فرونشست زمین، تهدید خاموش در هیاهوی خشکسالی و کرونا

آرمان ملی: 300 دشت بحرانی کشور نشان از خطری جدی دارد که به شکل خزنده به شهرهای پرجمعیت نزدیک می‌شود. یکی از این شهرها، تهران است که فرونشست دشت ورامین این شهر 13 میلیون نفر را در آستانه خطری بزرگ قرار داده است. طی چهار دهه اخیر در کشور فشار بسیار زیادی به منابع آب زیرزمینی وارد شده و این منابع تخلیه شده‌اند. تخلیه منابع آب زیرزمینی باعث ایجاد یک نوع خشکسالی مصنوعی شده که فرونشست زمین در بسیاری از مناطق کشور را موجب شده است؛ فرونشست‌هایی که باعث وارد آمدن خسارات سنگینی خواهد شد و تنها ناشی از مدیریت نادرست منابع آبی است. این درحالی است که بیش از 120 درصد میزان آبی که به زمین نفوذ می‌کند برداشت می‌شود و این امر باعث شده بیش از 300 دشت در ایران از جمله دشت ورامین با وضعیت بحرانی مواجه شوند؛ سالانه 152 میلیون متر مکعب فقط برداشت اضافی. پایین رفتن سطح آب‌های زیرزمینی کم شدن فشار محفظه‌ای را در پی دارد که باعث فرو نشست زمین می‌شود. تبعات آن نیز فروچاله‌هایی است که در مناطق شهری یا جاده‌ها می‌بینیم؛ فروچاله‌هایی که باعث از بین رفتن تأسیسات می‌شوند و خطوط انتقال آب، گاز، راه‌آهن، تونل‌ها و دکل‌های برق را نابود می‌کنند. دو سوم دشت‌های بزرگ کشور در وضعیت بحرانی هستند. سطح افت آب چاه‌ها در بسیاری از مناطق کشور 200 متر پایین رفته و مطالعات خاک شناسی نشان می‌دهند به ازای هــر 10 متر پایین رفــت آب، خـاک هم 3 تا 10 سانتی متر نشست می‌کند. این را دکتر هدایت فهمی پژوهشگر منابع آب می‌گوید. به گفته این پژوهشگر در بسیاری از دشت‌های کشور به خصوص استان‌های مرکزی و شرقی کشور زمین تا 40 سانتیمتر هم نشست کرده و اطراف تهران نیز بیش از 35 سانتی متر فرو رفته است: «متأسفانه تغذیه آب‌های زیرزمینی کمتر از برداشت است و بزودی بحران بزرگی کشور را فراخواهد گرفت و عامل انسانی دلیل این فاجعه است. ما به طور متوسط هر دو کیلومتر به دو کیلومتر زمین را سوراخ کرده‌ایم و آب سفره زیرزمینی را مصرف کرده‌ایم. البته خشکسالی هم تأثیر‌گذار است و باعث کاهش 10 درصدی نفوذ آب می‌شود. تعداد دشت‌های بحرانی کشور در سال 52 محدود بود اما امروز تعداد دشت‌های بحرانی در کشور به بیش از 300 دشت رسیده است. با این وضعیت تعداد دشت‌های بحرانی در آینده بیشتر هم خواهد شد.»
برای این فاجعه چه باید کرد؟
راه حــل پیشگیری از فرونشست زمین چیــست و چطور می‌توانیم دشت‌های بحران زده کشور به خصوص دشت بزرگ ورامین یا تهران را نجات داد؟ هدایت فهمی تنها راه جلوگیری از اضافه برداشت و نشست زمین را انقلاب در بخش کشاورزی، تغییر الگوی کشت و جایگزین کردن بعضی از مشاغل می‌داند: «دولت وظیفه دارد با تغییر کشاورزی در این مناطق بحرانی مشاغلی مانند بوم گردی یا صنایع دستی یا کشــت گلخانه‌ای را حمایت کند. بایــد گیاهانی پرورش دهیم که آبیــاری کم ولی ارزش اقتصادی بالایی دارند.»