افت چک‌های بی‌محل با کاهش دسترسی و افزایش اعتبار

آرمان ملی- محمدسیاح: قانون جدید چک در سال ۹۷ به تصویب مجلس رسید و مهمترین هدف از تدوین آن، کاهش آمار چک‌های برگشتی و بازگرداندن اعتماد به چک در بازار بود. آمارهایی هم که بانک‌مرکزی از زمان اجرای قوانین چک در کشور ارائه داده، نشان می‌دهد که اجرای این قوانین با استقرار سامانه صیاد موفقیت‌آمیز بوده است. هرچند که برخی بر این باورند که کم‌شدن دسترسی مردم برای دریافت دسته‌چک بی‌اثر در این موضوع نبوده ولی به‌هرحال کاهش برگه‌های چک برگشتی و افزایش اطمینان به چک که سندی مالی محسوب می‌شود خود اهمیت ویژه‌ای به‌خصوص در بازار دارد. تازه‌ترین آماری که بانک‌مرکزی از جریان مبادلات چک منتشر کرده است، نشان می‌دهد که در تیر سالجاری ۶.۱ میلیون فقره چک به ارزش حدود ۱۹۳ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان مبادله شده که از نظر تعداد و مبلغ به ترتیب ۲۳.۴ و ۱۳.۲ درصد کاهش یافته است. از سوی دیگر، بیش از ۵.۵ میلیون فقره با ارزش ۱۷۰ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان از چک‌های مبادله‌ای وصول شده است که از نظر تعداد و مبلغ به ترتیب ۲۲.۹ و ۱۲.۵ درصد کاهش دارد. در کنار چک‌های وصولی بیش از ۵۶۰ هزار فقره چک برگشت خورده که از نظر تعداد و مبلغ چک‌های برگشتی به ترتیب با ۲۷.۵ و ۱۸.۲ درصد کاهش داشته است. همچنین در این مدت، در استان تهران بیش از ۱.۷ میلیون فقره چک با ارزشی بالغ بر ۹۵ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان مبادله شده که بیانگر صدرنشینی استان تهران در مبادله چک در سطح کشور است. چک‌های وصول شده در تهران حدود ۱.۶ میلیون فقره به ارزشی حدود ۸۶ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان و چک‌های برگشتی بیش از ۱۳۹ هزار فقره به ارزشی بیش از ۹ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان گزارش شده است. علاوه بر این، در تیرماه کل کشور بیش از ۵۴۱ هـزار فقـره چـک بـه ارزشی بالغ بر ۲۱ هـزار و ۹۰۰ میلیارد تومان به‌دلایل کسری یـا فقـدان موجـودی برگشـت خورده است که از نظر تعداد و ارزش ۹۶.۷ و ۹۵.۹ درصد از کل چک‌های ‌برگشتی به‌دلایل کسری یا فقدان موجودی بوده است. از سوی دیگر، در استان تهران بیش از ۱۳۳ هزار فقره چک به ارزشی بالغ بر ۸ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان به‌دلایل کسری یا فقدان موجودی برگشت داده شده که در استان تهران از نظر تعداد ۹۵.۵ درصد و از نظر مبلغ ۹۴.۶ درصد از کل چک‌های برگشتی به‌دلایل کسری یا فقدان موجودی بوده است. بهاءالدین حسینی‌هاشمی، کارشناس پولی و بانکی در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان آمارهای بانک‌مرکزی در این رابطه اطمینان داشت، به «آرمان‌ملی» گفت: آمارهایی که بانک‌مرکزی درباره وضعیت کاهش چک‌های برگشتی منتشر کرده درست است چراکه این آمارها به‌صورت خودکار تهیه و از سوی بانک‌ها ارائه می‌شود. اینکه چرا تعداد چک‌های برگشتی کاهش پیدا کرده اولا اصلاح فرآیند صدور دسته‌چک و سختگیری در بانک‌ها بوده، یعنی هر فردی نمی‌تواند بیشتر از یک دسته چک داشته باشد ضمن اینکه اگر چکی برگشت بخورد دیگر نمی‌تواند دسته‌چک داشته باشد و برای همین صاحبان چک خودشان مراقبت بیشتری خواهند داشت. او ادامه داد: دوم اینکه احراز هویت و اعتباری که در سامانه صورت می‌گیرد می‌تواند بازدارنده باشد و کسانی‌که قصد کلاهبرداری دارند و دارای سوءسابقه هستند را شناسایی کند. از طرفی سختگیری و تشریفات صدور چک هم در کاهش این امر موثر بوده است. ضمن اینکه می‌توان گفت سطح معاملات چکی هم کاهش داشته است.
رابطه اقدامات بانک‌مرکزی و کاهش چک برگشتی
حسینی‌هاشمی ‌افزود: در مجموع کنترل‌های بانک‌مرکزی و روش‌هایی که برای احراز هویت و شناسایی اعتبار صادرکننده چک گذاشته در کاهش چک‌های برگشتی تاثیرگذار بوده است. چک‌های حامل هم دیگر صادر نمی‌شود که این نوع چک رقم‌های بسیاری را شامل می‌شدند چراکه اکثرا می‌خواستند که هویت گیرنده مشخص نشود. سیستم‌های کنترلی‌ای که بانک‌مرکزی ایجاد کرد اولا در صدور چک‌ها و دوما در میزان چک‌های برگشتی تاثیرگذار بوده است. این کارشناس پولی و بانکی تصریح کرد: چک‌های برگشتی در سیستم صیاد قابل وصول نیست و برای رسیدگی به سیستم قضائی ارجاع می‌شود ولی اینکه کسی نتواند چک بی‌محل را به‌راحتی صادر کند و گیرنده چک مطمئن شود که این چک دارای اعتبار کافی هست یا نه این تاثیر دارد که چک‌های بی‌محل و غیرمعتبر را قبول نکنند. او درباره توسعه سیستم صیاد اظهارکرد: قطعا این سامانه تقویت خواهد شد. چراکه چک، پول و سند نیست و یک حواله و وسیله پرداخت است؛ یعنی یکی باید حواله بدهد تا از بانک پول برداشت کند. چک‌های شرطی مدت‌دار هم به آن اضافه شده است. در واقع چک به‌دلیل اینکه سفته مشکلاتی داشته و باید برای تهیه آن پول می‌دادند و تعقیبات کیفری نداشته تبدیل به ابزار تجاری شده است. حسینی‌هاشمی ‌تصریح کرد: از طرفی چک جزو نقدینگی است یعنی حساب‌های جاری در زمره نقدینگی بخش پول محسوب می‌شوند چراکه قدرت خرید ایجاد و در بازار اختلال و تورم می‌شود. ضمن اینکه مشکلات حقوقی دارد حجم پول در گردش را هم افزایش می‌دهد. بنابراین این کنترل‌ها باعث جلوگیری از این اختلالات در بازار پول می‌شود. قطعا سیستم به‌روزتر می‌شود و مردم هم در آینده بیشتر به آن عادت می‌کنند. او تاکیدکرد: به‌نظرم دولت احراز هویت و اعتبار برای ثبت‌نام در سامانه صیاد را هم آسان‌تر خواهد کرد و مشکلات آن هم کمتر خواهد شد و می‌تواند نقش بزرگی در جلوگیری از صدور چک‌های بلامحل داشته باشد. چک؛ تنها یکی از بخش‌هایی است که بانک‌مرکزی با جدیت برای کنترل آن وارد شده و موفق هم بوده و امروز هر چند که صدور چک‌های بی‌محل به صفر نرسیده اما به کمترین میزان خود رسیده است و این اتفاق می‌تواند با اهتمام بانک‌مرکزی در سایر بخش‌های اقتصادی هم بیفتد.