وارونگیِ وارونگی فرهنگی

«وارونگی فرهنگی»، هریک از فرآیندهای قابل احترام و جاری در جامعه اگر در مسیر طبیعی و منطقی خود حرکت نکنند، دچار بی‌سامانی و در صورت تداوم «آنومی» یا وارونگی می‌شوند. اولین عارضه نامطلوب این وارونگی سرگشتگی معتقدان و بلاتکلیفی آنها و سپس مساعد شدن زمینه جایگزینی معیارهای کاذب و بیگانه‌‌ساز بوده که تداوم این استحاله به بی‌هویتی و غلبه هویت‌های غارتگر می‌شود. خطرناک‌ترین، ویرانگرترین و غیرقابل‌ جبران‌ترین شکل این وارونگی و بی‌سامانی وارونگی فرهنگی است که در جامعه در حال وقوع است. در صورت خالی شدن عرصه ساختاری فرهنگ از صاحب نظران و خردوران و جایگزینی آنها با جنجال‌ سالاران و دانشمندان و کارشناسان فاقد توانمندی‌های علمی و تخصصی، جامعه شاهد حوادث و وقایعی می‌شود که نه تنها تاثر و تاسف عمیق را به‌ دنبال دارد، بلکه باعث نگرانی زاید الوصف دلسوزان و باورمندان واقعی می‌شود. صفحات حوادث رسانه‌های مکتوب و بخش‌های مختلف فضای مجازی مملو از اینگونه رویدادها بوده و در پاره‌ای از مواقع برجسته‌سازی و بزرگ‌نمایی رویدادهای یاد شده در فضای مجازی التهاب و اضطراب اجتماعی را بر بخشی از افکار عمومی مستولی می‌کند. به‌‌رغم وجود و تشکیل نهادها و سازمان‌های متعدد و مختلف و فعال در این زمینه‌ها و صرف بودجه‌های قابل توجه حرکت‌های پیشگیرانه و کنترولگر در محورهای مورد نظر بسیار کند و شوربختانه در پاره‌ای از موارد دارای نتایج معکوس است. در اینجا به‌ عنوان شاهد و مثال تعدادی از وقایع را که در همین یک‌ ماه اخیر اتفاق افتاده عرض می‌کنم. در زمینه توسعه و گسترش خرافات در ابعاد مختلف از کف‌ بینی و انواع فالگیری‌های اینترنتی و تلفنی و تبلیغات پردامنه در فروش طلسم‌جات گوناگون با قیمت‌های چند میلیونی، کشتار کفتارها برای بخشی از بدن‌شان از جهت فایده این جانور در چرخه طبیعی محیط زیست و حیات وحش لطمات جبران ‌ناپذیری به این فرآیندها وارد می‌کند. همسو با حرکت ناپسند عرضه آزادانه مهره مار در حاشیه برخی از خیابان‌های اصلی تهران و کلانشهرها برای جذب محبت و فتح قلوب مکمل افسوس بر وارونگی فرهنگی در جامعه است؛ ارزش‌های قدرتمند و نورانی به‌‌وسیله تهاجم یکپارچه و گسترده خرافات تهدید شده و ارکان باورهای اصیل را خدشه‌دار می‌کند. کم‌ توجهی نهادهای متولی در ابعاد فرهنگی از یکسو و سرمایه‌گذاری‌ها و تلاش‌های آشکار و نهان لابی‌های باورستیز از سوی دیگر بازار این شیادان را پررونق‌تر و گرمتر می‌کند. اینترنت همراه با محاسن و امتیازات علمی و فنی از جمله تسهیل دسترسی به انبوه اطلاعات در زمینه‌های مختلف عوارض و آسیب‌های ویرانگری را وارد جوامعی نظیر جامعه ما می‌کند که هیچ گونه بسترهای فکری و فرهنگی برای ورود و کاربرد این فناوری فراهم نکرده است. در این میان قمارهای اینترنتی در کنار آسیب‌های اخلاقی و بد آموزی‌های فرهنگی و اجتماعی در کنار کلاهبرداری‌های ریز و درشت و توسعه روابط غیراخلاقی آفات متعدد این فرآیند بوده که همت جدی و قصد واقعی برای بذل توجهات مخصوص والدین و مربیان و متولیان جامعه را طلب می‌کنند. فروش پروتزهای قلابی ویژه جراحی‌های سر و گردن توسط یک زوج پزشک و سودهای هنگفت میلیاردی از این حرکت غیرانسانی و دور از اخلاق بیانگر این وارونگی فرهنگی است که دیگر قانون‌ستیزی و هنجارشکنی در فضای اشخاص فاقد تحصیلات محدود نمانده و چند سالی است که شاهد ظهور و افزایش بزهکاران ‌یقه‌سفید هستیم که عناوین ارزشمند و مورد احترام جامعه را نیز لگدمال و بی‌ارج و قرب می‌کند. از نگاه رفتارشناسی نیاز و فقر را نمی‌توان انگیزه اصلی این گونه هنجارشکنی‌ها قلمداد کرد، چرا که گاه وضعیت مالی برخی از این اشخاص سرمایه‌های هنگفت و شگفت‌انگیز هستند. آسیب‌ شناسی گسترش بزهکاری در بین یقه ‌سفیدها و دارندگان مدارج تحصیلی و علمی توسط اساتید و نخبگان جامعه‌ شناسی و جرم‌ شناسی؛ می‌تواند نسخه شفابخشی در پیشگیری و کنترل آسیب‌های یاد شده باشند. از آنجا که بیان نارسایی‌ها و رویدادهای عجیب گاه حمل بر سیاه‌نمایی یا تضعیف دولت عنوان می‌شود، بیان این گونه موارد در قالبی لطیف و خالی از زهرکلام‌های تهاجمی حداقل انجام وظیفه نخبگان بوده و نباید همه دلسوزان را با این گونه انگ‌های طاقت‌فرسا از دایره اصلاح خارج کرد.