ضرورت سیستم غیرمتمرکز مدیریت شهر

حوزه مدیریت شهری در ایران گرچه در نگاه اول دارای ساختار و مکانیسم‌های مشخصی است که نماد آن را در وظایف و عملکرد نهادهایی همچون شورای شهر و شهرداری‌ها می‌توان مشاهده کرد اما این دو نهاد نقشی یگانه و مطلق در حوزه مدیریت شهری ندارند و علاوه بر این دو، نهادها و سازمان‌های دیگری نیز وجود دارند که دارای نقش و وظایف بعضا مشخص، تعریف شده و معلوم، و بعضا نامشخص و مبهمی‌در مدیریت شهری دارند. بنابراین مساله «تعدد» نهادها و دستگاه‌های دخیل در حوزه مدیریت شهری را می‌توان یکی از مهم‌ترین مسائل و چالش‌های این حوزه در ایران ارزیابی کرد که متعاقبا به تولید زنجیره‌ای از ابهامات، تداخل وظایف، عدم مشخص بودن دقیق وظایف نهادها و مسئولیت گریزی را سبب شده است. در ایران شورای شهر و شهرداری‌ها را نماد حوزه مدیریت شهری و مهم‌ترین نهادهای موثر در این حوزه می‌دانیم اما این دو نهاد نقش یگانه و 100درصدی در این حوزه ندارند و بخشی از اختیارات و وظایف سیستم مدیریت شهری در اختیار نهادهای دیگری قرار گرفته است. این وضعیت اقتضا می‌کند برای دستیابی به موفقیت در حوزه مدیریت شهری نهادهای دخیل در این حوزه شناسایی قرار گرفته و حوزه اختیارات و وظایف آنها در مکانیسم مدیریت شهری مشخص شوند. این مساله یکی از مهم‌ترین پیش نیازها و ضرورت‌های کارآمدی سیستم مدیریت شهری است. تعدد دستگاه ها و نهادهای مربوط به حوزه مدیریت شهری علاوه بر آنکه نتوانسته است نتیجه مطلوبی از این شیوه حکمرانی شهری در سال های گذشته رقم بزند بلکه به تولید سلسله‌ای از مسائل و مشکلات در این حوزه انجامیده که برخی از آنها را می‌توان به شرح ذیل احصا کرد؛-تعداد بالای نهادهایی که جایگاهی برای آنان در نظام مدیریت شهری در نظر گرفته شده باعث ایجاد ناهماهنگی و تعارض در بین این نهادها شده است. -حوزه قانونگذاری در حیطه مدیریت شهری به دلیل عدم تمرکز دچار اغتشاش در شناسایی و اولویت بندی نظام مسائل مدیریت شهری است. شورای شهر و شهرداری‌ها در موارد زیادی به نهادهای نمادین تبدیل شده‌اند و بدل به دستگاه‌هایی روتین شده‌اند. به دلیل عدم ارتباط و آشنایی مستقیم برخی از نهادهای تصمیم گیر و قانون گذار در حیطه مدیریت شهری، مسیر سیاستگذاری به بیراهه رفته است. میان نهادهای موثر در این حوزه هماهنگی‌ای وجود نداشته و این دستگاه‌ها هر کدام به صورت جزیره‌ای به فعالیت می‌پردازند.
عــدم مشخص بودن دقیق وظایف و اختیارات، مسأله نظارت و حسابرسی از این نهادها را دچار اختلال کرده است و دستگاه‌ها در رابطه با وظایف خود پاسخگو نبوده‌اند. بسیاری از مسائل نظام شهری نظیــر آلودگی هوا با وجود موظف بودن نهادهای بسیار پرشمار برای آن، به حاشیه رفته و بدل به معضل مدیریتی شده‌اند.
در راستای رفع معضلات فوق الذکر که ناشی از وضعیت غیرمتمرکز نظام مدیریت شهری است شناسایی نهادهایی که در این حوزه دارای جایگاه و نقش هستند از اقتضائات اصلی و اولیه حرکت به سمت اصلاح این وضعیت به شمار می‌رود. بنابراین در راستای انتظام بخشی به این نهادها شناسایی آنها ضروری به نظر می‌رسد. برخی از نهادهای موثر حوزه مدیریت شهری را می‌توان به شورای شهر، شهرداری، مجلس شورای اسلامی، فراکسیون مدیریت شهری و کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس، معاونت عمران و توسعه امور شهری و روستایی وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی و شورای عالی شهرسازی و معماری، معاونت آب و فاضلاب و انرژی وزارت نیرو اشاره کرد. نهادهای فوق الذکر مهم ترین نهادهایی هستند که دارای میزانی از نقش در حوزه مدیریت شهری هستند و در سال‌های گذشته عدم هماهنگی و همکاری میان این نهادها معضلاتی برای مدیریت شهری ایجاد کرده است. برای رفع معضلات و مشکلات ناشی از وضعیت فعلی نظام مدیریت شهری پیگیری سیاست‌های زیر مفید به نظر می‌رسد؛ ایجاد یک مجمع هماهنگی متشکل از همه نهادهای دخیل در مدیریت شهری برای ایجاد ارتباط مستمر و مثمرثمر در این حوزه از ضروریاتی است که می‌باید هرچه سریع تر نسبت به عملی کردن ان اقدام کرد. -میان نهادهای دخیل و دارای اختیار در حوزه‌های مشخص می‌باید روابط فرابخشی برقرار شود. برای مثال نهادهای متعدد دخیل در حوزه آلودگی هوا می‌توانند در قالب یک گردهمایی روابطی را برای هم افزایی ظرفیت‌ها داشته باشند. -مشخص کردن دقیق وظایف و اختیارات هر نهاد به منظور پیگیری و نظارت و عدم تخطی از حوزه اختیارات می‌تواند در راستاس جلوگیری از مسئولیت گریزی و بهبود فرآیندهای نظارتی تاثیرگذار باشد. نقش شهرداری‌ها و شورای شهر به عنوان دو نهادی که نزدیک‌ترین ارتباط ملموس و اجرایی را با مسائل مدیریت شهری دارند می‌باید در حوزه سیاستگذاری‌ها افزایش یابد. کارآمدی و موفقیت نظام مدیریت شهری به عوامل متعددی بستگی دارد. یکی از مهم ترین عوامل، نهادها و دستگاه‌هایی هستند که می‌باید به امر سیاست‌گذاری، قانون گذاری و اجرا مشغول باشند. تعدد نهادهای مربوط به حوزه مدیریت شهری و عدم توزیع مناسب اختیارات و عدم تعریف دقیق وظایف یه ایجاد معضلات و تولید زنجیره ای از نارسایی و مشکلات در نظام مدیریت شهری انجامیده که باید با اقداماتی همچون ایجاد روابط فرابخشی میان این نهادها، بازتوزیع اختیارات و ایجاد نهادی برای حصول به هماهنگی بین نهادهای مذکور مرتفع شوند.