ترکیه دنبال اختلاف میان ایران و جمهوری آذربایجان است

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: رئــیس جمهور جمهوری آذربایجان در اظهاراتی مدعی شد که ما اطلاعاتی داشتیم که کامیون‌های ایرانی به صورت غیرقانونی وارد قره باغ می‌شوند اما قطعا مثل زمان حال اطلاعاتمان واضح نبود. با توجه به این موضوع، ما از کانال‌های مختلف نارضایتی خود را از عبور غیرقانونی ابراز داشتیم اما این رویه ادامه داشت. وی سپس با اظهار اینکه آذربایجان از ایران خواسته بود که کامیون‌ها وارد خاک قره‌باغ نشوند، گفته است که جمهوری آذربایجان کنترل جاده‌ای را آغاز کرده و ارسال کامیون‌های ایران به منطقه قره باغ متوقف شد. علی‌اف ادامه داد در صورتی که ورود کامیون‌های ایران به قره باغ ادامه پیدا کند، باید مالیات پرداخت کنند. علی اف همچنین در خصوص رزمایش نظامی ایران در مرز جمهوری آذربایجان گفته است که این یک رویداد بسیار تعجب‌آور است. هر کشوری می‌تواند هرگونه رزمایش نظامی را در قلمرو خود انجام دهد اما چرا حالا و چرا در مرز ما؟ چرا زمانی که ارامنه در جبرائیل، فضولی و زنگلان بودند، چنین رزمایش‌هایی در کار نبود؟ چرا پس از آزادسازی این زمین‌ها؟ در راستای بررسی این صحبت‌ها و تنش‌ها در منطقه قفقاز، «آرمان ملی» گفت و گویی با میرقاسم مومنی، تحلیلگر ارشد مسائل قفقاز داشته است که در ادامه می‌خوانید.
جنگ لفظی ایران و جمهوری آذربایجان ریشه در چه اتفاقاتی دارد؟
انتظار می‌رفــت که پــس از پیش روی حدود 24 کیلومتری جمهوری آذربایجان در مناطق قــره‌بــاغ و آن قــسمت‌هایی که هم مــرز با ایــران است، مشکلاتی پیش آید. یکی از این مشکلات قرار گرفتــن مسیــر ترانزیت ایران به ارمنستــان در ایــن محدوده است. این تنها مسیری است که کامیون‌های بزرگ می‌توانند از آن استفاده کنند تا کالاها را به قفقاز ارسال کنند و به همین علت جمهــوری آذربایجــان خواستار اخذ عــوارض از کامیـون‌های ایرانی است. این اتفـاق سبب می‌شود تا هزینــه بیشتـــری به ترانزیت تحمیل شود. به دنبال این اتفاق، تعدادی از رانندگان کامیون‌های ایرانی توسط جمهوری آذربایجان دستگیر شدند که همچنان 2 نفر از آنها در بازداشت به سر می‌برند. این اتفاقات سبب شد تا دسترسی ایران به گرجستان و دریای سیاه با خلل همراه شود. در این شرایط و در ابتدا یک مانور نظامی توسط جمهوری آذربایجان، ترکیه و پاکستان در نزدیکی ایران برگزار شد. باید توجه داشت که جمهوری آذربایجان هیچ اقدام دیپلماتیکی در ارتباط با ایران انجام نداده و بیشترین تعامل خود را با ترکیه داشته است و امروز نیز مدعی این است که ایران اقدامات غیرعادی انجام می‌دهد. مشخصا رویه‌ای که جمهوری آذربایجان در پیش گرفته است در بلندمدت به نفع این کشور نخواهد بود. مشخصا ترکیه و پاکستان منافع خاص خود را در منطقه پیگیری می‌کنند. برای مثال پاکستان از قفقاز در راستای مسائل اختلافی خود با هندوستان بهره می‌گیرد. ایران نیز در مقابل یک مانور نظامی در مرز با جمهوری آذربایجان برگزار کرد که منجر به نارضایتی الهام علی اف شد. مانوری که ایران برگزار کرد کاملا طبیعی و معمول بوده و باید توجه داشت که در ابتدا این خود جمهوری آذربایجان بود که مانور نظامی در نزدیکی ایران برگزار کرد.
می‌توان این گونه برداشت کرد که یک کشور سوم در حال اختلاف افکنی بین ایران و جمهوری آذربایجان است؟
مشخصا آنچه که الهام علی اف در صحبت‌های اخیر خود به آن اشاره نکرده است، حضور نیروهای ترکیه و رژیم صهیونیستی در نزدیکی مرزهای ایران است که ایران در این خصوص در گذشته هشدار داده بود. مشخصا امنیت ملی خط قرمز تمامی کشورهاست و نباید انتظار داشته باشند که ایران در مقابل بی توجهی آنها، اقدامی انجام ندهد. عملا این روزها جریان پان ترکیسم در مرزهای ایران در حال تقویت است و این می‌تواند برای ایران یک چالش امنیتی در داخل ایجاد کند. روابط ما با جمهوری آذربایجان اگر قرار است که خوب باشد باید به صورت دوطرفه باشد. تاریخ جمهوری آذربایجان به تاریخ ایران گره خورده و این کشور جز حوزه تمدنی ایران هستند. زمانی که ما به کتابخانه‌های جمهوری آذربایجان مراجعه می‌کنیم، هنوز هم منابع مهمی علمی و تاریخی آنها به زبان فارسی است. مشخصا امروز کشورهای ثالث به دنبال اختلاف افکنی میان ایران و جمهوری آذربایجان هستند و ترکیه این عرصه را هدف قرار داده است. جمهوری آذربایجان یک کشوری است که 85 درصد جمعیت آن شیعه است و برخی نمی‌خواهند یک ارتباط قوی میان ایران و جمهوری آذربایجان برقرار شود. امروز علاوه بر ترکیه، اسرائیل نیز در حال اختلاف افکنی میان ایران و جمهوری آذربایجان است. آنها می‌خواهند مسیر ترانزیت جنوب به شمال که از ایران عبور می‌کند را خدشه دارکنند.
جمهوری آذربایجان می‌تواند دستاورد خاصی از این بازی سیاسی داشته باشد؟
مشخصا خیر. آنها حتی در جنگ قره باغ نیز متضرر شدند. شاید در ظاهر آنها پیش روی کردند و نیروهای ارمنستان را از 5 شهر به عقب راندند اما آنها نتوانستند خود جایگزین ارمنستان شوند و امروز روسیه در مناطقی از قره باغ نیروهای خود را مستقر کرده و این امر شاید منجر به این شود که جمهوری آذربایجان برای همیشه حاکمیت خود بر قره باغ را از دست دهد زیرا روسیه مشخصا می‌خواهد جای پای خود را در قفقاز جنوبی محکم کند. علاوه بر این احزاب سیاسی مخالف الهام علی اف نیز به شدت فعال شده‌اند و بر دولت فشار وارد می کنند. الهام علی اف تصور می‌کند با تکیه به اسرائیل و ترکیه می‌تواند قدرت خود را تثبیت کند اما در بلندمدت مشخصا این ترفند جواب نمی‌دهد. شاید الهام علی اف بتواند مخالفان داخلی خود را سرکوب کند اما مشخصا نمی‌تواند در مقابل خواسته‌های روسیه و نگاهی که این کشور به منابع انرژی قفقازدارد، مقاومت کند. جمهوری آذربایجان به‌زودی متوجه خواهد شد که فریب خورده است و شاید حتی قره‌باغ را نیز کلا از دست دهند. دولت جمهوری آذربایجان عملا با این رویه هیچ دستاوردی نخواهد داشت و سود این تنش‌ها به جیب ترکیه می‌رود.