لقمه گیری خانه ملت برای دولت آینده!
اگرچه تغییرات در ساختار دولت پدیده جدیدی نیست ولی تفکیک، ادغام و گاهی اوقات طراحی وزارتخانههای جدید در دهه اخیر فراوانی بیشتری داشته است. مهمترین سوالی که در سال های اخیر در باب چنین نوع بازسازماندهیها در دولت، فرا روی اندیشمندان مدیریت در دولت قرار گرفته آن است که دلایل چنین اصلاحاتی چیست؟ صرف نظر از اینکه روش شناسی چنین تحولاتی در ساختار دولت و منطق تفکیک، ادغام و گاهی اوقات طراحی وزارتخانههای جدید چه بوده است. برخی از موافقان ادغام وزارتخانه ها بهبود پاسخگویی ملی وزارتخانهها، صرفهجویی مالی، ارتقای کیفیت مدیریت برنامههای ملی، افزایش انسجام وزارتخانهای، تقویت تعامل با سایر قوای کشور، کاهش هزینههای مبادلهای بین وزارتخانهای، مدیریتپذیری وزارتخانهای و حذف شخصی وزیر را از اهداف تفکیک، ادغام و طراحی وزارتخانههای جدید میدانند و معتقدند باید این تغییر رخ دهد تا شاهد وضعیت بهتری در اقتصاد باشیم.
تصویب برخلاف مخالفت!
تفکیک و ادغام وزارتخانهها در ایران سابقه طولانی دارد، هر چند که این ادغام یا تفکیکها به فراخور نیازمندی ها انجام شده است، برخی از کارشناسان معتقدند که این اتفاقات باعث بی ثباتی و سردرگمی در اقتصاد ایران شده است و نگرانیهای زیادی را بوجود آورده است که افراد در ارتباط با این وزارتخانهها نمیدانند که بعد از این چه اتفاقی خواهد افتاد. پیش از این بحثهای زیادی برای جداسازی وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت مطرح شده بود که براساس وضعیت نابسامان در این سه بخش مهم تاکید میشد تا این وزارتخانه به دو وزارتخانه صنعت و معدن و بازرگانی تبدیل شود که با ماهها بررسی در مجلس و دولت این بحث بیسرانجام ماند. درحالیکه این بخشها از بزرگترین بخشهای اقتصادی کشور محسوب میشوند. با این حال حالا بحث جداسازی وزارت راه و شهرسازی مطرح شده است.
جداسازی و افزایش قدرت وزارتخانه
اقبال شاکری، عضو کمیسیون عمران مجلس با اشاره به تدوین طرح تفکیک وزارت راه و شهرسازی گفته است: «با ادغام وزارت راه و شهرسازی حوزه مسکن، ناوگان حمل و نقل ریلی و عمومی، برنامهریزی شهری دچار مشکلات اساسی شد. مرکز پژوهشهای مجلس در زمان بررسی لایحه ادغام وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده بود با این لایحه مخالف است، اما به دلایلی این لایحه در مجلس تصویب شد.» او اضافه کرد: «وزارت راه و شهرسازی دارای دهها معاونت و اداره کل است که مدیریت و هماهنگی آن کار سختی است و گردش امور در این وزارتخانه قوی نیست.» او با تاکید بر لزوم جراحی بزرگ در وزارت راه شهرسازی افزود: «تفکیک این وزارتخانه به نفع مردم و کشور است و قطعا در ساماندهی بازار مسکن و پیشرفت حمل و نقل ریلی و عمومی تاثیرات جدی خواهد داشت.» شاکری از مکاتبه کمیسیون عمران با مرکز پژوهشها در مورد طرح تفکیک وزارت راه و شهرسازی خبر داد و گفت: «مرکز پژوهشها نیز با تصویب این طرح در صحن علنی مجلس موافق است.» همه دولتها در کشورهای مختلف و در تمام دورههای ریاستجمهوری، دست به تغییر و تحول در دستگاه ستادی دولت یعنی وزارتخانهها و دستگاه اجرایی یعنی مدیریت دولتی زدهاند.
بنابراین تفکیک، ادغام یا طراحی وزارتخانههای جدید پدیدهای غیرمترقبه و دور از انتظار در نظام سیاسی کشور نبوده و نیست. علت نهایی این تحولات ارتقای کیفیت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، و تعاملات بینالمللی بوده است. افزایش کارآمدی، اثربخشی، صرفهجوییهای مالی، تقویت پاسخگویی سازوکارهای دولتها در رسیدن به چنین هدف نهایی است. در حال حاضر تحول در ماهیت دولت گونههای مختلفی از دولت سلسلهمراتبی تا دولت برونسپاری شده، دولت یکپارچه و اخیرا دولت شبکهای را شکل داده است که بیتردید در شکل و محتوای وزارتخانهها تاثیرگذار بوده است. ریشه اصلی این تحولات به پارادایم بازآفرینی دولت بازمیگردد که تلاش میکند شعار «جامعه بزرگ و دولت کوچک» را در عمل پیادهسازی کند. افزایش حجم دولتها و در نتیجه افزایش هزینههای دولت، افزایش کاغذبازی، تورم نیروی انسانی، لزوم تفکیک وظایف حاکمیتی از ستادی و شکلدهی دولت «راهبر» نه «پاروزن» دولتها را بر آن داشته است تا با توسل به استراتژیهای مختلف دست به هرس ملی دستگاه دولت زده و به آرمان «دولت چابک» نائل شوند. این شعارهای سیاسی در ادبیات همه دولتها در سراسر جهان متداول است؛ نقش حجم پرسنلی
در ساختار دولت، شیوه کاری جدید در ماشین دولت، تزریق فناوریهای جدید از جمله فناوری اطلاعات، ورود شیوههای جدید مدیریتی و حکمرانی در دولت و اجرای سیستمهای کیفیت در دولت برای ارتقای کارایی، اثربخشی و شهروندگرایی باعث توسل دولت به تفکیک، ادغام و طراحی وزارتخانههای جدید شده است.
