قفقاز در آینده نزدیک

در روزهای اخیر، پیام مقامات ایران قبل از آن که هشداری به جمهوری آذربایجان، ترکیه و پاکستان باشد، بیشتر هشداری به تحرکات تل آویو است که در رزمایش دوستی سه برادر رد پای آن قوی‌تر از ترکیه، آذربایجان و پاکستان بوده است. در حقیقت رابطه راهبردی آذربایجان- اسرائیل، سبب انگیزه ورود پنهان مقامات جنگ‌طلب تل آیو در رزمایش دوستی سه برادر بود تا خواسته باشند خود را در برابر تهدیدات بالقوه و فزاینده ایران مصونیت دهند. به این ترتیب شرکت پنهان تل آویو در رزمایش دوستی سه برادر را باید تلاشی برای قدرت نمایی در قبال تهدیدات ایران تفسیر کرد. اگرچه رزمایش فاتحین خیبر در حکم عملیات بازدارنده برای بی‌اثری و عقیم سازی تحرکات آینده تل‌آویو در قبال تهران بوده و نشان داده است که تحرکات ضد ایرانی تل‌آویو در سایه حمایت باکو و آنکارا از طرف تهران بدون پاسخ نمی‌ماند و با واکنش متقابل ایران مواجه خواهند شد اما با توجه به تغییر در موازنه قوا در منطقه به ویژه تغییر موازنه قوای بعد از بحران اخیر قره باغ، به نظر نمی‌رسد که جهت گیری ایران بتواند تغییری در روابط راهبردی باکو- تل آویو ایجاد کند. البته ائتلاف راهبردی آنکارا- باکو نیز کمک خواهد کرد که جهت گیری‌های ایران نتواند تغییری در موازنه قوا به نفع ایران ایجاد کند. سخنان حسین امیر عبداللهیان وزیر امورخارجه نیز که گفته است، مشکلی در رابطه تهران- باکو نیست، به نظر می‌رسد که بیشتر ترجمان احساس است تا تصویر واقعیت و به نظر می‌رسد که مصرف داخلی دارد. در واقع می‌توان گفت که از بد حادثه سمت و سوها و جهت گیری ایران از پس از برگزاری رزمایش فاتحین خیبر، منجر به تقویت و استحکام راهبردی تل آویو- باکو از یک طرف و تل آویو - آنکارا از سوی دیگر خواهد شد. این فرضیه به جهت پیروزی و توفیقی که جمهوری آذربایجان در سایه حمایت ترکیه در بحران اخیر قره باغ به دست آورده است، قوت می‌گیرد. البته صرف تقویت ائتلاف راهبردی باکو- تل آویو همه دلیل اعتماد به نفس تل آویو در نزدیکی به باکو و آنکارا نیست. مسأله غم‌بار ماجرا آنجاست که اخیرا مقامات آذربایجان، شاخه زیتونی را به عنوان صلح خواهی به مقامات ایروان نشان داده‌اند که می‌تواند به منزله از سرگیری روابط دیپلماتیک دولت الهام علی اف و نیکول پاشینیان باشد. بنابراین نزدیکی به ایروان از سوی ایران کمکی به جایگاه یابی ایران در قفقاز جنوبی و سیاست اوراسیا گرایی ایران و حتی کمکی به ارتقای نقش ایران منطقه غرب آسیا نمی‌کند. ضمن آنکه سیاست‌های ترکیه سمت و سوهایی پیدا کرده است که در این معادلات می‌تواند تاثیرگذاری راهبردهای ایران را در معادلات قفقاز جنوبی کاهش دهد. منطقه‌ای بسیار حساس که ایران باید بیش از پیش به آن توجه داشته باشد.