بی‌دارویی، کابوس ادامه‌دار بیماران ام اس

آرمان ملی: طی یک‌ماه گـذشته، صدای اعتراض بیماران خــاص در مورد کمبود دارو در هیاهوی کرونا و چالش‌های واکسن گم شد اما رنج این ماجرا هنوز به قوت خودش باقی‌ است. اوایل خرداد امسال بود که مهدی شادنوش، رئیس مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌های وزارت بهداشت، تعداد بیماران مبتلا به ‌ام‌اس در ایران را 70هزار نفر اعــلام کرد. او گفته بود که براساس آمارهای جهانی، متوسط شیوع این بیماری ۱۱۲ نفر به ازای هر ۱۰۰‌هزار نفر جمعیت است و در ایران این نسبت 87بیمار به ازای هر ۱۰۰هزار نفر جمعیت گزارش شده است. این یعنی ایران جزو کشورهای با شیــوع بالا در بیمـــاری ‌ام‌اس به‌حساب می‌آید. با این حــال، هنوز بیماران مبتلا به ام‌اس در ایران برای تهیه داروهایشان با مشکلات جدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. چــند سالی می‌شود که سیاست وزارت بهداشت، تــولید حداکثری دارو در کشــور است. تا جایی که اواخر سال97، ایرج حریرچی، معاون کل وزارت بهداشت، اعلام کرد که با هدف حمایت از تولید داخل، واردات داروی مشابهی که در کشور تولید می‌شود، ممنوع است و درخصوص داروی داخلی که میزانش به‌اندازه کافی باشد، به هیچ‌وجه اجازه واردات نخواهیم داد، اما زمزمه‌های مربوط به منع واردات ربیف، از سال95 مطرح شده بود. فروردین95، رئیس وقــت سازمان غذا و دارو گفته بود که پزشکان داروی ایرانی رسیژن را برای مبتلایان به ‌ام‌اس تجویزکنند و واردات داروهای مشابه داخلی، مغایر با اصل اقتصاد مقاومتی است. با این حال، تا به امروز، روند درمان بسیاری از بیماران مبتلا به ام‌اس، با داروهای وارداتی ادامه پیدا کرده است. جایگــزینی دارویی را توصیه نمی‌کنم. بیشتــر مسئــولان دولتی به‌راحتی از تغییــر داروهـــای بیماران صحبت می‌کنند و معتقدند جای نگرانی وجود ندارد. اما واقعا همین‌طور است؟ امیررضا عــظیمی، متخصص مغز و اعصــاب و عضـــو کــمیتــه علمی انجمــن ‌ام‌اس، می‌گوید: «برخی از داروهای ساخت داخل در کارآزمایی بالینی و در مقایسه با داروهای خارجی نشان دادند که چیزی از داروهای وارداتی کم ندارند، اما درست نیست کسی که سال‌ها داروی مشخصی را مصرف کرده است، یکباره مصرفش را قطع کند و داروی دیگری برایش تجویز شود. به خارجی یا داخلی‌بودنش هم کاری نداریم، صرفا این جایگزینی دارویی مدنظرم است. این موضوع برای بیمار اضطراب‌آور است؛ به‌ویژه اینکه در برخی از بیماری‌هــا از جمله ‌ام‌اس، استرس می‌تواند بیماری را تشدید کند.» موضوع مهم دیگری که عظیمی به آن اشاره می‌کند، کیفیت نامطلوب برخی از لــوازم جانبی درمان است؛ «حتی اگر فرض بگیریم که ماده اولیه ساخــت دارو هم کیفیت بسیار مطلوبی داشته باشد، اما سرنگ و ابزارهای ایرانی که در تزریق دارو استفاده می‌شود، با نمونه‌های مشابه خارجی‌اش برابــری نمی‌کند و این می‌تواند برای بیمار نگران‌کننده باشد.» این متخصص مغز و اعصاب، معتقد است که از سال‌های پیش باید فکری برای امروز می‌کردیم؛ «کمبود ارز که یک‌شبه اتفاق نیفتاد، بنابراین بهتر بود برای بیمارانی که به‌تازگی بیماری آنها شناسایی می‌شد، از همان ابتدا داروی ایرانی تجویز می‌شد و درمان بیمارانی که چندیــن سال از داروی خارجی مصرف کرده بودند، با همان دارو ادامه پیدا می‌کرد. با این کار ممکن بود ارز مورد نیاز برای همان تعداد بیمار تامین شود.»
دارو هم نمی‌توانیم بخریم
همایــون سامه‌ای، عضو کمیسیون بهداشت و درمــان مجلس، محدودیت ارزی را یکی از مهــم‌ترین چالش‌ها در زمینه واردات داروهــای بیماران خاص می‌داند و معتقــد است: «محدودیت‌ ارز، مشکلات زیادی، هم برای واردات داروهای خارجــی و هم برای تولید داروهای داخلی به‌وجود آورده است. البته ترجیح دولت هم بر این است که فعلا از داروهای تولید داخل برای درمان استفاده شود». او کاهش صادرات نفت را مهم‌ترین دلیل مشکلات ارزی می‌داند: «اگر نتوانیم نفت بفروشیم، نمی‌توانیم ارز وارد کشور کنیم. از سوی دیگر برخی از منابع ارزی ما در کشورهای خارجی بلوکه است، ضمن اینکه بیشتر داروهای وارداتی از چین و هند وارد می‌شود و به روپیه و ین نیاز دارند و برای تبدیل دلار به این واحدهای پولی، 20درصد ارزش آنها از بین می‌رود. همه‎ اینها در کنار مشکلات ارزی، بر واردات دارو اثرگذار بوده است بنابراین هم داروهای وارداتی و برخی از داروهای ایرانی که مواداولیه آنها از خارج وارد می‌شود، این روزها دچار کمبود شده‎اند.»