رویای اشتغال در دولت انقلابی محقق می‌شود؟

آرمان ملی: چالش اشتغال و بیکاری یکی از معضلاتی بوده که دولت‌های مختلف همواره با آن دست به گریبان بوده‌اند. مروری بر آمارهای منتشر‌شده از سوی نهادهای رسمی کشور، نشان می‌دهد در فاصله سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵، جمعیت شاغلان ایران از حدود ۸/۸ میلیون نفر به حدود ۱۱ میلیون نفر رسیده است. این روند بدان معناست که در این سال‌ها، به طور متوسط سالانه ۲۲۵ هزار نفر شغل جدید ایجاد شده است یا نیاز به شاغل افزایش داشته است. این در حالی است که در این سال‌ها، اقتصاد کشور با چالش‌های بزرگی مثل تغییر سیستم اداری با وقوع انقلاب و نیز درگیر شدن در یک جنگ تحمیلی همراه بود. در دوره بعدی یعنی در فاصله سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ نیز میزان شاغلان موجود در اقتصاد کشور به حدود ۹/۱۴ میلیون نفر رسید. این آمار حاکی از این است که در این دوره، به طور متوسط سالانه در حدود ۳۸۳ هزار نفر شاغل جدید به مجموعه افراد دارای شغل در اقتصاد کشور افزوده شده است. با پایان جنگ یکی از گام های مهم در راستای توسعه کشور، تدوین برنامه‌های توسعه بوده است که تاکنون شش برنامه توسعه با بازه زمانی پنج ساله تدوین و اجرا شده است. در همه این برنامهها یکی از اهداف برنامه ایجاد اشتغال بود. بر همین اساس در آخرین برنامه تدوین شده پنج ساله که برنامه ششم توسعه بود، ایجاد شغل سالانه برای 952379 نفر پیش بینی شده بود. همچنین سند چشم‌انداز بیست‌ساله ایران که سندی جهت تبیین افقی برای توسعه کشور در زمینه‌های مختلف فرهنگی، علمی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است، توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام تدوین شد که در آبان 1382 از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شده است. اجرای این چشم‌انداز از سال ۱۳۸۴ و در قالب چهار برنامه توسعه ۵ ساله انجام می‌گیرد. سال ۱۴۰۴ خورشیدی (۲۰۲۵ میلادی) افق چشم‌انداز است. در سند چشم انداز بیست‌ساله در افق ١٤٠٤ هجری شمسی، اشتغال کامل در نظر گرفته شده است (هر چند بر اساس علم اقتصاد نرخ بیکاری صفر درصد امکان تحقق ندارد و کشورهای توسعه یافته و با اقتصاد قوی همواره سعی می کنند نرخ بیکاری را در حد مشخص و معینی نگاه دارند).

تاثیر تحریم بر اشتغال

اما مهم ترین معضل پرونده هسته ای ایران بود که باعث اعمال تحریم های شدیدی علیه ایران شد، دولت یازدهم و دوازدهم با وجود امضای برجام و معضلات ناشی از خروج آمریکا از برجام و همچنین همه گیری بیماری کرونا بر اساس آماری که حسن روحانی در جلسه شورای عالی اشتغال در دوم فروردین 1400 ارائه کرده متوسط سالانه۵۵۵ هزار شغل در کشور ایجاد کرده است. که با توجه به میزان پیش بینی شده در اهداف برنامه ششم توسعه کاهش 41.72- را نشان می دهد. به دنبال تشکیل شورای عالی اشتغال در 2 دی ماه با حضور رئیس جمهور، بهادری جهرمی سخنگوی دولت با انتشار پیامی در صفحه توئیتری خود نوشت: ایجاد شغل یکی از مأموریت‌های اصلی تمام نهاد‌ها در بدنه دولت است. تشکیل دومین جلسه «شورای عالی اشتغال» به فاصله کوتاه، نشانگر عزم جدی دولت مردمی برای رونق تولید و اشتغالزایی است. در جلسه شورای عالی اشتغال دستگاه‌های مختلف گزارشی از عملکرد خود درخصوص اجرای مهم‌ترین مصوبه نشست قبلی ارائه کردند. بر اساس این مصوبه، تا پایان ۱۴۰۱ باید یک میلیون و ۸۵۰ هزار شغل ایجاد شود. علی قنبری ، اقتصاددان و استاد دانشگاه درباره مولفه‌های مورد نیاز برای تامین اشتغال در ایران به سوالات «آرمان ملی» پاسخ داد که در ادامه می‌خوانید.

اخیرا سخنگوی دولت تاکید کرده که «عزم دولت مردمی برای اشتغالزایی جدی است» . دولت سیزدهم چگونه می‌تواند در مسیر اشتغالزایی موفق باشد؟

دولت باید به یکسری اصول مومن باشد یعنی بتواند اقدام به ایجاد شغل‌های پایدار کند تا افراد به آینده امیدوار باشند. همچنین باید به بخش خصوصی اجازه فعالیت داده شود و اشتغال از بخش دولتی به بخش خصوصی منتقل شود. باید تصمیماتی اتخاذ شود و به نحوی عمل شود که نه تنها دولت بزرگتر نشود بلکه حتی المقدور کوچک‌تر هم بشود. دولت شغل‌های خدماتی اضافه را رها و آنها را به بخش خصوصی منتقل کند. ضمن اینکه در ادارات به اندازه نیاز، نیرو به کار گرفته شود.

همانطور که می‌دانید شورای اشتغال به منظور بررسی عرضه و تقاضای بازار کار و چگونگی ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا و همچنین ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌هایی که‌تصمیمات آنها مؤثر بر عرضه و تقاضای بازار کار و اشتغال و بیکاری است و نظارت و پیگیری بر چگونگی تحقق اهداف کمی و کیفی اشتغال در‌برنامه‌های مصوب «‌شورای عالی اشتغال» تشکیل می‌شود. این شورا چه نقشی در تامین اشتغال در جامعه دارد؟

شورای اشتغال باید به نحوی عمل کند که از ایجاد شغل های خدماتی و کاذب جلوگیری شود و صرفا افراد را به عنوان شغل پایدار بپذیرد. باید به نحوی باشد که بخش خصوصی تقویت شود تا جایی که دولت در آینده صرفا کار نظارتی و برنامه‌ریزی انجام دهد و سایر امور به بخش خصوصی واگذار شود.

دراین شرایط عنوان شد سن بازنشستگی افزایش پیدا کرده است. این تصمیم چه تاثیری بر اشتغال دارد؟

دولت اگر به دنبال اشتغال زایی و کاهش نرخ بیکاری است، نباید سن بازنشستگی را افزایش دهد چرا که یک پارادوکس در دولت است. اکنون نیاز است افراد مسن را از مشاغل فرا بخوانند تا بازنشسته و بازخرید شوند .پس از این مرحله است که جوانان و افراد توانمند مشغول به کار می‌شوند.

تصور می‌کنید تحریم ها چه اثری بر اشتغال گذاشته است و با لغو آنها می‌توان به اشتغالزایی درکشور امیدوار بود؟

در ابتدا باید بخش خصوصی را فعال کنند تا دولت حتی المقدور کوچک و کوچک‌تر شود و به شغل‌های مولد و زیربنایی و تولیدی رو بیاورند. شرایط اقتصادی کشور به نحوی است که تورم و بحث محدودیت‌های کرونایی و مسائل و مشکلات برجامی و FATF به کشور اجازه نمی دهد که موفق باشد. تا زمانی که این مسائل حل نشود اشتغال مولد به شکلی که مدنظر دولت است، ایجاد نخواهد شد.

اشتغالزایی تا چه اندازه در بودجه 1401 لحاظ شده است؟

دولتی که درصدد ایجاد شغل است باید حتی المقدور بودجه‌های عمرانی خودش را افزایش دهد ولی بودجه عمرانی خیلی کم است و نمی‌توان اذعان داشت بودجه 1401 کمکی به وضعیت اشتغال می‌کند.