عدم تحقق وعده راهاندازی فاز دوم پارس جنوبی
فارغ از نگرانیهای مطرح شده از سوی متولیان حوزه انرژی که نشان دهنده عمق چالش پیش روی تولید انرژی کشور بوده و حتی به شکل گیری کمیته گذر از پیک زمستان سال ۱۴۰۰ نیز منجر شده آنچه باعث شده تا علاوه بر مشکلات ناشی از پیک مصرف برق در تابستان و عدم تعادل در تولید و مصرف شاهد تسری مشکلات برقی در فصل زمستان باشیم عدم موفقیت دولتهای قبل در توسعه نیروگاهها و استفاده از تکنولوژیهای نوین در بهینه سازی مصرف بوده که البته بخش قابل ملاحظهای از آن تحت تاثیر فشار تحریمی و مشکلات تامین منابع بروز پیدا کرده اما رویکرد مسئولان نسبت به استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی که تحتالشعاع نرخ گذاری خرید تضمینی برق صورت گرفته مزیدی بر علت بوده تا مشکلات برقی کشور از انحصار تابستان خارج شده و به 4 فصل سال تسری یابد. موضوعی که اگرچه کارشناسان خروج از بحران را تنها منوط به افزایش سرمایه گذاری در حوزه احداث نیروگاهها میدانند اما کاهش میزان تولید گاز در پارس جنوبی و عدم اجرای وعده راه اندازی فاز دوم پارس جنوبی نیز باعث شده تا تامین سوخت نیز به یکی از چالشهای صنعت برق کشور در زمستان مبدل شود موضوعی که در کوتاه مدت تغییر سوخت
نیروگاهها به میعانات گازی که آمارها از ذخیره سازی بخش قابل ملاحظهای از آن در نفتکشهای شناور در دریا خبر میدهند در صورت اجرای فرآیند گوگرد زدایی راهکاری است که احتمالا بدون نگرانیهای زیست محیطی فرصت لازم را به وزیر تازه نفس نیرو میدهد تا با اصلاحات خود زمینه عبور از بحران انرژی را فراهم سازد.
دغدغه تامین سوخت زمستانه نیروگاهها
بر اساس این گزارش چندی پیش بود که میثم جعفرزاده مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو از نگرانی خود برای تامین سوخت نیروگاهها از اواخرپاییز خبر داده داده بود که ضرورت دارد از هم اکنون برای آن تمهیدات اساسی اندیشه شود. وی در این رابطه به کاهش ذخیره سوخت مایع نیروگاهها نسبت به سال گذشته اشاره کرده و گفته بود: وضعیت مخازن سوخت مذکور از اهمیت بسزایی برخوردار است. مصرف بالای سوخت گاز توسط مشترکان عمومی در زمستان باعث میشود که گاز کمتری به نیروگاهها داده شود و ذخیره مخازن سوخت بخصوص در کریدور شمال کشور به علت محدودیت انتقال برق از جنوب به شمال بسیار حائز اهمیت است. جعفرزاده همچنین از عدم اطمینان برای استفاده از نیروگاههای آبی نیز خبر داده بود که به دلیل کنترل بار شبکه در تابستان و عدم براش جدی بر اساس پیش بینی هواشناسی ضرورت استفاده از نیروگاههای حرارتی را دو چندان میکند. البته این نگرانی تنها به مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو محدود نشده بهگونهایکه وزیر نفت نیز در اظهارت خود از برگزاری جلسه ای با محرابیان وزیر نیرو خبر داده بود که در راستای تامین سوخت زمستانی به
ویژه نیروگاهها صورت گرفته است. همچنین محسن طرز طلب مدیرعامل شرکت مادرتخصصی تولید برق حرارتی ایران نیز در این رابطه ابراز نگرانی کرده و میگوید: در حال حاضر نگرانی جدی برای تامین سوخت زمستانه نیروگاههای حرارتی کشور وجود دارد مشکلی که به طور محسوس در سال گذشته به دلیل تامین نشدن گاز و سوخت مایع مورد نیاز نیروگاهها با آن مواجه بودهایم و این نگرانی وجود دارد که در زمستان امسال هم امکان تامین کامل برق کشور فراهم نشود. وی ادامه داد: در تابستان امسال به دلیل محدودیتهای ایجاد شده ناچار قطع برق صنایع و مشترکان خانگی و تجاری صورت گرفت که اگر این امر در زمستان امسال هم بخواهد ادامه داشته باشد به شدت برای صنعت برق دلهرهآور خواهد بود؛ بدین منظور تلاش میشود با مدیریت مسأله تامین سوخت نیروگاهها بتوانیم از این مشکل عبور کنیم. مدیرعامل شرکت برق حرارتی خاطرنشان کرد: مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری بسیار بالاست و امکان کنترل مصرف برای وزارت نفت وجود ندارد، و بر همین اساس تامین نشدن گاز و سوخت مایع کافی برای نیروگاهها، مسئله مصرف مازوت و آلایندگیهای مرتبط با آن بخش تولید برق را با نگرانیهای شدیدی روبهرو کرده است.
طرزطلب با اشاره به اینکه اجرای برنامه تعمیرات نیروگاهها در چنین شرایطی از حساسیت بسیار ویژهای برخوردار است، ادامه داد: پس از پایان شهریور و همزمان با آغاز برنامه تعمیرات نیروگاههای حرارتیباید واحدهای مازوتسوز آماده شوند تا این واحدها در فصل زمستان کسری تولید برق ناشی از کمبود سوخت گاز را جبران کنند؛ از طرفی همین واحدها برای تابستان سال آینده نیز باید آماده شوند تا ناترازی موجود میان تولید و مصرف جبران شود. مدیرعامل شرکت برق حرارتی با اشاره به اینکه طبق پیشبینیهای صورت گرفته طی یکسال آینده وضعیت بارندگی و تولید نیروگاههای برقابی در شرایط مناسبی نخواهد بود، خاطرنشان کرد: در چینین شرایطی موضوع تکمیل۱۰ هزار مگاوات نیروگاه در حال ساخت و احداث ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه توسط صنایع بزرگ در دستور کار برنامههای وزارت نیروی دولت سیزدهم قرار گرفته است. طرزطلب افزود: از جمله راهکارهای موجود برای تحقق این برنامه تکیه بر منابع داخلی و با کمک مردم است.باید با تشویق مردم به سرمایهگذاری در بخش تولید برق و ارائه بهره مناسب به سرمایهگذاران پروژههای نیمه کاره در بخش تولید برق تکمیل شوند که بر این اساس انتشار اوراق
مالی اسلامی در حجم وسیع و تامین منابع مالی برای تکمیل نیروگاههای در حال ساخت میتواند برای عبور از شرایط حساس فعلی کمکحال صنعت برق باشد. وی ادامه داد: در شرایط فعلی صنعت برق به وعده صنایع بزرگ برای احداث ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه جدید حساب ویژهای باز کرده است و لازم است این برنامه با سرعت ویژهای در دستور کار قرار بگیرد؛ چرا که اگر صنایع از همین امروز وارد میدان شده و فعالیت مربوط به احداث بخش گاز نیروگاه خود را آغاز کنند به حدود دو تا ۲.۵ سال زمان نیاز دارند تا بتوانند بار مصرف برق خود را از روی شبکه سراسری برداشته و انرژی مورد نیازشان را توسط نیروگاههای خود تامین کنند.
احتمال تکرار خاموشی و آلودگی در زمستان
تکرار نگرانیها از سوی مسئولان حوزه انرژی و نفت نشان میدهد زمستان امسال علاوه بر احتمال خاموشی موضوع آلایندگیهای زیست محیطی یکی از چالشها و نگرانیهای اصلی جامعه را به خود معطوف خواهد کرد بهگونهایکه در این رابطه نخستین جلسه بررسی وضعیت تامین سوخت نیروگاهها در زمستان پیش رو نیز برگزار شده و در آن با توجه به گزارش پیشبینی وضعیت شبکه برق کشور در زمستان ۱۴۰۰ و وضعیت فعلی سوخت نیروگاهها، مقرر شد برای تامین پایدار سوخت نیروگاهها، از طریق تعامل با مراجع ذیصلاح، برنامه زمانبندی شده سوخترسانی تدوین و همچنین در مسئله مدیریت مصرف علاوه بر تشویق به صرفهجویی، از مشارکت صنایع بر اساس یک برنامه زمانبندی مصرف انرژی استفاده شود. همچنین تصمیم بر آن شد تا در جلسات آتی ضمن بررسی دقیقتر موارد، در خصوص برنامه تعمیرات نیروگاهها با توجه به شرایط زمستان تصمیمگیری شود. فارغ از تمهیدات و جلساتی که در زمینه تامین سوخت نیروگاهها صورت گرفته آنچه باعث شده تا از سال گذشته این موضوع به یکی از دغدغههای اصلی حوزه انرژی مبدل شود کاهش میزان تولید گاز در میدان پارس جنوبی بوده که سهم 70 درصدی در تامین گاز کشور را برعهده دارند
. دراین رابطه اگرچه که کارشناسان از کاهش فشار این میداین از سه سال اینده خبر میدهند اما بسیاری از کارشناسان معتقدند افت فشار میادین از مدتها قبل آغاز شده و مشکلاتی که برای تامین گاز خانگی و نیروگاهها ایجاد شده از همین افت فشار نشات میگیرد. البته عدم وعده وزیر نفت در راه اندازی فار دوم پارس جنوبی که با میادین قطر مشترک است نیز مزیدی بر علت بوده تا از سال گذشته مشکلات گازی رقم خورد. از سوی دیگر بررسیها نشان میدهد در زمستان سال گذشته به طور متوسط روزانه 180 میلیون مترمکعب گاز، 27 میلیون لیتر نفت گاز (گازوئیل) و 16 میلیون لیتر نفت کوره(مازوت) به عنوان سوخت در نیروگاهها مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین بر اساس اعلام وزارت نیرو در بازه فصل سرد سال شاهد افت 60 میلیون متر مکعبی تحویل گاز نسبت به میزان تعهد هستیم. بهگونهای که در بهمن ماه سال گذشته نیروگاههای حرارتی کشور تنها 81 میلیون متر مکعب گاز تحویل گرفتهاند بنابراین در شرایطی که ظرفیت عملیاتی نصب شده نیروگاهی کشور، توان تامین نزدیک به 55 هزار مگاوات را دارد، اما این ظرفیت نصب شده در فصل زمستان حتی قادر به تولید 41 هزار مگا وات برق مورد نیاز
نیست بنا بر این کاهش 100 میلیون متر مکعبی خوراک گاز تحویلی به نیروگاههای کشور زمینه بروز ناترازی نزدیک به 5 هزار مگاواتی تولید برق را در سال گذشته ایجاد کرده است.
میعانات گازی سوختی جایگزین
اما آنچه مسلم است مشکلات تامین سوخت نیروگاهها در زمستان همچنان پابرجاست و قطعا نمیتوان به راه اندازی و استفاده از ظرفیتهای فاز دوم پارس جنوبی چندان امید داشت . بنابراین فارغ از اینکه بسیاری از کارشناسان سرمایه گذاری در حوزه انرژیهای نوین و همچنین توسعه نیروگاهها را اولویت نخست برای عبور از بحران برقی کشور در بلند مدت عنوان میکنند اما بهترین راهکار برای خروج از بحران پیش رو استفاده از میعنات گازی به عنوان سوخت جایگزین نیروگاههاست موضوعی که مدیرعامل مپنا نیز اخیرا از امکان استفاده از آن با ایجاد تغییرات اندک در نیروگاهها خبر داده است به گفته وی تجربه استفاده از این سوخت در نیروگاه عسلویه که با تغییراتی اندک صورت گرفت نشان میدهد میتوان این تجربه را سایر نیروگاهها نیز به کار گرفت.
اما میعانات گازی چیست؟
این مواد که بهطور طبیعی در میادین گازی وجود دارد در حال حاضر بالغ بر یک میلیون بشکه در روز تولید میشود که از این میزان تنها 620 هزار بشکه ان در پالایشگاه ستاره خلیج فارس استفاده شده و به غیر از میزان جزوی که در سایر پالایشگاههای مورد استفاده قرار میگیرد بخش عمده ای از این سوخت داخل نفتکشها و روی دریا ذخیره سازی میشوند که نه تنها در آینده ذخیره سازی آن خود نوعی چالش به حساب میآید بلکه کشور از منافع آن برخوردار نخواهد شد. البته لازمه استفاده از میعانات گازی به عنوان سوخت نیز گوگردزدایی( مرکاپتانزدایی)، این فرآورده گازی است که با توجه به پیشرفت 95 درصدی واحد مرکاپتانزدایی مجتمع گازی پارس جنوبی که وعده آغاز به کار آن از مهر ماه امسال داده شده احتمالا با استفاده از سوخت میعانات گازی مشکل آلایندگیهای زیست محیطی نیز مرتفع خواهد شد. این واحد عملیاتی با ظرفیت مرکاپتان زدایی 80 هزار بشکه میعانات در روز آماده به کار است که میتواند تا 2 هزار مگاوات از ناترازی برق ناشی از کمبود سوخت را جبران کند. به هر حال آنچه مسلم است مسئولان حوزه انرژی عزم خود را جزم کرده اند که مشکل تامین سوختد نیروگاههای را در زمستان
امسال مرتفع کنند که گام بزرگی محسوب میشود اما باید توجه داشت که این اقدامی کوتاه مدت است که میتواند بخشی از مشکلات را مرتفع کند و توسعه نیروگاهها ضرورتی انکار ناپذیر برای دولت در عبور از بحران برق و انرژی خواهد بود حال باید منتظر شد و دید وزیر نیرو پس از اولویت نخست خود چه تصمیمی در این رابطه اتخاذ خواهد کرد.
برق کالایی رقابت پذیر است نه خدمت
در رابطه با چالشهای تامین سوخت نیروگاهها در زمستان و راهکارهای خروج از آن حمید رضا صالحی رئیسکمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در گفتوگو با «آرمان ملی» میگوید: مصرف گاز نیروگاههای در زمستان هر ساله یکی از چالشهای اصلی صنعت برق بوده است که در ننتیجه افزایش مصرف خانگی و صنایع ر قم خورده است. وی در ادامه افزود: اما آنچه باعث میشود بتوان از نگرانیهای حاکم بر انرژی کاست توسعه نیروگاههای برق آبی و تجدید پذیر است که در حال حاضر استفاداه از آنها برای کاهش تولید کربن اجتناب ناپذیر بوده که این موضوع درکنار بهره گیری از تکنولوژی و مدلهای نوین در کاهش مصرف ازطریق بهینه سازی مصرف میتواند زمینه تحول اساسی در صنعت برق و انرژی را فراهم سازد. این کارشناس صنعت برق در ادامه به ضرورت استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی اشاره کرد و گفت: متاسفانه رویکرد مسئولان برق به عنوان خدمت محسوب میشود این در حالی است که برق نیز کالایی اقتصادی است که میتواند همچون سایر کالاها ازرقابت پذیری و کیفیت برخوردار باشد، بنابراین در صورتیکه این تفکر در بین مسئولان حوزه انرژی و مجلس تغییر پیدا کند که تولید برق کالایی است که باید از صرفه
اقتصادی برخوردار باشد بخش قابل ملاحظهای مشکلات کنونی قابل رفع خواهد بود.
