد ليتر بنزين مصرف مي‌کنند. قيمت بنزين يارانه‌اي در ايران 1500 تومان و به نرخ دوم سه‌هزار تومان است. اين در شرايطي است که قيمت بنزين با توجه به رشد قيمت نفت در فوب خليج‌فارس حدود 20هزارتومان برآورد مي‌شود. با توجه به اين اعداد در صورت مصرف بنزين يارانه‌اي، ايراني‌ها فقط 7.5 درصد از قيمت واقعي بنزين را پرداخت مي‌کنند. با توجه به اين موارد، در حالي‌که قيمت واقعي حامل‌هاي انرژي با توجه به مصرف يک‌ميليارد تومان است، ايراني‌ها فقط 68 هزارميليارد تومان آن را پرداخت مي‌کنند.