تهدید مصرف آفت کشهای شیمیایی در امنیت غذایی
بهطوری که آمارهای جهانی منتشر شده نشان میدهد که در سال ۲۰۱۹، ارزش بازار محصولات شیمیایی کشاورزی در سراسر جهان ۲۴۳.۱ میلیارد دلار آمریکا بوده و پیش بینی میشود این میزان در سال ۲۰۲۴ بهحدود ۳۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. کشورهای «فرانسه، آلمان، لهستان، اسپانیا و انگلیس» بهترتیب در جایگاه اول تا پنجم تولیدکنندگان جهان قرار گرفتهاند. بر اساس دادههای منتشر شده جهانی، در سال زراعی ۲۰۱۹-۲۰۲۰ کشور چین بالاترین میزان مصرف سموم دفع آفات را رقم زده، بهطوری که به ازای هر هکتار از محصولات زراعی ۱۳ کیلوگرم سموم دفع آفات استفاده کرده است. در این بین کشور آمریکا و برزیل در جایگاه دوم و سوم مصرف کنندگان برتر سموم دفع آفات قرار گرفتهاند. دادهها ی منتشر شده همچنین نشان میدهد که کشور ایران نیز در این دوره در جایگاه ۵۴ دنیا قرار داشته است. قاره آسیا پر مصرفترین سموم دفع آفات بوده است بهطوری که بالغ بر ۵۲ درصد از کل سموم استفاده شده در دنیا به این قاره تعلق دارد. همچنین این دادهها نشان میدهد که آمریکا ۳۰ درصد، اروپا ۱۳.۸ درصد، آفریقا ۲.۱ درصد و اقیانوسیه ۱.۳ درصد از کل سموم دفع آفات مصرف شده در سطح جهانی را به خود اختصاص دادهاند. در صورت عدم مصرف سموم در برخی از محصولات کشاورزی، این محصولات توسط آفات کاملا از بین میرود، ولی نکته مهم اینجاست که در سیاستهای سازمان حفظ نباتات، سم آخرین حربه برای کنترل آفات است و رعایت دستورالعملهای سازمان حفظ نباتات برای بهینه سازی مصرف آفت کشهای شیمیایی در دفاع از امنیت غذایی کشور مستلزم تجویز منطقی بر مبنای نظام نسخه نویسی گیاهپزشکی است. در این میان میتوان به مشكلات مربوط به مدیریت تلفیقی آفات بدون سیستم نسخه نویسی اشاره کرد: بروز اشتباه در نام، غلظت، دوره مؤثر آفت کش .دستورالعمل مبهم و نامشخص در کاربرد آفت کش، دستورات کنترل شیمیایی شفاهي نامفهوم، صدور دستور اشتباه کنترل شیمیایی براي آفات و بیماریهای گیاهی، عدم امکان ثبت دادههاي آفات و بیماریهای گیاهی و سوابق مدیریت کنترل، بالا بودن ميزان جعل در مدیریت آفت کشها و تحميل هزينههاي پيامد آن به سیستم مدیریت تدارک آفت کشهای کشور، دوباره كاري در نوشتن دادههاي نسخه توسط گیاهپزشک و فروشگاههای آفت کش، دستورات تكراري کنترل شیمیایی، مشکلات تداخل آفتکشها، میزان بالای عوارض مصرف غیر فنی آفت کشها. با توجه به اين كه خطاهاي کنترل شیمیایی آفات مسألهاي رايج و قابل پيشگيري است، نسخه نويسي گیاهپزشکی براي بهبود كاربرد آفت کشها مناسب، فراهم نمودن اطلاعاتي در مورد سوابق آفت کشها و پوشش بيمه کشاورزی و در محل نظارت، تسريع فرايند ايجاد و فراهم نمودن ارتباط الكترونيكي فوري بين گیاهپزشک، فروشگاه آفت کش، سازمان حفظ نباتات مي شود. اگرچه، سيستم هاي سطوح بالاتر پيچيدگي (كه هزينه راه اندازي و پيچيدگي بيشتري دارند) فرصتهاي بهتري را براي بهبود كيفيت، كاهش خطاها و بهبود كارايي مدیریت آفات به خصوص کنترل شیمیایی فراهم مينمايند. بيشترين مزايا از طريق بهبود در روابط بين کشاورز، گیاهپزشکان، فروشگاه آفت کش و كليه ذي نفعان واقعي و بالقوه ديگر درگير در فرايند مديريت کنترل شیمیایی به دست ميآيد. اگرچه، مزايايي مانند بهبود كيفيت، كاهش اشتباهات و بهبود كارايي کنترل شیمیایی در سطوح پايين تر نيز قابل دستيابي است. يك گیاهپزشک بر اساس موقعيت و منابع محلي خود ميتواند از سطوح مياني اين سيستم را آغاز كند و سپس با افزودن قابليتهاي بيشتري ارتقا پيدا كند، هدف نهايي، دستيابي به بالاترين سطوح و بيشترين منافع کلیه ذینفعان است. همچنین پيشنهادات كاربردي برای اجرای نسخه نویسی گیاهپزشکی اشاره میشود: انجام ارزيابي محيط كار، تعريف نيازهاي ذي نفعان، آموزش و حمايت كافي از گیاهپزشکان و سایر ذی نفعان .كنار گذاشتن روشهاي تجویز و فروش آفت کشها به صورت قانونی. تأمين زيرساخت مناسب براي پياده سازي سيستم نسخه نويسي گیاهپزشکی. غلبه بر موانع اجرايي پياده سازي و استفاده از سيستم نسخه نويسي گیاهپزشکی. در نظر گرفتن نسخه نويسي به عنوان بخشي از برنامههای اصلی مدیریت حفظ نباتات کشور. تعيين متولي پياده سازي (سازمان نظام مهندسی) و مسئول نگهداري پايگاه داده مركزي سيستم نسخه نويسي گیاهپزشکی (سازمان حفظ نباتات کشور). فراهم نمودن امكان دسترسي آسان به پایگاه سبد آفت کشهای کشور، سابقه مصرف آفت کش در زمان نسخه نويسي. در اختيار گذاشتن سخت افزار، نرم افزار و پشتيباني فني رايگان يا پرداخت كمك هزينه به عنوان مشوقي براي گیاهپزشکان و سایر ذي نفعان مختلف در اين سيستم. با عنایت به الزام اجرای بند ماده بخشنامه وزارت محترم کشاورزی مبنی بر استقرار سامانه مونیتورینگ آفتکشها یکی از مهمترین ضروریات نسخه نویسی و نسخه پیچی در شبکه گیاه پزشکی کشور است.
