اجرای تعهد نسبت به برجام؟

خطوط قرمزی در مذاکرات وین و در جریان احیای برجام وجود دارد که آمریکایی‌ها و ایران به راحتی حاضر به عقب ‌نشینی از این خطوط قرمز نیستند. یکی از این مسائل و خطوط قرمز برای ایران مساله تحریم‌ها است که دونالد ترامپ علیه ایران اعمال کرده است و ایران تاکید دارد که این تحریم‌ ها باید لغو شود. بخشی از این تحریم‌‌ها علیه نهادهای حقوقی و شخصیت‌ها و بخشی علیه تجارت و اقتصاد ایران هستند. از سوی دیگر برخی از تحریم‌ها می‌توانند بعد از اجرای کامل برجام بر ایران تحمیل شوند، به همین دلیل ما مواضع مقتدرانه‌‌ای را از سوی دستگاه خارجی درخصوص این موارد شاهد بودیم که منجر به کند شدن روند مذاکرات نیز شد. با وجود تمامی این مسائل اراده جدی در ایران و آمریکا برای ادامه مذاکرات و احیای برجام وجود دارد و با اقداماتی که به دنبال آن هستند و اجرای توافقنامه برجام، امیدوارند بتوانند به اهداف حداقلی خودشان دست پیدا کنند. بدیهی‌ است که نمی‌توانیم تاثیر احیای توافقنامه برجام را بر دیگر موضوعات نادیده گرفت. اگر توافقنامه برجام احیا شود، اولین گام آن می‌تواند تغییر روابط ایران با کشورهای منطقه باشد. با توجه به رویکردهایی که دولت بایدن نسبت به کشورهای منطقه دارد و می ‌کوشد که متحد استراتژیک‌ دو کشور موثر منطقه در چارچوب سیاست خارجی آمریکا باشد، به همین دلیل نیز شاهد انتقاد بایدن به اسرائیل و شاهد تغییر رفتار دولت آمریکا نسبت به بن سلمان هستیم. در میان تمامی این تحولات اما صحبتی مطرح شد مبنی بر این که ایران از طرف های غربی درخواست تعهد کرده است تا تمامی این امتیازات به دست آمده در دولت بعدی از بین نرود. هنوز صحت و سقم این خبر تایید نشده است، اما اگر ایران به دنبال گرفتن تضمین از آمریکا باشد، باید به ابعاد مختلف آن توجه کند زیرا یک پروسه بسیار پیچیده است. باید توجه داشت که برجام یک توافق نامه است و یک پیمان نیست که بتوان آن را الزام آور برای دولت های بعد کرد. درست است که برجام ذیل قطعنامه 2231 مشروعیت بین المللی پیدا کرده اما باید توجه کرد که بیشتر یک توافق میان ایران و دولت بایدن است. فارغ از اینکه ایران یک درخواست به حق را دارد اما گرفتن تضمین ذیل توافق در عرصه بین‌المللی مرسوم نیست و این اتفاق معمولا در خصوص پیمان‌ها و قراردادها رخ می‌دهد. طبق اخلاق و ارزش‌های انسانی ایران می تواند درخواست چنین تعهدی را داشته باشد زیرا این مردم ایران هستند که از این تحریم ها ضربه می‌خورند اما در عرف و اصول بین الملل چنین مقوله‌ای وجود ندارد مگر اینکه بایدن این توافق را به کنگره آمریکا ارجاع داده و بتواند نظر دو سوم اعضای کنگره آمریکا را جلب کند. آن گاه آمریکا در سال‌های آینده نیز نسبت به اجرای برجام باید متعهد باشد و دیگر به راحتی نمی‌توان آن را نقض کرد.