حبس پول مشتريان استارتاپها توحيه ندارد
براساس آخرین اعلامهای رسمی از سوی معاونت فناوری ریاست جمهوری گردش مالی این مارکت سالانه به بیش از 130 هزار میلیارد تومان میرسد که رقم بسیار بزرگی است و سهم قابل توجهی از بازار را شامل میشود. ولی نکته جالبی که در این میان توجهها را به خود جلب کرده بخش اعتبار مالی کاربران است. در این بخش کاربر با پرداخت هزینهای اعتباری دیجیتالی معادل مبلغی که پرداخت کرده کسب میکند، اما این اعتبار همیشه به میل مشتری شارژ نمیشود! به عبارت دیگر این بخش محلی است برای اینکه پول مشتری به هر شکلی بازگشت داده نمیشود و در حساب استارتاپ باقی میماند! بگذارید اینگونه توضیح بدهم که استارتاپها در این مواقع پول خدمت یا سفارشی که هرگز به دست مشتری نرسیده را در حساب خود نگه میدارد و مشتری به ناچار باید این شرایط را بپذیرد چراکه استارتاپها قصدی برای بازگشت این مبلغ به حساب مشتریان ندارند! استارتاپهای زیادی در ایران فعال هستند که در حال حاضر خدمات و سفارشات کاربران را تامین میکنند، این استارتاپها تحولی در حوزه تجارت دیجیتالی ایجاد کردند که قابل انکار نیست و حتی در برخی از موارد قابل تقدیر است، اما مساله از جایی بد به نظر
میرسد که مساله مالی به میان میآید! زمانیکه تعداد کاربران افزایش پیدا میکند گردش مالی استارتاپها هم افزایش مییابد. این اتفاق طبیعی است و مشکلی ندارد. به طور مثال براساس آخرین آمارها بیش از 10 میلیون نفر اپلیکیشن اسنپ، 5 میلیون نفر اپلیکیشن دیجیکالا، یک میلیون نفر اپلیکیشن اوکالا، یک میلیون نفر اپلیکیشن اسنپ فود و الوپیک و ... را روی گوشیهای خود نصب و از این برنامهها استفاده میکنند و هرچه خدمات بهتر باشد میزان کاربر هم بیشتر میشود و این برای صاحبان این استارتاپها موفقیت است. ولی در کنار این موضوع اتفاقات دیگری هم رخ میده که نمیتوان از آن غافل شد اتفاقاتی که صرفا به نفع استارتاپها است و نه به نفع مردم. به عبارت سادهتر در اینجا بحث از سود میلیاردها تومانی است که از حساب کاربرانی خدمات و سفارشاتی دریافت نکردهاند به جیب و حساب این استارتاپها سرازیر میشود و در نگاه عمومی کاربران ممکن است مبلغ زیادی نباشد. فرض کنید روزانه تنها 100 هزار نفر از کاربران پر کاربر تنها 20 هزار تومان به صورت مبلغ اعتباری در این اپلیکیشن ذخیره کنند؛ این یعنی گردش مالی دو میلیاردی در روز، 60 میلیاردی در ماه و 720
میلیارد تومانی در سال! حال سود و امتیازات بانکها برای چنین گردشی را در نظر بگیرد و تمام!
روشهایی که سر هر کاربری آمده!
بسیاری از مواقع شده که کاربران برای تهیه خدمات یا سفارشی به یکی از اپلیکیشنهایی که به آنها اشاره شده مراجعه کنند و درخواستی داشته باشند. بارها هم پیش آمده که یا از سفارش خود منصرف شده یا بر اثر خطایی سیستمی یا قصور طرفهای سرویس دهنده به اپلیکیشنها و کاربران؛ خدمات و سفارش نهایی نشود. در نظر بگیرید که روزانه هزاران نفر شهرها بهویژه در مورد اپلیکیشنهای پرمصرف در حال سفارش هستند که بخش زیادی براساس قوانین اپلیکیشنها باید قبل از دریافت سفارش خود هزینه را به حساب استارتاپها واریز کنند یا عدهای قبل از دریافت خود ترجیح میدهند که به صورت اعتباری هزینه را بپردازند. اینجاست که اگر به هر دلیلی مشکلی در نهایی شدن سفارش ایجاد شود موضوع بازگشت پول به حساب کاربران به صورت نقدی و نه اعتباری مورد توجه قرار میگیرد. با توجه به گردش مالی گسترده و بسیار بالای استارتاپها در کشور رقمهای کوچکی که از حساب مردم به حساب این استارتاپها روانه میشود و چند روز هم در این حسابها باقی میماند در واقع اصل سود این استارتاپها است. یعنی کاربران روزانه میلیاردها تومان به صورت خرد را وارد حساب این استارتاپها میکنند و با
بازگشت این مبالغ به صورت اعتباری در حقیقت پولی از حساب آنها خارج نمیشود و صرفا این پول با اعدادی دیجیتالی در حساب کاربر مینشیند. حتی در مواردی که پول به حساب کاربران بازگشت داده میشود از سه تا 10 روز زمان میبرد و این زمان کافی برای کسب سود سپرده بانکی روزشمار محسوب میشود که در سپردههای بالای میلیارد چشمگیر و چشمنواز است. به همین دلیل است که استارتاپها با دست و دلبازی تخفیفهای گستردهای به کاربران میدهند که البته در بهترین مورد 5 هزار تومان برای دو سفارش با مدت محدود هستند!
گردش حساب سرانگشتی!
برای روشنتر شدن افکار عمومی چند مثال در این باره شاید مفید باشد، در مورد اسنپفود بارها پیش آمده است که سفارش به دلیل تاخیرهای طولانی یا از طرف مشتری یا از طرف یکی از رستورانهای طرف قرارداد این اپلیکیشن کنسل شده ولی پول این سفارش به حساب مشتری بازنگشته است و به صورت حساب اعتباری در حساب دیجیتالی مشتری ذخیره شده است! درحالیکه سفارش کامل نشده ولی پول نزد اپلیکیشن گروگان میماند تا مشتری در سفارشهای بعدی ناچارا از آن استفاده کند! در مورد دیجیکالا هم بارها پیش آمده که مشتری سفارش خود را به دلایل مختلفی کنسل کرده است ولی پول بعد از سه تا 10 روز با پیگیریهای زیاد به حسابش بازگشته است. در مورد اپلیکیشنهای خدمات خودرویی و پیکی هم این اتفاق زیاد رخ میدهد و این موارد قابل انکار هم نیست.
ارائه خدمات غیرممکن!
این تنها موضوع درباره استارتاپهای ایرانی نیست؛ برخی از استارتاپها برای بازی با حساب مشتریان پا را فراتر گذاشته و خدماتی را ارائه میدهند که ارائه دهنده اصلی قادر به ارائه آن نیست! ولی این اقدام حقهای برای جذب پول کاربران است و هیچ! نمونهای که برای یکی از شهروندان اتفاق افتاده این است قصد داشته از هتلی که اتاقهای خود را در سه دسته A، B و C داشته اتاقی بگیرد و همانطور که از درجهبندی اتاقها مشخص است هر اتاق هزینه خود را دارد، این شهروند در تماس با هتل نتوانسته بود اتاق C خالی پیدا کند، برای همین هم به سایت «ایران هتل آنلاین» که ارائه دهنده خدمات رزرو هتل است، مراجعه میکند تا شاید بتواند همان اتاق را از طریق این سایت رزرو کند که در کمال تعجب این سایت با خالی نشان دادن اتاق رده C و دریافت هزینه این سفارش را دریافت کرد. ولی بعد از ساعتی همین سایت به کاربر اعلام میکند که این سفارش قابل اجرا نیست و پیشنهاد میکند که این کاربر سفارش خود را به B یا A تغییر دهد! در این شرایط کاربر یا باید قبول کند که با تغییر سفارش هزینه اضافی را پرداخت کند یا سفارش کنسل و پولش را پس بگیرد. در حالت اول مشکل فریب کاربر و
اجبار برای قبول سفارشی است که خود خواسته نبوده است و این یعنی نقض حقوق مصرفکننده. در حالت دوم هم همان مشکلی پیش میآید که در مورد سایر اپلیکیشنها مطرح شد. یعنی این سایت با استفاده از فریب مشتری پول را از حساب آنها با توجه به غیرقابل اجرا بودن سفارش دریافت و بعد با ایجاد دوراهی مشتری را مجبور به قبول پیشنهاد خود میکند و اگر مشتری پولش را بخواهد باید روزها منتظر بازگشت آن به حساب خود باشد و در اینجا هم همان اتفاقی میافتد که برای باقی اپلیکیشنها میافتد! سودی که بدون زحمت از طریق سپردهگذاری پول مردم به جیب صاحبان این اپلیکیشنها میرسد! البته باید تاکید کرد که همه این استارتاپها میتوانند در این باره روشنگری کرده و جوابیههای خود را برای انتشار عمومی و آگاهسازی افکار عمومی برای روزنامه ارسال کنند.
