جبران زیان انباشت و کاهش عرضه متهمان گرانی خودرو

آرمان‌ملی: بازار خودرو به‌رغم رکود حاکم در آن به رشد افسارگسیخته خود ادامه داده به‌گونه‌ای که خودروهای پرتیراژ داخلی رشد 20 تا 50 میلیون تومانی را تجربه کرده‌اند. درباره این روند افزایشی آن‌هم در آخرین ماه تابستان اگرچه فعالان این حوزه تلاش دارند آن را به افزایش نرخ ارز در روزهای اخیر نسبت دهند اما بررسی آمار ارائه شده از سوی وزارت صمت مبنی بر میزان تولید خودروهای سواری در 4 ماهه نخست سال نه‌تنها از کاهش میزان تولید خبر می‌دهند بلکه متولیان این حوزه بارها از دپوی بیش از 300 هزار خودروی ناقص در کف پارکینگ‌ها سخن گفته‌اند که یکی از دلایل مهم در رشد قیمت‌ها به‌رغم رکود سنگین در بازار بوده است. اما آنچه مسلم است تغییرات نرخ‌ها آن هم بدون دلیل یا بهانه‌های مختلفی نشان‌دهنده آن است که خودروسازانی که با وجود برخورداری از انواع حمایت‌های دولتی به‌واسطه‌ گیرافتادن در چمبره قیمت‌گذاری دستوری با زیان‌انباشت مواجه‌اند، هراز چند گاهی برای جبران این زیان از حاشیه بازار کمک می‌گیرند حال باید منتظر شد و دید آیا وعده‌های وزیر صمت در زمینه ساماندهی خودرو که مهمترین آن حذف قیمت‌گذاری دستوری و آزادسازی تدریجی واردات با کاهش تعرفه‌های سنگین است محقق خواد شد و آیا بازار خودرو به آرزوی دیرینه خود دست خواهد یافت؟
گرانی ناشی از تبعیت نرخ ارز
در این رابطه محمدرضــا نجفی‌منش، عضو اتاق بازرگانی تهران درخصوص افزایش ناگهانی قیمت خودرو انگشت‌اتهامی خود را به‌سمت تغییرات نرخ ارز گرفته و می‌گوید: قیمت تمام کالاها و خدمات در ایران، چسبندگی معنا‌داری با نرخ دلار در بازار آزاد دارد و خودروی ساخت داخل نیز از این قاعده مستثنی نیست. به‌گفته نجفی‌منش، قیمت کارخانه خودروها در داخل کشور، در مقایسه با آنچه که در بازار معامله می‌شود، به مراتب پایین است و از این‌رو، امروز خودروسازها با ضرر و زیان در حال تولید هستند به‌طوری‌که تفاوت قیمت کارخانه و بازار در خودروهای ساخت داخل به ۵۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان رسیده‌است. او در ادامه تصریح می‌کند که خودروسازها از افزایش قیمت‌ها در بازار خودرو، منفعتی نمی‌برند و در حالی با زیان و ضرر مشهود و قابل توجه به تولید مشغول هستند که پرداخت بدهی آنها به قطعه‌سازها نیز امکان‌پذیر نیست. رئیس انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی توضیح داد: تا هر زمان که قیمت ارز در بازار آزاد افزایش یابد، قیمت خودرو نیز در بازار صعودی است و این تصور نیز که با کاهش قیمت ارز، می‌توان منتظر سقوط قیمت‌ها در بازار خودرو بود یا نه، به‌دلیل ماهیت چسبندگی قیمت‌ها که در اقتصاد ایران ریشه دوانیده، نباید انتظار شوکه‌آوری از کاهش قیمت‌ خودرو در مدت زمان کوتاه و فوری متصور بود. در حالی رئیس انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی دلایل رشد پرشتاب قیمت خودرو را در روزهای اخیر به روند صعودی نرخ ارز وابسته می‌داند که بررسی آمار چهار ماهه تولید خودروسازان نه تنها از کاهش میزان تولید خبر می‌دهد؛ بلکه بارها مسئولان این حوزه از دپوی خودروهای ناقص در کف پارکینگ‌ها خبر داده‌اند که نشان‌دهنده کاهش عرضه و برهم‌خوردن تعادل در بازار عرضه و تقاضاست.
کاهش تولید در خودروسازی‌ها
براساس آمار وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) طی چهارماه نخست سالجاری، نسبت به‌مدت مشابه سال گذشته به ترتیب تولید کمباین (ماشین‌های برداشت محصولات دانه‌دار کشاورزی) ۳۰.۹ درصد و تراکتور ۲.۴ درصد افزایش یافته است اما در مقابل تولید وانت ۱۱.۳ درصد، اتوبوس، مینی‌بوس و میدل‌باس ۱.۱ درصد و انواع سواری یک درصد افت کرده است. از ابتدای سالجاری تا پایان تیرماه امسال ۲۹۲ هزار و ۵۰۰ دستگاه از انواع خودرو سواری تولید شده که نسبت به تعداد دستگاه سواری تولید شده در چهارماهه ابتدایی سال گذشته که معادل ۲۹۵ هزار و ۴۰۰ بوده، یک‌درصد کمتر شده و در حقیقت سواری‌سازان درجا زده‌اند. همچنین تولید انواع اتوبوس، مینی‌بوس و میدل‌باس نیز ۱.۱ درصد در چهارماهه ابتدایی سالجاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته و از ۵۴۴ دستگاه به ۵۳۸ دستگاه رسیده است. بیشترین میزان کاهش تولید نیز در تولید وانت‌ها دیده می‌شود که تولید آن‌ در مدت مذکور سالجاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۱.۳ کاهش یافته است. در حالی‌که در مجموع چهارماه نخست سال گذشته ۲۵ هزار و ۲۸۳ دستگاه وانت تولید شده بود، این میزان در مدت مشابه امسال به ۲۲ هزار و ۴۱۵ دستگاه رسیده است. در مقابل اما طی چهارماه نخست سال ۱۴۰۰ بیشترین میزان افزایش تولید نسبت به مدت مشابه سال گذشته مختص کمباین‌هاست که از ۱۶۵ دستگاه با افزایش قریب به ۳۱ درصدی به ۲۱۶ دستگاه رسیده است. پس از آن‌ نیز تراکتور با ۴.۱ درصد افزایش تولید، تنها آمار افزایشی تولید خودروهاست. در مجموع در چهارماهه ابتدایی سال ۱۳۹۹، حدود ۵۷۹۸ دستگاه تراکتور تولید شده است که این میزان در مدت مشابه سالجاری به ۵۹۳۸۹ دستگاه رسیده است. علاوه‌بر اینها، میزان تولید لاستیک خودرو نیز در چهارماهه امسال نسبت به همین مدت در سال گذشته که ۸۵ هزار تن بوده، به ۸۷ هزار و ۸۰۰ تن رسیده و رشد ۳.۳ درصدی را رقم زده است. بنابراین به‌نظر می‌رسد اگرچه تبعیت بازار گرانی‌های بازار خودرو از نرخ ارز یکی از عوامل تاثیرگذار در بازار بوده است، اما به‌نظر می‌رسد مهمترین دلیل این رشد قیمتی را باید در کاهش تولید و در نتیجه عرضه خودرو و همچنین تلاش خودروسازان برای جبران زیان‌انباشت ناشی از قیمت‌گذاری دستوری از حاشیه بازار جست‌وجو کرد.