سایه تحولات منطقه بر روند مذاکرات تهران و ریاض
آرمان ملی: مذاکرات ایران و عربستان پس از 4 دور گفت و گوی فشرده در بغداد متوقف شده و معلوم نیست که این مذاکرات که به اذعان طرفین بسیار مطلوب و سازنده پیش رفته و حتی بنابر برخی روایتها به بازگشایی کنسولگری و سفارتخانهها نیز منتج شده بوده چه زمانی از سر گرفته خواهد شد. آنچه مسلم است مقامات ایرانی همچنان بر لزوم گفت و گوی بیشتر تاکید دارند و معتقدند که پیشرفت مذاکرات منوط به این است که ریاض از اظهارات صرف رسانهای فراتر برود و اگر شاهد جدیت از سوی آنها باشیم، قطعا دور بعدی میتواند برگزار شود. حال باید دید که با توجه به تنش اخیری که میان عربستان و لبنان رخ داده و به قرائت کارشناسان بر مذاکرات تهران- ریاض نیز سایه انداخته سعودیها چه میزان نسبت به دور بعدی مذاکرات تمایل نشان خواهند داد.
عناصر تاثیرگذار
روابط ایران و عربستان همچنان در حالت سابق به سر میبرد و هنوز طرفین به توافق اصلی و قطعی برای از سر گیری روابط دیپلماتیک و باز کردن کنسولگریها و سفارتخانهها نرسیدهاند. این در حالی است که طرفین تاکنون4 دور از مذاکرات را در راستای احیای روابط در بغدا به پایان رساندهاند اما با وجود بدست آمدن برخی موافقتهای اولیه هنوز تا رسیدن به توافقی جامعه میان دو کشور زمان باقی است و مسائلی میان دو کشور باقی مانده که هنوز حل نشده است. با این حال اواسط مهرماه بود که حسین امیر عبداللهیان وزیر امور خارجه کشورمان در خصوص احیای روابط با عربستان گفت:« نیازمند گفتوگوهای بیشتر هستیم و تا این مرحله به نتایج و توافقاتی رسیدهایم و دو طرف نسبت به اجرای توافقات در زمان مناسب خودش اقدام و اطلاع رسانی خواهند کرد. از استمرار گفتوگوها و نتایج عملی که به نفع دو طرف باشد و به نفع منطقه خواهد بود، استقبال میکنیم.» این در حالی است که به قرائت برخی تحلیلگران و کارشناسان تحولات منطقه و سایر کشورها به ویژه تحولات لبنان، یمن، عراق و حتی افغانستان بر روی مذاکرات میان تهران و ریاض سایه افکنده و قدر مسلم تاثیرگذار ظاهر خواهد شد. اظهارات
قرداحی، وزیر اطلاع رسانی لبنان در برنامهای تلویزیونی که جنگ یمن را پوچ خوانده بود و از دفاع انصارا... در برابر تجاوز خارجی حمایت کرده، ریاض را عصبانی ساخته و روابط لبنان با عربستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس در حالی بدتر میشود که آن کشور به حمایت مالی دولتهای عربی برای احیای اقتصاد خود به شدت نیاز دارد. برخی معتقدند که بحران دیپلماتیک ایجاد شده میان لبنان و عربستان به دنبال اظهارات جورج قرداحی نشان دهنده گستردگی دامنه درگیری و ناسازگاری میان تهران و ریاض است و به رغم آنکه دو طرف در اظهارنظرهای رسمی در مورد مثبت بودن دیدارهای دو جانبه سخن میگویند. با اتفاقات رخ داده به نظر میرسد که تشدید تنش میان عربستان و برخی کشورهای منطقه ناخود آگاه بر روی روابط با ایران تاثیر گذار باشد. چنانکه برخی تحلیلگران تاثیرپذیری این روابط از تحولات منطقهای را عاملی میدانند که میتواند در روند گفتوگوها وقفهای ایجاد کند.
انگیزههای مذاکره
مذاکرات ایران و عربستان ابعاد و زوایای گوناگونی دارد برخی منابع خبری میگویند: به رغم وجود تنشها و اختلافات گسترده و قدیمی در روابط ایران و عربستان در مورد موضوعاتی نظیر بحرانهای عراق، لبنان و افغانستان، دیدارهای اخیر مسئولانِ دو کشور در عراق و آمریکا حاکی از این است که تغییراتی قابل توجه در روابط این دو کشور رقیب خاورمیانهای در حال وقوع است. این منابع به این مساله اشاره دارند که در جریان چهار ملاقات مسئولان ایران و عربستانی در عراق و یک ملاقات آنها در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک آمریکا، ایرانیها به عربستان سعودی، نقشه راهی را جهت تنش زدایی و بهبود مجدد روابط دو طرف پیشنهاد کردهاند و منتظرِ پاسخ طرفِ سعودی هستند. به احتمال فراوان، نقشه راه ارائه شده از سوی ایران، طیفی از موضوعات را شامل میشود و با در نظر گرفتن مورادی نظیر عقب نشینی و کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه خاورمیانه، ترس از اوج گیری تنشها در آینده، چالشهای اقتصادی و مجموعهای از دیگر مسائل، عملا تهران و ریاض را در امر تنش زدایی در روابط دو جانبه خود مصممتر کرده است. با این همه، باید اذعان کرد که هنوز هم در روابط عربستان
و ایران، موارد و موضوعاتی هستند که موجب ایجاد اختلاف و اصطکاک در روابط دو طرف میشوند. در این راستا، موضوعاتی نظیر مبهم بودن رویههای آتی دولت ایران در حوزه مسائل منطقهای و همچنین سرنوشت نامشخص توافق برجام نیز بر روند تنش زدایی میان تهران و ریاض سایه افکنده است. آنچه مسلم است انگیزههای تهران از تشن زدایی با ریاض، تا حد زیادی ماهیتی متفاوت دارند. اقتصاد ایران در سالهای اخیر آسیبهایی جدی را از تحریمهای دولت آمریکا متحمل شده است. با این حال، تنش زدایی میان تهران و ریاض و از سرگرفتن مبادلات تجاری میان دو کشور موجب خواهد شد تا حدی، فشارهای اقتصادی علیه ایران کاهش یابند. از سویی، تهران بهبود روابط با عربستان را مسالهای میبیند که با استفاده از آن میتواند میان ریاض و واشنگتن نیز ایجاد اختلاف کند. این در حالی است که اخیرا سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با بیان اینکه تماسها بین ایران و عربستان قطع نشده است، گفته برگزاری دور بعدی گفتوگوها بین دو کشور منوط به جدیت ریاض است. سعید خطیبزاده تاکید کرده: تماسها بین ایران و عربستان قطع نشده است، البته بعد از دور چهارم گفتوگوی جدیدی به صورت حضوری انجام نشده
است. گفتوگوها به صورت صریح و شفاف انجام شده و پیشرفت گفتوگوها منوط به این است که ریاض از اظهارات صرف رسانهای فراتر برود و اگر شاهد جدیت از سوی آنها باشیم، قطعا دور بعدی میتواند برگزار شود.
