فضای مجازی؛ پلتفرمی مناسب برای عزاداری‌

به فرمایشات آیت‌ا... جوادی‌آملی اشاره می‌کنم که مکررا به حقیقی‌بودن فضای مجازی تاکید می‌کنند. در مطالبی که اخیرا از ایشان منتشر شده تاکید کرده‌اند چون فضای مجازی پلتفرمی برای تبادل اندیشه است، پس حقیقی است. یعنی انسان از ظرفی برای مظروفی استفاده می‌کند. مظروف ما در اینجا با عرض ادب حضرت اباعبدا... الحسین(ع)، شهدای کربلا و اهل‌بیت هستند. حالا این ظرف می‌تواند یک مسجد باشد یا تلویزیون یا فضای مجازی؛ بنابراین به‌نظر می‌رسد تعابیری که فضای مجازی را مناسب اینگونه استفاده‌ها نمی‌دانند، عامیانه هستند؛ چرا‌که مهم این است که ما بتوانیم از این فرصت برای انتقال اندیشه اباعبدا... استفاده کنیم و اگر بتوانیم چنین کنیم یاد امام‌حسین(ع)، شهیدان کربلا و اندیشه‌های حضرت سیدالشهدا و حضرت زینب(س) را منتقل می‌کنیم؛ حالا چه از طریق فضای مجازی باشد و چه حقیقی، تفاوتی نمی‌کند. این اظهار‌نظرات شبیه همان اظهار‌نظرهایی است که برخی در زمان ابتدای استفاده از بلندگو مطرح می‌کردند و می‌گفتند این ابزار ابلیس و صدای شیطان است و نباید از آن استفاده کرد. پیش از اختراع بلندگو برای آنکه صدای سخنران به همه افراد برسد در هر فاصله‌ای تا فاصله‌ای دیگر فردی قرار داده بودند که صدای سخنران و منبر را به دیگری منتقل می‌کرد و وقتی سخنران چیزی می‌فرمود نفر اول که صدا را می‌شنید می‌گفتند آقا چنین فرموده‌ا‌ند، بعد نفر بعدی می‌شنید و چنین می‌کرد تا به نفر آخر برسد؛ اما بعدتر که بلندگو اختراع شد، عده‌ای از استفاده از آن استنکاف کردند اما در گذر زمان این افراد متوجه اشتباه خود شدند. با این تفکر استفاده از فضای مجازی، اینترنت و ماهواره و حتی ابزارهای صوتی مانند رادیو و تلویزیون برای استفاده در عزاداری‌ها زیر‌سوال می‌رود. باید متوجه تاثیر رهبر معظم انقلاب بود که روضه و مجالس سیدالشهدا را از طریق رسانه، تلویزیون و فضای مجازی برقرار می‌کنند. خودشان با یک ذاکر و سخنران حاضر هستند و در مراسمی که برگزار می‌کنند تمام مردم، شیعیان، مسلمانان و علاقه‌مندان در آن حضور می‌یابند. پس این افراد باید توجه داشته باشند که این وسایل ظرف و ابزار است و بیش از آنکه فکر کنند مراسم را در چه ظرفی برگزار کنند، باید به اهداف و محتوا بیندیشند. حالا هم که ویروس کرونا یک پدیده جهانی است و همه انسان‌ها را درگیر کرده، هر روز شاهد بیماری و مرگ انسان‌های زیادی هستیم. زمینه شیوع این ویروس در تجمعات بیشتر است و اصلا فرقی نمی‌کند این تجمعات به‌منظور شادی باشد یا برای عزاداری و عبادت. در این رابطه مراسم خانه خدا، حرم‌های ائمه و مراکز عبادی سایر ادیان را هم به‌خاطر پیشگیری از آسیب تعطیل کرده‌اند و انسان‌ها به‌دنبال روش‌های نو رفته‌اند. مراسم اباعبدا... هم می‌تواند مجازی برگزار شود. اگر محتوا درست باشد، حتما تاثیر بیشتری خواهد داشت؛ چون به جای اینکه مراسم در فضای حقیقی برای افرادی محدودی برگزار شود، در فضای مجازی با استفاده از یک رسانه به بسیاری از نقاط کشور و دنیا ارسال می‌شود و همه می‌توانند استفاده کنند. این فضا حقیقی و حتی حقیقی‌ترین فضایی است که انسان با آن سر و کار دارد؛ چون بر تمام ابعاد زندگی انسان تاثیر‌گذار است و افراد حتی برای ادامه حیات خود از آن استفاده می‌کنند. درخصوص چنین بیاناتی از سوی این افراد فکر نمی‌کنم مساله منافع در میان باشد .این مساله ناشی از ناآگاهی و عدم‌شناخت است و من می‌دانم همین حالا برخی از افراد از لحاظ سنی در وضعیتی هستند که حتی یک پیامک ساده را هم نمی‌توانند ارسال کنند. مجالس بسیاری برگزار می‌شود که در آن‌ها سخنرانان و ذاکران می‌توانستند در آن آنلاین شرکت کنند؛ اما هنوز نحوه استفاده از این فضا را نیاموخته‌اند یا برخی به خود زحمت یادگیری و استفاده از آن را نداده‌اند. بیشتر این نظرات مخالف به علت عدم‌آشنایی با چنین فضاهایی است. همچنین چه‌بسا گفته می‌شود در این فضاها فعالیت‌های غیرمذهبی و مبتذلی انجام می‌شود، اما مگر در فضای حقیقی کارهای بد انجام نمی‌شود؟ حتی در فضاهای مقدس هم ممکن است افراد کار زشتی انجام دهند. حالا شاید آن کار زشت یک مفسده مبتذل به معنای خاص نباشد؛ اما برای مثال شاید دروغی گفته شود که خیلی هم بدتر از همه گناهان است. پس آیا می‌توان گفت اگر در مسجد دروغی گفته می‌شود در آن را ببندیم؟ برای بی‌نماز که در مسجد را نمی‌بندند؛ بنابراین بخشی از توصیه به عدم‌استفاده از فضای مجازی مربوط به جهل نسبت به فضای مجازی است. یکی از علما به مردم شهری گفته بود چرا مراسم عروسی خود را در حسینیه‌ها برگزار نمی‌کنید و مردم گفتند شاید در همین مراسمی که ما برگزار می‌کنیم کسی کاری کند که برخلاف ماهیت مسجد باشد. عالم متدین و آگاه در پاسخ گفته بود شما از کجا مطمئن هستید که چنین فردی پای در حسینیه در مراسم‌های دیگر نمی‌گذارد؟ ‌چنین نگاه‌های عامیانه به مساله نیاز به گذر زمان و فرهنگ‌سازی دارد تا این محیط مجازی به‌خوبی شناخته شود و ما هم مانند دیگران در دنیا از تمام این ظرفیت‌ها برای پیشبرد اهدافمان استفاده کنیم.