احتمال تغییر فعالیت بندر چابهار؟!
آرمانملی: با قدرتگــرفتن طالبــان در افغانستان سایه تردید بر تمامی تعاملات اقتصادی ایران و این کشور گسترده شده است. در این رابطه اگرچه هنوز از روابط طالبان و امارت اسلامی برای ایجاد روابط اقتصادی با کشورهای همسایه و منطقه مشخص نشده اما به نظر میرسد با توجه به عدم تمایل کشورهای منطقه برای انجام مبادلات اقتصادی و صادرات کالا ، قرار داد مهم توسعه بندر شهید بهشتی چابهار که میان سه کشور هند، ایران و افغانستان منعقد شده در شرایط بلاتکلیفی قرار گرفته است موضوعی که اگرچه متولیان این حوزه از عدم هرگونه تغییر در برنامهها و روند اجرایی خبر میدهند اما قطعا نگرانی تجار ایرانی و هندی از امنیت منطقه باعث کاهش میزان مبادلات به این کشور تا تعیین تکلیف نهایی وضعیت افغانستان خواهد شد البته با توجه به موقعیت استراتژیک بندر چابهار در اتصال کریدور شمال و جنوب احتمالا هند و ایران بدون حضور افغانستان نیز قادر خواهند بود از ظرفیتهای این منطقه در اتصال به بازارهای اروپا و کشورهای CIS بهره مند شوند.
اما و اگرهای قرار داد 3 جانبه
پس از تحولات اخیر در کشــور افغانستان و به روی کار آمدن طالبان، سرنوشت توافقنامههای منطقهای این کشور با همسایگان خود در ابهام است. در کنار آینده نامعلوم درآمد تجاری چند میلیارد دلاری ایران از افغانستان از محل صادرات، مساله پروژههایی که بهصورت مشارکتی در رابطه با این کشور در جریان بوده، مطرح است. یکی از این پروژههای مشترک، بین سه کشور هند، ایران و افغانستان بوده تا به ایجاد مسیر ترانزیتی از طریق تقویت و توسعه بندر شهیدبهشتی چابهار منجر شود. موافقتنامه تاسیس دالان تجاری ایران، هند و افغانستان تحتعنوان توافقنامه چابهار خردادماه سال ۹۵ بین روسای جمهور این سه کشور امضا شد و به تصویب مجالس کشورهای مذکور هم رسید. مهمترین موضوع این توافقنامه بحث ترانزیت و دسترسی هند به افغانستان از مسیر ایران است که پیش زمینه اجرای آن، توسعه بندر شهیدبهشتی چابهار بود. میدانیم که یکی از کشورهای متضرر موافقنامه بین ایران و هند و افغانستان، کشور پاکستان بوده و هر چند هنوز امارت اسلامی سیاستها و موضعگیریهای بروز نداده، اما آنچه که پیشبینی میشود، تمایل طالبان به سمت پاکستان است اگرچه که برخی از فعالان و کارشناسان
اقتصادی معتقد هستند که پاکستان فعلا نمیتواند جای کالا و مسیر و راه ترانزیتی ایران را برای افغانستان بگیرد. البته انتظار میرود در کوتاه و میان مدت عملکرد بندر چابهار (کلانتری و بهشتی) و همچنین بندرعباس در رابطه با محمولات تجاری (چه از مبدا و چه به مقصد افغانستان) کاهش پیدا کند. در این رابطه اخیرا سایت «لویدزلیست» تحلیلی را منتشر کرد مبنی بر اینکه هند برای رقابت با چین و پاکستان در بندر گوادر و همچنین حفظ نفوذ منطقهای خود، به طرح توسعه بندر چابهار نگاه ویژهای دارد تا با دور زدن پاکستان یک مسیر تجاری ایمن از هند به افغانستان و اروپا برای دسترسی به بازار پرکشش آنها فراهم کند، اما اکنون با به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان، برجستگی و اهمیت این پروژه ممکن است برای هندوستان از دست رفته باشد.
عدم تاثیر تحولات اخیر بر فعالیت چابهار
فرهــاد کوهساری معــاون سازمان بنادر و دریانوردی درباره سرنوشت تفاهمنامه سه جانبه ایران- هند و افغانستان و شرایط بندر شهید بهشتی چابهار بهعنوان نزدیکترین بندر جمهوری اسلامی ایران به کشور افغانستان پس از تحولات اخیر و به قدرت رسیدن طالبان در آن میگوید: در حال حاضر هیچ مشکل و اختلالی در فعالیتهای بندر شهید بهشتی ایجاد نشده و این بندر بدون مشکل در حال انجام وظایف و فعالیتهای تعریف شده خود است. وی با بیان اینکه همه امکانات برای تخلیه و بارگیری کالا در بندر شهید بهشتی آماده است، افزود: تمام تجهزات بندر شهید بهشتی چابهار برای کالاهای ترانزیتی، کالاهای صادراتی و کالاهای وارداتی به کار گرفته میشوند. معاون سازمان بنادر و دریانوردی در پاسخ به این سوال که با توجه احتمال توقف ارسال بار به سمت افغانستان و همچنین ورود مستمر کالای اساسی به بندر شهید بهشتی، آیا در این بندر با مشکل محدودیت فضا برای نگهداری کالا مواجه خواهیم بود، اظهارداشت: فعلا مشکلی برای دپوی کالا در بندر شهیدبهشتی نداریم. بارانداز به اندازه کافی در این بندر وجود دارد و جوابگوی دپو و نگهداری کالای اساسی، ترانزیتی، صادراتی و وارداتی خواهد بود.
کوهساری تاکید کرد: البته وضعیت برای روزهای آینده که چه اتفاقات جدیدی رخ دهد، قابل پیشبینی نیست اما باید توجه داشته باشیم که در محدوده بندر شهیدبهشتی بیش از ۷۰ هکتار محوطه وجود دارد که آماده نگهداری انواع کالا است و مشکل خاصی در این زمینه وجود ندارد. وی همچین درباره توقف کمکهای انساندوستانه هند به افغانستان گفت: گندم اهدایی هند به افغانستان یک پارت بود که به اتمام رسید و یک محموله مستمری نبود که متوقف شده باشد. به هر حال اگرچه هنور وضعیت افغانستان مشخص نشده اما در صورت حذف این کشور از قرار داد سه جانبه توسعه بندر چابهار دو کشور ایران و هند قادر خواهند با اشتفاده از ظرفیتهای این بندر در اتصال کریدور شمال و جنوب به کشورهای اروپایی و CIS بهرهگیری کنند.
