باکو، مستعمره ترکیه شده است

آرمان ملی-علیرضا پورحسین: رئیس‌جمهور ترکیه در راه بازگشت از سفر یک روزه خود به جمهوری آذربایجان، در ارتباط با دیدارش با همتای آذربایجانی وی و رویدادهای اخیر در قفقاز گفته است که با علی‌اف در این مورد گفت‌وگو انجام دادیم و او به رویکرد قاطعانه خود ادامه می‌دهد. او اذعان کرده است که ترکیه هیچ امتیازی به اسرائیل نداده‌ است و می‌‌تواند وارد مسیر تبادل هرگونه کالا با اسرائیل شوند، همان گونه که کشورهای دیگر در این باره گام برداشته‌اند تا با اسرائیل رابطه داشته باشند. اردوغان با خطاب قرار دادن ایران گفته است که در این زمینه هیچ کشوری نباید بر سازوکارهای تصمیم‌گیری کشورهای دیگر تاثیری بگذارد و نمی‌تواند هم بگذارد. اردوغان در ادامه اظهار کرده است که امیدواریم ایران عاقلانه در این‌باره رفتار کرده و مشکلی بین ایران و آذربایجان ایجاد نشود‌. این صحبت‌ها درحالی مطرح می شود که ترکیه با چالش‌های جدی اقتصادی مواجه شده و بسیاری سفر او به باکو را در راستای پیدا کردن چاره‌ای برای خروج از بحران اقتصادی می‌دانند. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با میرقاسم مومنی، تحلیلگر ارشد مسائل قفقاز داشته است که در ادامه می‌خوانید.

اظهارات اردوغان درخصوص ایران با چه اهدافی مطرح شده است؟

ترکیه در سال‌های اخیر جریانی را ایجاد کرده است تا به نحوی یک پیمان جدید در جهان ایجاد کند که فقط کشورهای ترک زبان عضو آن باشند و خود نیز ریاست این پیمان را برعهده گیرد. آنها اجلاس خود را آغاز کرده‌اند و یک تشکل نژادی تشکیل داده‌اند. ترکیه سعی دارد ریشه‌های زبانی و قومی پیرامون خود ایجاد کند تا یک هژمونی داشته باشد و برای خود یک منطقه امن ایجاد کند. تلاش‌های زیادی در سال‌های اخیر انجام داده است و همچنان نیز در این مسیر پیش می‌رود. در این بین ترکیه بیشترین ارتباط را با دولت باکو دارد زیرا این کشور را پلی به سمت انرژی و ثروت می‌داند. ترکیه در راستای تحقق این هدف نفوذ فرهنگی و علمی خود را در باکو بیشتر کرده تا تشکل‌هایی به‌وجود آورد که باکو را به سمت ترکیه سوق دهند و مسیر برای ترکیه هموارتر شود. این درحالی است که جمهوری آذربایجان از نظر عقیدتی و مذهبی و حتی زبان هیچ سنخیتی با ترکیه ندارد اما ترکیه می‌خواهد این امر را به کنار براند. امروز نیز که اردوغان این گونه رفتار می‌کند و علیه ایران صحبت می‌کند به این علت است که می‌خواهد خود را حامی باکو نشان دهد تا جمهوری آذربایجان به این باور برسد که ترکیه در کنار آنهاست درحالی که اردوغان صرفا به ثروت باکو می‌اندیشد و اگر از جمهوری آذربایجان حمایت می‌کند به‌خاطر خودشان است نه بخاطر اینکه از جمهوری آذربایجان خوشش می‌آید. اردوغان هیچ‌گاه نگران شهرهای اشغال شده قره‌باغ نبوده و صرفا به فکر منافع خود بوده است. امروز الهام علی‌اف تمامی هزینه‌هایی که ترکیه در عرصه سیاسی و نظامی برای جمهوری آذربایجان کرده است را مطمئنا پرداخت کرده و اردوغان برای وصول چک خود به باکو رفته است.

اهداف ژئواکونومی ترکیه در قفقاز، با اسرائیل نیز در ارتباط است؟

باید توجه داشت که ترکیه نفت و گاز ندارد و به هر شکل ممکن می‌خواهد این خلأ را جبران کند. آنها امروز با یونان درگیر شده‌اند تا شاید بتوانند حفاری در دریای مدیترانه داشته باشند تا اندکی از این کمبودها جبران شود. ترکیه درست است که انرژی ندارد اما می‌خواهد با حذف ایران از مسیر انرژی، خود را به تنها محور انتقال انرژی از شرق به غرب تبدیل کند تا سهم مورد نیاز خود را نیز از این مسیر اقتصادی برداشت کند. خط لوله باکو، تفلیس، جیحان نیز در همین راستا ترسیم شده است و مقرر شده تا درصد انرژی منتقل شده از این طریق به بندر اشدود در سرزمین‌های اشغالی فرستاده شود تا مشکل انرژی اسرائیل نیز برطرف شود و به همین علت امروز اسرائیل در قفقاز نقش‌آفرینی می‌کند. اردوغان با فضاسازی قراردادهای بلندمدتی با دولت باکو به امضا رسانده است و طبق همین قراردادها نیروهای خود را وارد خاک جمهوری آذربایجان کرده است تا کل کشور جمهوری آذربایجان به نحوی زیر نفوذ ترکیه باشد. همین امر سبب شده تا ترکیه به نحوی جمهوری آذربایجان را تبدیل به مستعمره خود کند و اسرائیل نیز به شرط حضور در منطقه با این امر مخالفتی نداشته است.

اردوغان به واقع تعیین‌کننده آینده ژئوپلیتیک منطقه است؟

اردوغان این توانایی را ندارد زیرا امروز علاوه بر تنش‌هایی که با همسایگان خود از جمله یونان، سوریه، ایران و عراق دارد، با اتحادیه اروپا نیز وارد تنش شده و مجبور به اخراج 10 دیپلمات اروپایی شده است. اردوغان در درون حزب عدالت و توسعه نیز با چالش‌هایی مواجه است و چهره‌های مهمی همچون داود اوغلو از او فاصله گرفته‌اند. افکار عمومی ترکیه نیز تغییر کرده و سطح محبوبیت اردوغان نسبت به گذشته کمتر شده است. شکست‌های ترکیه در سوریه اتفاقی است که نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت. اردوغان به‌خاطر جبران آن شکست‌ها امروز در قفقاز فعال شده است. اردوغان در این میان دچار معضلات اقتصادی شده است و ارزش لیر ترکیه در مقابل دلار به شدت کاهش یافته است. نباید فراموش کرد که ترکیه به‌واسطه خرید نظامی از روسیه، با آمریکا نیز دچار اختلاف است و عملا به جز کشورهای ترک‌زبان با سایر کشورها و همسایگان خود اختلاف دارد که چالش‌های اقتصادی مشخصا می‌تواند کار را برای او سخت‌تر کند. اردوغان به همین علت سفر به باکو را برای خود سفر نجات‌بخش ترسیم کرده بود تا با کسب منافع اقتصادی از دریای خزر و باکو اندکی از زخم‌های خود را ترمیم کند. اردوغان امروز نمی‌تواند درخصوص زنگزور تصمیم‌گیری کند زیرا ایران مانع می‌شود و روسیه نیز تصمیم‌گیر بزرگ‌تری نسبت به ترکیه در قفقاز است.