ارز فردایی با دستور روحاني بود

آرمان‌ملی: تنش‌های ارزی در خلال سال 96 و اقدامات بانک‌مرکزی در آن ایام برای کنترل بازار به‌ویژه ورود این بانک به بازار فردایی باعث شد تا رئیس و معاون ارزی این بانک به اتهام اخلال در بازار ارز با تزریق 160 میلیون دلار و 20 میلیون دلار محاکمه شوند. درواقع فارغ از اینکه اقدامات بانک‌مرکزی در بازار ارز با دستور دولت وقت صورت گرفته بررسی نوسانات ارزی و شرایط حاکم بر اقتصاد کشور نشان‌دهنده اقداماتی است که در برخی از موارد به کنترل بازار منجر شده اما در برخی از موارد بی‌توجهی مسئولان به تبعات اجرای سیاست‌های متضاد در طولانی‌مدت زمینه بروز جهش ارزی را فراهم آورده است موضوعی که «احمد عراقچی» معتقد است ورود بانک‌مرکزی به بازار فردایی آن هم به‌صورت پوششی نتیجه درخواست دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی از رئیس‌جمهور بوده و نه‌تنها اقدام درستی بوده بلکه در آن برهه خروج حجم بالایی از نقدینگی را از دست دلالان بازار فردایی رقم زده است. به گفته معاون ارزی اسبق بانک‌مرکزی عدم توجه تیم اقتصادی دولت به گزارشات این بانک که بر تفاوت تراز تجاری با میزان ارز در دسترس تاکید داشت باعث شد تا تصمیماتی اتخاذ شود که بازار ارز را با جهش مواجه کند. در ادامه گفت‌وگوی «احمد عراقچی» در تشریح اقدامات بانک‌مرکزی در آن برهه زمانی را می‌خوایند.
لطفا در خصوص اقدامات بانک‌مرکزی و دلایل عدم توجه دولت به گزارشات توضیح دهید؟
در نیمه مردادماه 96 به‌سمت معاونت ارزی منصوب شدم. لذا تهیه گزارشات کارشناسی دقیق، علمی ‌و بدون هرگونه ملاحظه را در دستور کارم قرار گرفت همچنین در آن برهه همه شرایط حاکی از سنگین‌ترشدن جنگ اقتصادی ترامپ علیه کشورمان بود. این اقدامات فضا را آشفته‌تر می‌کرد. پس سمت عرضه هیچ چشم‌انداز مثبتی نداشت اما سمت تقاضا اصلا کسی در دولت حاضر نبود به محدودکردن آن حتی فکر کند. این در حالی بود که هم واردات رو به افزایش بود و هم نقدینگی به‌شدت در حال رشد بود و هم منابع در دسترس ارزی روند نزولی طی می‌کرد. از اواخر مهرماه که تقریبا مسجل شد ترامپ در خروج از برجام مصمم است، آقای رئیس‌جمهور روی یکی از گزارش‌های ما، موضوع را به آقای جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهور ارجاع دادند و گفتند «آقای جهانگیری جلسه بگذار و موضوع را تعیین تکلیف کن.» اطلاعات ما نشان می‌دهد رئیس‌جمهور (حسن روحانی ) همیشه استدلال می‌کرده که ما 100 میلیارد دلار صادرات و 80 میلیارد دلار واردات داریم پس ما با مازاد منابع ارزی روبه‌رو هستیم و نباید نرخ ارز بالا برود. حتی در جلسه‌ای که منجر به تصمیم دلار 4200 تومانی شد همین استدلال مطرح شد در حالی‌که بارها در همان جلساتی که معاون اول برگزار می‌کرد، این را توضیح داده بودم که تراز تجاری با تراز حساب جاری و تراز حساب سرمایه و تراز پرداخت‌ها تفاوت دارد.
مخالفت‌ها و نپذیرفتن‌ها منجر به چه اقدام و تصمیمی‌ شد و بانک‌مرکزی از چه زمانی به بازار فردایی ورود کرد؟
از همان شهریور 96 کارهایی که در اختیار ما بود و می‌توانستیم و می‌شد انجام داد را برنامه‌ریزی و انجام دادیم. اصلاح آیین‌نامه‌های مرتبط، رصد بیشتر و بهتر گردش منابع ارزی در سیستم بانکی، طراحی و ارتقا سامانه‌ها بخشی از این اقدامات بود. یکی از کارهایی که در زمان من انجام شد راه‌اندازی سامانه نیما بود که شروع کردیم و به نتیجه رسید. اینکه نیما به چه سمت‌وسویی رفته و آیا کارکرد درستی دارد یا نه بحث دیگری است، اما راه‌اندازی نیما اقدام مهمی ‌بود. به موازات آن اقدامات، برای اینکه بتوانیم بازار را کنترل کنیم باید بازار فردایی را کنترل می‌کردیم چون یکی از عوامل مخرب در بازار ارز، بازار فردایی بود. سال 96 آنقدر حجم معاملات فردایی بالا رفته بود که قیمت ارز در بازار فردایی تا حد زیادی قیمت ارز در بازار را تعیین می‌کرد. به همین دلیل جمع‌بندی جلسات در دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی منتهی به نامه‌ای شد که آقای شمخانی دبیر شورایعالی امنیت ملی به آقای روحانی نوشت. محتوای این نامه تحلیل بازار ارز و چند پیشنهاد بود. اما تنها موردی که به بانک‌مرکزی مربوط می‌شد، این بود که بانک‌مرکزی در بازار فردایی مداخله کند. «مداخله در بازار فردایی به‌صورت پوششی» عین متن نامه است.
در خصوص نقش آقای آقاخانی و روند وورد بانک توضیح دهید؟
دو سال قبل از اینکه سالار آقاخانی در بازار فردایی با بانک‌مرکزی همکاری کند، به‌عنوان کارگزار با بانک‌مرکزی قرارداد داشت و با بانک‌مرکزی کار می‌کرد. یعنی حتی قبل از انتصاب من به‌سمت معاون ارزی. ایشان کارگزار بانک‌مرکزی و البته نماینده صرافی یکی از بانک‌ها بود. پس از آنکه با سالار آقاخانی توافق شد که به‌صورت پوششی در بازار فردایی برای بانک‌مرکزی ارز بفروشد. با همت و دقت‌نظر همکاران بانک‌مرکزی، به نحوی برنامه‌ریزی شد که در این اقدام هیچ سوءاستفاده‌ای صورت نگرفت و تمام وجوه مربوطه به موقع و کامل به حساب‌های بانک مرکزی واریز شده است. ضمن آنکه از طریق حراست بانک‌مرکزی صلاحیت سالار آقاخانی درخواست شد و وزارت اطلاعات صلاحیت او را برای انجام این ماموریت تایید کرد. بانک‌مرکزی خرید انجام نمی‌داد و فقط فروشنده بود. معمولا در بازار فردایی اغلب معامله‌گران ارز زیادی ندارند و به اصطلاح بازاری، خالی می‌فروشند. در روز تحویل ارز، ارز تحویل نمی‌دادند و خریدار به ازای آن جریمه می‌گرفت. اما وقتی عامل بانک می‌فروخت، روز بعد ارز تحویل می‌داد. که به زیان خریدار منجر می شد. با همین اقدامات اگر اشتباه نکنم چیزی حدود 850 میلیارد تومان منابع ریالی از دست فعالان بازار فردایی خارج شد. در کنار اینکه تحت‌نظارت و رصد وزارت اطلاعات هم بودند.