توافـــق در ایستگاه هشتم مذاکـــرات؟

آرمان ملی- هشتمین دور مذاکرات احیای برجام از امروز در هتل کوبورگ وین استارت می‌خورد و طرفین مذاکره برای حل اختلافات موجود و تقویت نقاط اشتراک در راستای نیل به یک توافق خوب تلاش می‌کنند. این در حالی است که پیش از این طرفین برجام مذاکرات دور هفتم را خوب و سازنده ارزیابی کرده‌ و نسبت به مذاکرات دور هشتم و توفیق در آن ابراز امیدواری نموده‌اند. با این حال هنوز هم بسیاری معتقدند که اگر ایران به مذاکره رو در رو با آمریکا رضایت می‌داد مساله زودتر حل می‌شد چرا که اساسا قرار است آمریکایی‌ها تحریم‌های ایران را لغو کنند و اروپایی‌ها نیز آنطور که روند عملکردشان طی سال‌های گذشته نشان داده در حل این موضوع ناتوان بوده‌اند. به هر صورت مذاکرات دور هشتم شاید بتواند سر آغازی برای پیشرفت هر چه بیشتر طرفین در مذاکره برای رسیدن به توافق باشد و آنچه مسلم است باید منتظر ماند و دید طرفین برجام برای رسیدن به توافق تا کجا از مواضع خود کوتاه خواهند آمد.

موضع ایران

نگاهی به مواضع و رویکردهای کشورمان در خصوص مذاکرات پیش رو در جهت رسیدن به توافقی مطلوب و برداشته شدن تحریم‌ها، نشان می‌دهد که ایران هیچگاه قدمی برای به بن‌بست رسیدن مذاکرات بر نداشته و اتفاقا بر عکس همواره این ایران بوده که با عمل به تعهدات و وظایفش در قبال برجام از سایرین پیشی گرفته است. صحبت‌های اخیر اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی که مطرح کرده ایران غنی‌سازی بالاتر از 60 درصد نخواهد داشت و اجازه برای تعویض دوربین‌های مجتمع تسای کرج برای بازرسی‌های آژانس نشانه هایی از حسن نیت ایران و چراغ سبز برای توافق و مذاکراتی سازنده است. قدر مسلم رویکرد ایران در مذاکرات وین 8، مبتنی بر مطالبه‌گری کشورمان در خصوص مسئله رفع تحریم‌ها است. بدیهی است که این مهم اصلی‌ترین پیش شرط احیای برجام محسوب می‌شود و به همین دلیل، تیم مذاکره کننده هسته‌ای کشورمان تاکید دارد که این موضوع در اولویت مذاکرات میان طرفین مورد بررسی قرار گیرد. هدف از این اصرار و پافشاری صحیح، بهره‌مندی واقعی ایران از رفع تحریم‌هاست. در هر حال، اکنون آمریکا و تروییکای اروپایی باید تکلیف خود را در قبال این مطالبه حقوقی، منطقی و مستدل کشورمان روشن کنند. احیای صوری برجام بدون رفع واقعی تحریم‌ها، جایی در عرصه سیاست خارجی و اقتصاد کشورمان نخواهد داشت. در مذاکرات وین 8، این مولفه به صورت خاص از سوی تیم مذاکره کننده هسته‌ای کشورمان مورد تاکید قرار خواهد گرفت. دراین میان، حتی به طرف مقابل ماموریت داده شده است تا پیشنهادات عملیاتی خود را در این خصوص ارائه کنند اما در دو دور قبلی مذاکرات تروئیکای اروپا به جای ارائه پیشنهادات سازنده در خصوص رفع تحریم‌ها صرفا به انتقاد از کلیت طرح این مطالبه از سوی کشورمان پرداختند. نکته اینجا است که آمریکا و اروپایی‌ها در صدد هستند با تاکید مداوم بر محدودیت زمان در مذاکرات از یک سو و کارشکنی در پروسه احیای واقعی برجام، کشورمان را نسبت به پذیرش توافقی یکطرفه تحت فشار قرار دهند. اما ایران صرفا به توافق خوب می‌اندیشد و توافق خوب، توافقی است که ضریب پایداری بالا و قابلیت ابطال‌پذیری پایینی داشته باشد و مهم‌تر از آن تضمین محور و تعهد محور باشد. حال باید دید این رویکرد چه میزان از سوی طرف‌های مقابل مورد قبول واقع خواهد شد.

حمایت شرقی‌ها

نگاهی به دسته بندی طرفین مذاکره به وضوح نشان می‌دهد که جدای از آمریکا که در مذاکرات حاضر نیست طرفین مذاکرات در وین به دودسته موافق ایران و مقابل ایران تقسیم شده‌اند. جبهه موافق ایران چین و روسیه و جبهه مقابل ایران تروئیکای اروپا متشکل از فرانسه، انگلیس و آلمان هستند که همواره در کنار اظهاراتشان مبنی بر حفظ و پایبندی به برجام و لزوم احیای هر چه سریعتر این توافق همواره نسبت به فعالیت‌های هسته‌ای ایران نیز ابراز نگرانی کرده‌اند. این در حالی است که از مذاکرات دور هفتم تا کنون روسیه و چین مواضعی محکم در حمایت از ایران داشته‌اند و آمریکا را موجب بر هم خوردن توافق دانسته‌اند. چنانکه اخیرا میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در مذاکرات وین نوشته: «ما بر اساس این ذهنیت پیش می‌رویم که همه ما در یک قایق هستیم. هیچ جبهه متحدی علیه ایران در مذاکرات وین وجود ندارد. در دور قبلی گفت‌وگوها، مذاکره‌کنندگان به دنبال پیشرفت سریع مذاکرات بودند. ما باید تلاش خود در جهت تکمیل موفقیت‌آمیز مذاکرات در اسرع وقت، ترجیحاً تا اوایل فوریه هدایت کنیم. پیشرفت در مذاکرات به عوامل بسیار زیادی بستگی دارد و از پیش نمی‌توان آن را به صورت دقیق اعلام کرد. ابتدای فوریه به نظر می‌رسد، برنامه زمانی واقعی باشد.» سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه نیز در تازه‌ترین اظهارنظر خود در خصوص مذاکرات وین اظهار داشته است: «مذاکره کنندگان وین در حال کار روی بسته‌ای از توافقات با هدف احیای برجام هستند و احتمال زیادی وجود دارد که این اتفاق بیفتد.» از طرف دیگر ژائو لیجیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین نیز مطرح کرده است: «آمریکا باید در رویکرد فشار حداکثری خود تجدیدنظر کرده و تمامی تحریم‌های غیرقانونی علیه ایران و نیز فشار‌های ناشی از این تحریم‌ها علیه کشور‌های ثالث را لغو کند. ایران نیز در همین راستا باید به پایبندی کامل به تعهدات برجامی بازگردد.» این نوع رویکرد طرفین چینی و روسی نشان می‌دهد که چین و روسیه با ایران در یک قایق هستند و باید دید در مذاکرات دور هشتم نوع موضع گیری‌ها و سمت گیری‌ها از سوی تروئیکای اروپایی چگونه خواهد بود .

اخلال غربی‌ها

هر چقدر که مواضع شرقی‌ها نسبت به ایران سویه حمایت‌گونه دارد بر عکس غربی‌ها و به ویژه تروئیکای اروپایی مواضع نه چندان سنجیده و سازنده‌ای نسبت به ایران داشته‌اند. چنانکه به اذعان برخی رسانه‌ها یک منبع با اشاره به مانع‌تراشی تیم مذاکره کننده فرانسه در وین گفت: پیش‌نویس وین در زمانی که فرانسوی‌ها نبودند، پیشرفت داشت، اما به محض بازگشت آنها، کند شدن روند گفت‌گو‌ها محسوس بود. این منبع آگاه درباره عملکرد برخی از کشور‌های اروپایی در دور پیشین مذاکرات وین گفته؛ تیم مذاکره کننده فرانسه نقش سازنده‌ای در مذاکرات ایفا نمی‌کرد و عمدتا با سنگ‌اندازی‌های خود سرعت پیشرفت در گفت و گو‌ها را تا حد قابل توجهی پایین آورده بود. این منبع آگاه افزود: پیش‌نویس‌ها تا حد قابل قبولی پیشرفت کرده بود؛ ولی بعد از بازگشت نمایندگان فرانسه از کنفرانس لیورپول و مخالفت آن‌ها با پیش‌نویس‌ها، مسیر مذاکرات مختل شد؛ این امر باعث شد که در جلسه داخلی بین کشور‌های ۱+۴، بحث‌هایی شکل بگیرد. این در حالی است که در تازه‌ترین اقدام حساسیت برانگیز از سوی سه کشور اروپایی، لیز تراس انگلیس با میزبانی از وزرای امور خارجه شورای همکاری خلیج فارس، در بیانیه‌ای ضد ایرانی و مشترک با این کشور‌ها مدعی شد: «مذاکرات وین با هدف احیای برجام «آخرین فرصت» برای بازگرداندن امنیت به منطقه و جلوگیری از تشدید تنش‌ها است. ایران برای مقابله با بحران در منطقه باید این فرصت را غنیمت بداند و از آن استفاده کند. ایران باید علاوه بر این به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی همسایگان خود احترام بگذارد و حمایت از گروه‌های نظامی را کنار بگذارد.» به نظر می‌رسد در مذاکرات پیش رو باید منتظر رویارویی طرفین برجام باشیم و باید دید از درون این مذاکرات چه نقاط اشتراکی بیرون خواهد آمد و آیا دود سفید توافق از هتل کوبورگ وین خارج خواهد شد یا مسیر مذاکرات به سمت و سوی دیگری خواهد رفت.