موانع رشد تولید فولاد

آرمان‌ملی: صنعت فولاد ایران یکی از صنایع پیشرویی بوده که همیشه به عنوان نقطه قوت اقتصاد به آن نگاه می‌شده است، اما این صنعت دچار افت و خیزهایی شده که صنعت فولاد کشور را با بحران‌های جدی مواجه کرده است، بحران‌هایی که تولید این صنعت را متاثر کرده و باعث شده تا نتواند به اهدافی که در تولید داشته برسد. صنعت فولاد به دلیل گستردگی زنجیره تولید آن از سنگ تا رنگ، نیاز مبرم به زیرساخت‌های تضمین کننده این زنجیره دارد که متاسفانه به دلیل عدم جامع‌نگری در خصوص پروژه‌های توسعه از معدن تا محصول نهایی با ارزش افزوده بالا منجر به ایجاد ضعف‌هایی در فرآیندهای صنعت فولاد شده است. به طوری که تامین مواد اولیه مورد نیاز واحدهای تکمیلی فولادسازی از جمله واحدهای نورد سرد و خطوط پوشش‌دار در اکثر مواقع با مشکل مواجه است. علاوه بر این و مهمتر از این مورد، بحث تامین مواد اصلی و مورد نیاز فولادسازان، از جمله سنگ آهن، یکی از چالش‌های پیش روی این صنعت است و معادن موجود به دلیل انجام توسعه‌های کنار معدن از جمله گندله سازی و احیا و نیز فولادسازی موجب ایجاد کمبودهایی در تامین مواد اولیه اصلی برای فولاد سازان بزرگ کشور از جمله شرکت فولاد مبارکه، ذوب آهن و… شده است. علاوه بر چالش‌های ذکر شده در صنعت فولاد، مشکلاتی نیز وجود دارد که که بازیگران غیر اصلی فولاد در بازار ایجاد کرده اند و باعث ایجاد اختلال در تامین نیاز تولیدکنندگان پایین دستی و نیز صادرات محصولات فولادی شده است‌ و این مشکل روزبه‌روز شدیدتر می‌شود. بررسی آخرین ویرایش طرح جامع فولاد کشور، طرح‌های در دست اجرا و طرح‌های قابل تحقق حکایت از آن دارد که روند تولید در برخی موارد ضعف داشته و در برخی موارد دیگر حتی فراتر از برنامه حرکت کرده‌ایم. زنجیره تولید فولاد به فرآیند تولید فولاد از استخراج سنگ‌آهن تا تولید شمش اطلاق می‌شود. به‌طور کلی این زنجیره شامل استخراج سنگ‌آهن از معدن و سپس تبدیل آن به کنسانتره و ورود آن به بخش فولادسازی و در نهایت ورود به بخش نورد است. مطالعات طرح جامع فولاد کشور با محوریت شرکت ملی فولاد ایران و ایمیدرو در سال ۹۳ تهیه شد. هشت سال متوالی است که این طرح با هدف رصد کردن وضعیت بازار فولاد و ارزیابی تحقق اهداف تدوین شده پایش می‌شود. این طرح اکنون به عنوان یک سند بالادستی توسعه صنعت فولاد کشور مورد توجه ذی‌نفعان زنجیره فولاد قرار دارد. با توجه به نتایج طرح جامع فولاد پیش‌نویس سند راهبردی صنعت فولاد کشور با محوریت وزارت صنعت، معدن و تجارت در مرحله نهایی شدن است. بررسی وضعیت زنجیره فولاد و موازنه آن در سال ۹۲ بر اساس ظرفیت‌های اسمی حاکی است: در آن سال در گندله با ۹ میلیون تن کمبود، در کنسانتره با سه‌میلیون و ۱۰۰ هزار تن کمبود و در آهن‌اسفنجی با ۴۰۰ هزار تن کمبود مواجه بودیم، اما موازنه زنجیره فولاد در سال ۹۹ حاکی از مازاد ۴۰۰ هزار تنی در تولید کنسانتره سنگ‌آهن، مازاد ۱۴ میلیون و ۸۰۰ هزار تنی در گندله و مازاد ۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تنی در آهن‌اسفنجی است. طبق جدیدترین پایش طرح جامع فولاد، ظرفیت‌های ایجاد شده تا پایان سال ۹۹ شامل ۳۹.۴ میلیون تن ظرفیت تولید شمش فولاد، ۳۷.۱۸ میلیون تن آهن اسفنجی، ۶۶.۷۵ میلیون تن گندله و ۶۴.۱۱ میلیون تن کنسانتره است. مطابق آمار و اطلاعات واحدهای فعال و طرح‌های در دست اجرای قابل تحقق تا پایان سال ۹۹، تولید سنگ‌آهن به ۹۵ میلیون تن رسیده و ۴۰ میلیون تن طرح در دست اجرا و قابل تحقق در این حوزه وجود دارد. بنابراین مجموع ظرفیت در این حوزه ۱۴۵ میلیون تن است که تا تحقق هدف ۱۶۷ میلیون تنی در افق ۱۴۰۴، هنوز ۲۲ میلیون تن کمبود وجود دارد. در کنسانتره سنگ‌آهن، با توجه به تولید فعلی ۶۳ میلیون تنی و ۱۹ میلیون تن ظرفیتی که از طرح‌های در دست اجرا قابل تحقق است، در مجموع ظرفیت به ۸۲ میلیون تن خواهد رسید. این در حالی است که ظرفیت مورد نیاز برای تحقق هدف چشم‌انداز ۷۹ میلیون تن است و بنابراین سه میلیون تن مازاد در این بخش وجود دارد. در بخش کلوخه، جمع ظرفیت واحدهای فعال ۶ میلیون تن است و ۲ میلیون تن طرح در دست اجرا و قابل تحقق وجود دارد. بر این اساس مجموع ظرفیت هشت میلیون تنی در این بخش دست‌یافتنی است و با توجه ظرفیت مورد نیاز هفت میلیون تنی برای تحقق هدف چشم‌انداز، یک میلیون تن اضافه ظرفیت وجود دارد. در بخش گندله، ظرفیت فعلی واحدهای فعال ۶۷ میلیون تن است و ۱۰ میلیون تن طرح در دست اجراست که جمع ظرفیت‌ها را در این حوزه به ۷۷ میلیون تن می‌رساند. بر این اسا و با توجه به نیازمندی کشور به ظرفیت ۷۵ میلیون تنی برای گندله در افق چشم‌انداز، ۲ میلیون تن اضافه ظرفیت در این حوزه را شاهدیم. در بخش آهن‌اسفنجی نیز آمارها حاکی از ظرفیت فعلی ۳۶ میلیون تنی و برنامه‌ریزی برای اجرای ۱۱ میلیون تن ظرفیت جدید و قابل تحقق است. بنابراین جمع ظرفیت به ۵۲ میلیون تن خواهد رسید و با توجه به پیش‌بینی ظرفیت ۵۲ میلیون تنی در افق چشم‌انداز در این حوزه، با موازنه کامل در این بخش مواجه‌ایم و بالاخره در بخش فولاد، ظرفیت فعلی ۳۹ میلیون تن و ظرفیت طرح‌های در دست اجرا و قابل تحقق ۱۶ میلیون تن است. بر این اساس جمع ظرفیت قابل تحقق ۵۵ میلیون تن خواهد بود و مطابق با هدفگذاری انجام شده در افق چشم‌انداز است. پیشتر وجیه‌ا... جعفری، رئیس هیات عامل ایمیدرو گفته بود: با توجه به تامین عمده سرمایه‌گذاری‌های مورد نیاز، دستیابی به اهداف چشم انداز ۱۴۰۴ و تولید سالیانه ۵۵ میلیون تن فولاد امکان‌پذیر است.