قدرت گرفتن طالبان ژئوپلتيك منطقه را تغيير ميدهد
آرمان ملی- علیرضا پورحسین: افغانستان به عنوان کشوری که در جنوب آسیا و در مـــیانه تنشهای غرب آسیا، در سالهـــای اخیر به عنوان سرزمینی پرتنش شناخته مـــیشود، این روزها نخستین ایام حکومت طالبان بــــر خود را تجربه میکند. طالبانــی که از تــرکیه، چین، روسیه، ایران، پاکستان و قطر برای مشارکت در مراسم روز اعلام دولت جدید افغانستان دعوت کرده است. تاکنون نامی از اعضای کابینه دولت جدید افغانستان که طالبان وعده داده است یک دولت فراگیر خواهد بود، به شکل رسمی منتشر نشده و تنها حدس و گمانهایی در رسانهها منتشر شــده است. مقامات ایران نیز تاکنون به ادعای یک عضو طالبان درباره دعوت از ایران برای شرکت در این مراسم واکنشی نداشتهاند اما ایران پیشتر بارها تاکید کرده است که تنها از یک دولت فراگیر با مشارکت همه اقوام و گروههای افغانستانی، حمایت خواهد کرد. اتفاقی که بهزعم بسیاری از تحلیلگران بعید است رقم بخورد و باید منتظر تاثیر غیر قابل کنترل طالبان بر ژئوپلتیک منطقه بهخصوص همسایگانش باشیم. اتفاقیکه دیـــر یا زود تاثیرات آن در مرزهای شرقی ایران نیز احساس مـیشود. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفتوگویی با
داود آقایی، تحلیلگر ارشد روابط بین الملل داشته است که در ادامه میخوانید.
به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان، در میان مدت چگونه میتواند بر ژئوپلتیک منطقه تاثیر گذارد؟
طالبان که امروز قدرت را در افغانستان به دست گرفته است، هر چند که مدعی است در راستای رعایت حقوق بشر و رعایت حال تمامی اقشار این کشور، تغییر رفتار داده است اما با نگاهی جزئی تر متوجه خواهیم شد که طالبان همان طالبان سال 1995 است که قدرت را در دست گرفت و به همان میزان نقض حقــوق بشر را در این روزها مرتکب شد و نشان داد که همچنان به قواعد بین الملل پایبند نیست. طالبان در آن سالها قساوت قلب زیادی از خود نسبت به فرهنگ و آثار باستانی افغانستان نشان داد و حتی دیپلمات های ایرانی را نیز از بیرحمی خود بینصیب نگذاشت. باید این مقوله را پذیرفت که طالبان نسبت به 20 سال پیش باتجربه تر شده است و درسهایی را از سیاست آموخته است که مشخصا بر رویکرد آنها تاثیر خواهد گذاشت. آنچه که قطعی است، طالبان پایبند به معیارها و هنجارهایی است که با انتظارات امروز جامعه بینالمللی فاصله دارد. طالبان امروز به دنبال این است که برای رسانهها، شهروندان و زنان محدودیتهایی ایجاد کند که مورد پذیرش جامعه بینالمللی نیست. طالبان ناگزیر مجبور است از دستگاه تبلیغاتی خود استفاده کند و بگوید گروهی از حکمرانان لایق و شایسته هستند که مقید به قواعد
بین الملل هستند. مشخصا نمیتوان این تبلیغات را پذیرفت و بزودی بسیاری از شاخصها تغییر خواهد کرد و بزودی شاهد رفتاری کاملا متفاوت از طالبان خواهیم بود و مشخص میشود که آنها صرفا شعار دادهاند. این تغییر رفتار بر همسایگان نیز تاثیر میگذارد و خاک افغانستان به پایگاهی برای گروههای تندرو همچون القاعده بدل خواهد شد. این اتفاق سبب میشود تا تغییراتی در ژئوپلتیک منطقه بهوجود آید و بار دیگر افغانستان دستخوش تحولات جدی شود. افغانستان به پایگاهی برای گروههای رادیکال سنی مذهب بدل خواهد شد و این گردهمایی خطرناک سبب میشود تا برخی کشورهای سودجو از این عرصه علیه ایران و برخی کشورهای دیگر استفاده کنند.
سرانجام درگیریهای داخلی در افغانستان به کجا خواهد رسید؟
پیش بینی میشود که در داخل افغانستان وضعیت بهتر نخواهد شد و به نظر مـــیرسد که گروههایی علاوه بر این گروهها که در پنجشیر به پا خواستهاند، دست به مقاومت علیه طالبان خواهند زد. این احتمال بسیار جدی است که گروههای دیگر نیز به مقاومت ملی افغانستان پیوسته و بیش از این طالبـــان را تحت فشار قرار دهند. امروز در افغانستان، زنان دیگر ساکت نخواهند نشست و به قیام علیه طالبان می پیوندند. افغانستان درآینده نزدیک به کانون ناآرامی در منطقه بدل خواهد شد و این ناآرامیها به کشورهای همسایه نیز سرایت میکند. امروز صرفا امنیت افغانستان نیست که به خطر افتاده است بلکه امنیت کل منطقه بهواسطه به قدرت رسیدن طالبان، مخدوش شده است. به قدرت رسیدن طالبان یک اتفاق خارج از چارچوب در منطقه بود و بزودی این اتفاق تاثیرات منفی خود را بر منطقه خواهد گذاشت.
موضع گیری روز گذشته وزارت خارجه ایران در قبال اتفاقات پنجشیر، رویه مناسبی است که ایران در پیش گرفته یا باید در آن تغییراتی ایجاد کند؟
علیرغم اینکــه باید پـــذیرفت که ایران رفتار منفعلانهای نســـــبت بـــه آنـــچه در افغـــانستان مــــیگذرد از خود نــــشان میدهد، در راستای این است که منافع خود را بدست آورند و منافع ملی ایران را شاید در این دیدهانــد که باید نسبت به قدرت رسیدن طالبان نباید واکنش نشان داد اما باید توجه داشت که این امر تبعاتی دارد. رویه ایران به نظر میرسد در آینده نیز به همین شکل خواهد بود و تغییری در سیاست ایران نسبت به آنچه که درافغانستان رخ میدهد، ایجاد نخواهد شد و شاید همچون روز گذشته صرفا در صحبت حملات طالبان محکوم شود. ایران انتظار دارد که رابطه ای نسبتا صمیمی با حاکمان جدید افغانستان داشته باشد. اگر به وضوح طالبان اقداماتی خشنتر از خود نشـــان داد و یا در ادامه پاکســـتان به صورت عملیاتیتر علیه مقاومت در پنجشیر عـــمل کند و در آن محل کشتار به راه اندازد، ایران باز هم تغییر رویه نخواهد داد و درافغانستان مداخله نمیکند. صدور بیانیه و محکومیت کردن صرفا در دستور کار مقامات ایران است. این رویه در خصوص سایر کشورها نیز دیده شده است و مشاهده کردهایم که ایران به جز یک یا دو مورد در تنشهای سایر کشورهای همسایه
مداخله نکرده است و این سیاستی است که به نظر میرسد صرفا در خصوص افغانستـــان نباشد و در قبال کشـــورهای دیگر نیز در پیش گرفته شده باشد.
