کودک همسری، روی دیگر خشونت علیه زنان

حدود یک دهه است که واژه کودک همسری در ادبیات اجتماعی ایران رواج پیدا کرده و بسیاری از فعالان اجتماعی بر لزوم مبارزه با کودک همسری تاکید کرده‌اند، اما هیچ گاه قانون منع کودک همسری در ایران به تصویب نرسید و همچنان شاهد هستیم که آمار کودک همسری در کشورمان حدود 30 درصد از متوسط جهانی بالاتر است. در شش‌ ماه ابتدایی سال 98 ازدواج افراد زیر ۱۵ سال در ایران چهار برابر کل سال 97 بوده است. در سال بعد مرکز آمار ایران خبر از ثبت بیش از ۹ هزار ازدواج کودکان در تابستان سال ۹۹ داده است. همچنین تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار ایران حاکی از آن است که در تابستان سال 99، 7 هزار و 317 دختر زیر 14 سال ناچار به کودک همسری شده اند که از این میزان، 364 نفر از دختران نیز در سنین زیر 15 سال مادر شده‌اند. با احتساب آمار تجمیعی تابستان و پاییز سال 99، بیش از 16 هزار کودک همسری تنها در شش ماه اتفاق افتاده است. آمار کودک همسری در سال گذشته نسبت به سال 98 حدود 6 برابر افزایش یافته است. در 4 ماهه سال 1400 نیز براساس آمار موجود، کودک همسری نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش معنی داری نشان داده است. اکنون هر شبانه ‌روز ۱۰۰ ازدواج زیر ۱۵ سال در کشور ثبت می‌شود و برآورد می‌شود تا پایان امسال حدود 40 هزار ازدواج کودک همسری در کشور اتفاق افتد. اتفاق ناگواری که نشان می‌دهد با وجود اطلاع رسانی رسانه‌ها و صاحب نظران در خصوص تبعاتی که ازدواج کودکان برایشان در پی خواهد داشت و تلاش فعالان اجتماعی برای مبارزه با پدیده کودک همسری، نه تنها همچنان شاهد ترویج این پدیده هستیم، بلکه با تشدید مشکلات اقتصادی در سال های اخیر، شاهد رشد آمار کودک همسری در سال گذشته نیز بوده‌ایم؛ مساله‌ای که نشان می‌دهد بروز مشکلات معیشتی مهمترین عاملی است که می‌تواند به ترویج پدیده کودک همسری دامن بزند. فقر مهمترین عامل بروز پدیده کودک همسری است و وقتی در کشورمان براساس گزارش‌های رسمی، تورم نقطه به نقطه به 44 درصد رسیده است و البته برخی اقتصاددانان این تورم را بین 50 تا 60 درصد ارزیابی می‌کنند، تعجبی نیست که همچنان شاهد رواج کودک همسری هستیم. جامعه ایران در حالی با تورم افسارگسیخته دست و پنجه نرم می‌کند که افزایش دستمزد مستمری بگیران نسبت به سال گذشته بین 25 تا 40 درصد بوده و البته درآمد بسیاری از افرادی که در مشاغل رسمی مشغول به کار نیستند، از این میزان هم به مراتب کمتر افزایش یافته است. این یعنی رشد درآمد بسیاری از افراد در سال جاری به هیچ وجه متناسب با تورم و گرانی مسکن یا کالاهای اساسی در یک سال گذشته نبوده و همین مساله به کاهش شدید قدرت خرید مردم دامن زده است. بالا رفتن خط فقر نیز از دیگر عوامل رواج پدیده کودک همسری است. از ابتدای سال 1400 تاکنون یعنی در همین چهار ماه گذشته، قیمت مسکن و کالاهای اساسی در ایران تا 10 برابر افزایش یافته و همین مساله منجر به بالا رفتن خط فقر شده است؛ به‌نحوی که اگر خط فقر یک خانواده چهار نفره در کشورمان در ابتدای امسال به طور متوسط 12 میلیون تومان در ماه برآورد می‌شد، امروز این خط به 14 میلیون تومان در ماه رسیده است. در این میان تسهیلات ازدواج نیز منجر به افزایش آمار کودک همسری در ایران شده است. از زمانی که در سال 98 وام ازدواج به 50 میلیون تومان افزایش یافت و سال های بعد نیز این رقم بالاتر رفت و در سال جاری به 100 میلیون تومان رسیده است، شاهد رشد آمار کودک همسری به‌خصوص در مناطق محروم کشور هستیم. هر چند آمار کودک همسری در استان‌های مرکزی کشور بیشتر است، اما این پدیده فقط مربوط به مناطق محروم کشور نیست و ما شاهد موارد زیادی از بروز پدیده کودک همسری در استان‌های مرکزی به‌ویژه در استان‌های قم، تهران و اصفهان بوده‌ایم. البته در این استان‌ها، ازدواج دختران زیر 14 سال بین مهاجران چه آنهایی که از کشورهای دیگر به ایران آمده‌اند و چه افرادی که از استان‌های دیگر کشور به این استان ها مهاجرت کرده‌اند، بیشتر مشاهده شده است. بروز پدیده خشکسالی و بیکاری کشاورزان و دامداران در روستاهایی که درگیر بحران آب شده اند نیز از جمله موارد مهمی است که منجر به گسترش فقر و محرومیت در این روستاها می‌شود و زمینه رشد آمار کودک همسری را فراهم می کند. در قوانین جاری نیز مطابق با ماده 1041 قانون مدنی، ازدواج دختر زیر 13 سال منوط به کسب اجازه از پدر و تعیین مصلحت کودک توسط دادگاه است، اما ضعف‌ موجود در این قانون سبب شده است تا همچنان برخی والدین بی‌توجه به دنیای کودکانه دختران، آنها را به ازدواج اجباری در بیاورند. بنابراین نه تنها قوانین کشورمان نمی‌توانند جلوی ازدواج های اجباری کودکان را بگیرند، بلکه متاسفانه وجود برخی قوانین به بروز پدیده کودک همسری و البته سایر مصادیق خشونت علیه زنان و دختران دامن زده و حتی موجب ترویج آن شده است. مهمترین راهکار برای کاهش محسوس آمار کودک همسری در ایران تلاش برای از بین بردن بستر اصلی بروز این پدیده یعنی فقر است.